بەيىت باسىنداعى ءبايىت

قالانىڭ تۋ سىرتىندا قالا جاتىر،

بالا جاتىر،

وندا ءازىز انا جاتىر...

اق تەر، كوك تەر قاربالاس تىرشىلىكتىڭ

ول قالا ءۇشىن قۇنى جوق قارا باقىر، -

دەپ جىرلايتىن كادىمگى كەڭساي. قازاقتىڭ كورنەكتى اقىندارى مۇزافار الىمبايەۆ پەن ەسەنعالي راۋشانوۆ زيرات ىشىندەگى جولدىڭ شەتىنە جايعاسىپ، اڭگىمەلەسىپ وتىر. ءسىرا، بۋىنى سىر بەرگەن مۇزاعاڭنىڭ كوڭىلىن قيماعان ەساعاڭ اعاسىنىڭ جانىنا تىزە بۇگىپ، از-كەم ايالداسا كەرەك. بەيىتتىڭ باسى. قابىردىڭ قاسى. ۇزاققا كەتىپ، كەڭ كوسىلەتىن اڭگىمەگە ۇقسامايدى. ايتۋشى - مۇزاعاڭ. تىڭداۋشى - ەساعاڭ. شيراق شەجىرەشى، ەلگەزەك ەستەلىكشى شۇكىر شاحايدىڭ مالىمەتىنشە، بۇل 1993-جىلى 17-مامىردا ءۇندىستاندا ۇزىلگەن ورالحان بوكەيدى جەرلەۋ ءساتى. «تاعى ءبىر قارالى توپ بارا جاتىر، قالانىڭ تۋ سىرتىندا قالا جاتىر» دەپ جاڭاعى يسرايل كوكەم قارا سوزبەن زەرلەگەندەي، قالامگەرلەر قاۋىمى انا قالادان مىنا قالاعا تاعزىم ەتۋگە كەلگەن مەزگىل.

ەرەكشە قابىلەتتى ەسەنعالي اقىن دا، ماڭعاز مىنەزدى، سەرگەك سانالى مۇزافار شايىر دا قاتارلارى قايتقاندا كەڭسايعا تالاي رەت كەلگەن. جاقىندارىن جونەلتكەن. قيماستارىن قالدىرعان. كەيىن وزدەرى دە سول اۋىلعا اتتاندى. ەر كوڭىلدى ەسەنعالي اعا تۇلپار تەكتەس تاحاۋي اقتانوۆتىڭ قازاسىنا وراي:

وي، كەڭساي، مەن قايتەيىن بيىگىڭدى،

باسىڭا قاپ-قارا بۇلت ءۇيىرىلدى.

تەڭسەلتىپ ءنان كەمەنى بارادى الىپ،

قارا سۋ ەسىك الدى ءيىرىمدى، -

دەپ ولەڭ جازىپ ەدى. سونداي-اق «الماتى اقشامى» گازەتىنە بەرگەن ءبىر سۇحباتىندا «كەڭسايدىڭ جولى - قيىن جول. ونى قيىنداتقان - ولىلەر ەمەس، تىرىلەر» دەپ تولعادى. دەرەك پەن دايەك اتاۋلىنى داپتەرىنە دامىلسىز ءتۇرتىپ جۇرەتىن مۇزاعام دا بۇل تاقىرىپتان كەندە قالعان جوق. تۇرلاۋسىز تىرشىلىك ساپارىندا ۇزاق جاساعان ول الماتى سىرتىنداعى ارۋاقتار شاھارىندا تالاي قۇربى-قۇرداسىمەن قيماي قوشتاسقان-دى. مىنا ءبىر ولەڭى دە سونداي سىرلى ساتتەردە تۋسا كەرەك:

امالسىزدان ولىمگە پەندە بولدىم:

دوستارىمدى كومگەندە، مەن دە ءولدىم.

جۇزىمدەگى ءاجىمدى ساناماڭدار،

جۇرەگىمدى نەشە رەت جەرگە كومدىم...

قازاق جىرىنىڭ الىبى مۇرات موڭكە ۇلىنىڭ «ءبايىت ەتتىم بۇل ءسوزدى، قايعى شەگىپ زاماننان. زامان ازىپ نە قىلسىن، اي ورنىنان تۋادى، كۇن ورنىنان شىعادى، مۇنىڭ ءبارى ادامنان»، - دەپ تەرمەلەتكەنى سەكىلدى مۇزاعاڭ مەن ەساعاڭ ءومىردىڭ قيلى قۇبىلىستارىن اڭگىمەگە اينالدىرىپ وتىر ما، الدە ءبىر-بىرىنە ءبىر-ەكى اۋىز ءبايىت وقىپ وتىر ما، ول جاعى بەلگىسىز ارينە. ءبىراق قالاي بولعاندا دا بۇل جەردە ءماندى ماسەلە قوزعالىپ جاتقانى انىق. مۇزاعاڭنىڭ اقىن ءىنىسىنىڭ جابىرقاۋلى جۇزىنە قادالا قاراپ قول سەرمەۋى، ەساعاڭنىڭ ارداقتى اعاسىن قاس قاقپاي تىڭداي قالۋى وسىنى اڭعارتقانداي. ال نەگىزى وسى ءبىر ويلى وتىرىستىڭ جاي-جاپسارى جەتپىس جىلعا جۋىق ۇزبەي كۇندەلىك جازعان مۇزافار اعانىڭ تاۋ-تاۋ بوپ ۇيىلگەن داپتەرلەرىنىڭ بىرىندە ادەمىلەپ ادىپتەلگەنىنە سەنىمىمىز مول... تاپسا عوي سونى...

باۋىرجان ومار ۇلى

(سۋرەتتى تۇسىرگەن شۇكىر شاحاي)

turkystan.kz