عالىمدار ادامنىڭ اقىل-ويى 55-60 جاستا تولىسۋى مۇمكىن ەكەنىن انىقتادى

زەرتتەۋ Intelligence عىلىمي جۋرنالىندا جاريالاندى. باتىس اۆستراليا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى بۇعان دەيىن جارىق كورگەن بىرنەشە ءىرى زەرتتەۋدىڭ دەرەكتەرىن تالداپ، ادامنىڭ ءتۇرلى قابىلەتتەرى جاس ۇلعايعان سايىن قالاي وزگەرەتىنىن سالىستىرعان.

كوپشىلىك اراسىندا ادامنىڭ اقىل-وي قابىلەتى 20-30 جاستا ەڭ جوعارى دەڭگەيدە بولادى دەگەن تۇسىنىك كەڭ تاراعان. بۇل پىكىردىڭ ءبىر نەگىزى بار. سەبەبى ويلاۋ جىلدامدىعى، جاڭا اقپاراتتى تەز وڭدەۋ، جۇمىس جادى جانە كۇردەلى تاپسىرمالارعا جەدەل جاۋاپ بەرۋ قابىلەتى شىنىمەن دە ەرتە ەرەسەك جاستا جوعارى بولادى.

الايدا عالىمدار ادامنىڭ ومىردەگى تابىسى تەك جىلدام ويلاۋعا بايلانىستى ەمەس ەكەنىن ايتادى. كوپتەگەن ماڭىزدى شەشىمدەر تاجىريبەنى، ەموتسيانى باقىلاۋدى، جاۋاپكەرشىلىكتى، ستراتەگيالىق ويلاۋدى جانە كۇردەلى جاعدايدى سالماقتى باعالاۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل قاسيەتتەر كوبىنە جاس ۇلعايعان سايىن كۇشەيەدى.

زەرتتەۋشىلەر ادامنىڭ ناقتى ومىردەگى تيىمدىلىگىن باعالاۋ ءۇشىن بىرنەشە باعىتتى بىرگە قاراستىرعان. ولاردىڭ قاتارىندا ويلاۋ قابىلەتى، سوزدىك قور، جيناقتالعان ءبىلىم، جۇمىس جادى، اقپاراتتى وڭدەۋ جىلدامدىعى، ەموتسيونالدىق تۇراقتىلىق، جاۋاپكەرشىلىك، قارجىلىق ساۋات جانە مورالدىق پايىمداۋ بار.

وسى كورسەتكىشتەردىڭ نەگىزىندە عالىمدار Cognitive-Personality Functioning Index دەپ اتالاتىن جالپى يندەكس جاساعان. بۇل يندەكس ادامنىڭ تەك ينتەللەكتىن عانا ەمەس، تۇلعالىق جەتىلۋىن جانە كۇردەلى شەشىم قابىلداۋعا قاجەت پسيحولوگيالىق قاسيەتتەرىن دە قامتيدى.

تالداۋ ناتيجەسى كەيبىر قابىلەتتەردىڭ 20 جاستان كەيىن بىرتىندەپ تومەندەي باستايتىنىن كورسەتتى. بۇعان اقپاراتتى وڭدەۋ جىلدامدىعى مەن جۇمىس جادى جاتادى. ءبىراق باسقا قابىلەتتەر كەرىسىنشە ۋاقىت وتە كۇشەيەدى. مىسالى، سوزدىك قور، ومىرلىك تاجىريبە، ەموتسيونالدىق ينتەللەكت، قارجىلىق ساۋات، جاۋاپكەرشىلىك جانە سابىر ساقتاۋ قابىلەتى ەرەسەك جاستا جوعارىلاي تۇسەدى.

بارلىق كورسەتكىش بىرگە ەسەپتەلگەندە، ادامنىڭ جالپى كوگنيتيۆتىك جانە تۇلعالىق تيىمدىلىگى 55-60 جاس ارالىعىندا ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتەتىنى انىقتالعان. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل جاس كەزەڭى كۇردەلى شەشىم قابىلداۋ، باسقارۋ، كوشباسشىلىق جانە جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى قىزمەتتەر ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى بولۋى مۇمكىن.

زەرتتەۋ اۆتورلارى مۇنداي ناتيجەنى ادامنىڭ ءومىر بويى جيناعان تاجىريبەسىمەن تۇسىندىرەدى. جاس ۇلعايعان سايىن ادامنىڭ ويلاۋ جىلدامدىعى باياۋلاۋى مۇمكىن. ءبىراق ونىڭ ورنىنا جاعدايدى كەڭىرەك كورۋ، ەموتسيانى باقىلاۋ، تاۋەكەلدى باعالاۋ جانە ۇزاق مەرزىمدى سالداردى ەسكەرۋ قابىلەتى ارتادى.

سوندىقتان عالىمدار 55-60 جاستى ادامنىڭ پسيحولوگيالىق دايىندىعى ەڭ تولىق قالىپتاساتىن كەزەڭدەردىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرادى. بۇل اسىرەسە جوعارى دەڭگەيدەگى باسشىلىق، سوت جۇيەسى، ساياسات، عىلىم جانە كۇردەلى ۇيىمداستىرۋشىلىق شەشىمدەر قابىلدايتىن سالالار ءۇشىن ماڭىزدى.

دەگەنمەن زەرتتەۋ ءار ادامنىڭ قابىلەتى بىردەي داميدى دەگەندى بىلدىرمەيدى. دەنساۋلىق، ءبىلىم، ءومىر سالتى، كاسىبي تاجىريبە، الەۋمەتتىك ورتا جانە مي بەلسەندىلىگىن تۇراقتى پايدالانۋ جەكە ناتيجەگە اسەر ەتەدى.

عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل زەرتتەۋ قارتايۋدى تەك قۇلدىراۋ رەتىندە قابىلداۋعا بولمايتىنىن كورسەتەدى. جاس ۇلعايعان سايىن كەيبىر جىلدام كوگنيتيۆتىك قابىلەتتەر السىرەگەنىمەن، ادامنىڭ تاجىريبەسى، پايىمى جانە ەموتسيونالدىق تۇراقتىلىعى ومىردەگى ماڭىزدى شەشىمدەر ءۇشىن ۇلكەن ارتىقشىلىق بەرە الادى.