عالىمدار مانساپ پەن ءومىر جولىنا اسەر ەتەتىن گەندى انىقتادى

حالىقارالىق زەرتتەۋ بارىسىندا تۇلعانىڭ نەگىزگى قاسيەتتەرىمەن ۇشتاساتىن 1260 گەنەتيكالىق نۇسقا انىقتالدى. ولاردىڭ 824 ءى بۇعان دەيىن بەلگىسىز بولعان، دەپ حابارلايدى turkystan.kz.

Revived Genomics of Personality Consortium بىرلەستىگى الەمدەگى 46 زەرتتەۋ توبىنىڭ دەرەكتەرىن بىرىكتىرگەن. تالداۋعا تۇلعالىق قاسيەتكە قاراي 611 مىڭنان 1,14 ميلليونعا دەيىن ادامنىڭ دنق ۇلگىسى مەن پسيحولوگيالىق ساۋالنامالارى ەنگىزىلدى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى Nature جۋرنالىندا جاريالاندى.

عالىمدار ادامدار اراسىنداعى تۇلعالىق ايىرماشىلىقتاردى سيپاتتايتىن «ۇلكەن بەستىك» ۇلگىسىن قولدانعان. وعان جاڭا تاجىريبەگە اشىقتىق، جاۋاپكەرشىلىك پەن ۇقىپتىلىق، ەكستراۆەرسيا، كەلىسىمپازدىق جانە نەيروتيزم جاتادى.

ەكستراۆەرسيا ادامنىڭ كوپشىلدىگى مەن بەلسەندىلىگىن بىلدىرسە، كەلىسىمپازدىق سەنىم، جاناشىرلىق جانە وزگەلەرمەن ءتىل تابىسۋعا بەيىمدىلىكتى قامتيدى. نەيروتيزم مازاسىزدىق پەن كوڭىل كۇيدىڭ تۇراقسىزدىعىنا جاقىن قاسيەتتەردى سيپاتتايدى.

زەرتتەۋشىلەر «تۇلعانىڭ ءبىر عانا گەنى» بولمايتىنىن ەسكەرتەدى. انىقتالعان گەنەتيكالىق نۇسقالاردىڭ ءارقايسىسى مىنەزگە وتە از اسەر ەتەدى. مىسالى، ەكستراۆەرسيامەن بايلانىستى جەكە نۇسقانىڭ ورتاشا ىقپالى ادامدى بۇل كورسەتكىش بويىنشا 50 پروتسەنتيلدەن نەبارى 50,35 پروتسەنتيلگە جىلجىتقان.

الايدا مىڭداعان نۇسقانىڭ جيىنتىق اسەرى تۇراقتىراق كورىنەدى. عالىمداردىڭ ەسەبىنشە، كەڭ تارالعان گەنەتيكالىق نۇسقالار تۇلعالىق قاسيەتتەر اراسىنداعى ايىرماشىلىقتىڭ شامامەن 4,8- 9,3 پايىزىن تۇسىندىرەدى. ساۋالنامالاردىڭ ولشەۋ دالدىگى ەسكەرىلگەندە كورسەتكىش 9,3-13,3 پايىزعا دەيىن جەتكەن.

تۇلعالىق قاسيەتتەرگە قاتىستى گەنەتيكالىق كورسەتكىشتەر دەنساۋلىق، ءبىلىم، ەڭبەك جولى جانە كۇندەلىكتى ادەتتەرمەن دە بايلانىس كورسەتكەن.

ماسەلەن، جاۋاپكەرشىلىك پەن ۇقىپتىلىققا بايلانىستى گەنەتيكالىق نۇسقالار كۇندىزگى بەلسەندىلىكپەن، سپورتپەن جيىرەك اينالىسۋمەن، دەنە سالماعىنىڭ تومەن بولۋىمەن جانە اۋرۋحانادا سيرەك جاتۋمەن ۇشتاسقان. نەيروتيزمگە قاتىستى نۇسقالار پسيحيكالىق بۇزىلىستار قاۋپىنىڭ جوعارىلاۋىمەن جانە اۋرۋحانادا كوبىرەك ۋاقىت وتكىزۋمەن بايلانىستى بولعان.

جاڭا تاجىريبەگە اشىقتىققا قاتىستى گەنەتيكالىق كورسەتكىشتەر تۇنگى بەلسەندىلىكپەن، تابىس كولەمىمەن جانە جۇمىس ورنىن اۋىستىرۋمەن بايلانىس كورسەتكەن. مۇنداي ادامداردىڭ ءىرى ءارى مادەني تۇرعىدان اركەلكى اۋداندارعا قونىس اۋدارۋ ىقتيمالدىعى دا جوعارى بولعان. زەرتتەۋشىلەر مەكەن ورتاسى كەيىن ادامنىڭ وسى قاسيەتىن ودان ءارى كۇشەيتۋى مۇمكىن دەپ بولجايدى.

ءبىر ەلدە جانە ءبىر جاس توبىندا الىنعان گەنەتيكالىق كورسەتكىشتەر باسقا توپتاردا دا ۇقساس ناتيجە بەرگەن. مىسالى، نيدەرلاندتاعى جاس ادامنىڭ ەكستراۆەرسياسىمەن بايلانىستى نۇسقالار ا ق ش-تاعى ەگدە جاستاعى ادامداردىڭ دا ەكستراۆەرسيا دەڭگەيىن ءىشىنارا بولجاعان. تۋىستاردى ءوزارا سالىستىرۋ ناتيجەسى بۇل بايلانىستىڭ تەك ورتاق تاربيە سالدارىنان تۋماعانىن كورسەتتى.

زەرتتەۋ گەندەردىڭ دەنساۋلىقتى، ماماندىقتى نەمەسە تۇرعىلىقتى جەردى تىكەلەي انىقتايتىنىن دالەلدەمەيدى. ءبىر گەنەتيكالىق نۇسقا بىرنەشە قاسيەتكە قاتار اسەر ەتۋى مۇمكىن، ال مىنەز ادامنىڭ ادەتى مەن تاڭداۋى ارقىلى كەيىنگى ومىرىنە ىقپال ەتەدى. قورشاعان ورتا، تاربيە، ءبىلىم جانە الەۋمەتتىك جاعداي دا ماڭىزدى ءرول اتقارادى.

سونىمەن بىرگە زەرتتەۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ شامامەن 95 پايىزىنىڭ گەنومى ەۋروپالىق تەكتەس بولعان. سوندىقتان جاسالعان گەنەتيكالىق ۇلگىلەردىڭ وزگە حالىقتارعا قانشالىقتى ءدال كەلەتىنى ازىرگە بەلگىسىز.

عالىمدار بۇل ناتيجەلەردى ادامنىڭ جۇمىسقا جارامدىلىعىن باعالاۋعا، اۋرۋىن انىقتاۋعا نەمەسە بولاشاعىن جەكە دەڭگەيدە بولجاۋعا قولدانۋعا بولمايتىنىن اتاپ كورسەتەدى. زەرتتەۋ ەڭ الدىمەن مىنەز، ورتا جانە گەنەتيكا اراسىنداعى كۇردەلى بايلانىستى تەرەڭىرەك تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.