عارىشتان قانت مولەكۋلاسى تابىلدى

ەريترۋلوزا دەپ اتالاتىن ورگانيكالىق قوسىلىس جەردەن شامامەن 27 مىڭ جارىق جىلى قاشىقتىقتا، قۇس جولى گالاكتيكاسىنىڭ ورتالىعىنا جاقىن ورنالاسقان الىپ گاز بەن شاڭ بۇلتىنان تابىلعان، دەپ حابارلايدى turkystan.kz.

زەرتتەۋ ناتيجەسى Nature Astronomy عىلىمي جۋرنالىندا جاريالاندى. عالىمداردىڭ مالىمەتىنشە، بۇل جۇلدىزارالىق ورتادان انىقتالعان العاشقى شىنايى قانت جانە ءتورت كومىرتەك اتومىنان تۇراتىن ەڭ كۇردەلى قانت مولەكۋلاسى سانالادى.

ەريترۋلوزا تابيعاتتا تاڭقۋراي قۇرامىندا از مولشەردە كەزدەسەدى. ول كوسمەتيكا وندىرىسىندە، سونىڭ ىشىندە تەرىنى كۇنگە كۇيگەندەي ەتىپ كورسەتەتىن ونىمدەردە دە قولدانىلادى. الايدا عارىشتاعى مولەكۋلا جەمىستەردەن تاراماعان. ول جۇلدىزارالىق بۇلتتاعى قاراپايىم حيميالىق قوسىلىستاردان وزدىگىنەن تۇزىلگەن.

مولەكۋلا G+0.693-0.027 دەپ اتالاتىن عارىش بۇلتىنان انىقتالدى. بۇل ايماق جاڭا جۇلدىزدار مەن پلانەتالار پايدا بولۋى مۇمكىن مولەكۋلالارعا باي ورتا سانالادى. عالىمدار باقىلاۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن يسپانياداعى Yebes 40 مەترلىك جانە IRAM 30 مەترلىك راديوتەلەسكوپتارىن پايدالانعان.

راديوتەلەسكوپتار مولەكۋلانىڭ ءوزىن سۋرەتكە تۇسىرمەيدى. ءاربىر مولەكۋلا اينالعان كەزدە بەلگىلى ءبىر جيىلىكتە راديوتولقىن تاراتادى. وسى بەلگىلەر حيميالىق «ساۋساق ءىزى» ءتارىزدى قىزمەت اتقارادى. زەرتتەۋشىلەر عارىش بۇلتىنان الىنعان سيگنالداردى زەرتحانا جاعدايىندا ولشەنگەن ەريترۋلوزا سپەكترىمەن سالىستىرىپ، ءبىر-بىرىنە سايكەس كەلەتىن 17 سپەكترلىك اۋىسۋدى انىقتاعان.

عارىشتاعى قانت مولەكۋلالارى تىرشىلىكتىڭ پايدا بولۋىن زەرتتەۋ ءۇشىن ماڭىزدى. قانتتار ءتىرى اعزالاردا ەنەرگيا كوزى قىزمەتىن اتقارادى جانە د ن ق مەن رنق سەكىلدى نۋكلەين قىشقىلدارىنىڭ قۇرىلىمىنا قاتىسادى. دەگەنمەن تابىلعان ەريترۋلوزا د ن ق نەمەسە رنق قۇرامىنا تىكەلەي كىرمەيدى.

عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، سۋلى ورتادا ەريترۋلوزا باسقا قانت تۇرلەرىنە اينالا الادى. مۇنداي حيميالىق وزگەرىستەر كەيىن نۋكلەين قىشقىلدارىنىڭ العاشقى قۇرىلىمدارىن تۇزەتىن زاتتاردىڭ پايدا بولۋىنا ىقپال ەتۋى مۇمكىن. سوندىقتان جاڭالىق تىرشىلىككە قاجەت كۇردەلى ورگانيكالىق قوسىلىستار پلانەتا قالىپتاسپاي تۇرىپ-اق عارىش كەڭىستىگىندە تۇزىلە الاتىنىن كورسەتەدى.

زەرتتەۋشىلەر ەريترۋلوزانىڭ جۇلدىزارالىق شاڭ تۇيىرشىكتەرىن قاپتاعان مۇز قاباتتارىندا تۇزىلگەنىن بولجايدى. حيميالىق مودەلدەرگە سايكەس، ەكى كومىرتەكتى گليكولالدەگيد پەن ەتيلەنگليكول قوسىلىستارى ارەكەتتەسىپ، ءتورت كومىرتەكتى قانتتى قالىپتاستىرۋى مۇمكىن. بۇل مولەكۋلالاردىڭ ەكەۋى دە اتالعان عارىش بۇلتىنان بۇرىن انىقتالعان.

عالىمداردى تاڭعالدىرعان تاعى ءبىر ناتيجە بار. ەريترۋلوزا ءۇش كومىرتەكتى قاراپايىم قانتتارعا قاراعاندا كەمىندە سەگىز ەسە كوپ كەزدەسكەن. بۇعان دەيىن كۇردەلى مولەكۋلالار كومىرتەك اتومدارىن ءبىر-بىردەن قوسۋ ارقىلى تۇزىلەدى دەگەن بولجام باسىم بولاتىن. جاڭا ناتيجە كەيبىر كۇردەلى قانتتاردىڭ ەكى شاعىن مولەكۋلانىڭ بىرىگۋىنەن پايدا بولۋى مۇمكىن ەكەنىن اڭعارتادى.

قانت مولەكۋلالارى بۇعان دەيىن مەتەوريتتەر مەن استەرويدتاردان تابىلعان. الايدا ولاردىڭ جۇلدىزارالىق كەڭىستىكتە تىكەلەي انىقتالۋى العاش رەت تىركەلىپ وتىر. بۇل ورگانيكالىق زاتتاردىڭ عارىش بۇلتىنان جاس پلانەتالارعا، استەرويدتار مەن كومەتالارعا جەتۋى مۇمكىن دەگەن بولجامدى كۇشەيتەدى. كەيىن مۇنداي دەنەلەر قانتتار مەن باسقا دا تىرشىلىككە دەيىنگى مولەكۋلالاردى جاس پلانەتالاردىڭ بەتىنە جەتكىزۋى ىقتيمال.

اشىلعان جاڭالىق عارىشتا تىرشىلىك بار ەكەنىن دالەلدەمەيدى. ەريترۋلوزا ءتىرى اعزالاردىڭ قاتىسۋىنسىز دا تۇزىلەتىن حيميالىق قوسىلىس. دەگەنمەن ونىڭ جۇلدىزدار مەن پلانەتالار قالىپتاساتىن ورتادان تابىلۋى تىرشىلىكتىڭ نەگىزگى قۇراۋىشتارى عارىشتا كەڭ تارالۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەدى.

زەرتتەۋشىلەر ەندى جۇلدىزارالىق كەڭىستىكتەن ريبوزا جانە ودان دا كۇردەلى قانت مولەكۋلالارىن ىزدەۋدى جوسپارلاپ وتىر. ەگەر مۇنداي زاتتار دا انىقتالسا، جەردەگى العاشقى تىرشىلىككە قاجەتتى ورگانيكالىق شيكىزاتتىڭ ءبىر بولىگى عارىشتان كەلگەن بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجام نىعايا تۇسپەك.