بيىل ەلىمىزدە قىلمىستىڭ جالپى دەڭگەيى 10 پايىزعا تومەندەدى
استانا. KAZINFORM - مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا ەلىمىزدە «زاڭ جانە ءتارتىپ» قاعيداتى جۇيەلى تۇردە ەنگىزىلىپ جاتىر. نەگىزگى باسىمدىق - قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ، قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن سيفرلاندىرۋ جانە ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ. بۇل تۋرالى ۇكىمەتتىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى حابارلادى.
پرەزيدەنت ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن زاڭنىڭ ۇستەمدىگى - ادىلەتتى قازاقستان قۇرىلاتىن ىرگەتاس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل يدەولوگيا ناقتى ءىس-ارەكەتكە اينالىپ وتىر: مەملەكەتتىك ورگاندار قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا ءجاي عانا دەن قويۋ تاجىريبەسىنەن الشاقتاپ، ولاردىڭ الدىن الۋعا كوشىپ جاتىر.
بۇل ترانسفورماتسيانىڭ نەگىزگى درايۆەرى - قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن سيفرلىق جاڭعىرتۋ، ياعني، ينتەللەكتۋالدىق بەينەباقىلاۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋ، پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋ جانە اشىق سيفرلىق سەرۆيستەردى قۇرۋ. بۇل ءتاسىل تاۋەكەلدەردى ءتيىمدى انىقتاپ قانا قويماي، سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن ناقتى قورعاۋدى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ، بۇكىل ەل بويىنشا قاۋىپسىز ورتا قالىپتاستىرادى، سىبايلاس جەمقورلىق فاكتورلارىن بارىنشا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قىلمىستىق احۋالدى جاپپاي جاقسارتۋ جانە الدىن الۋ قۇرالدارىن دامىتۋ
ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ جۇمىسىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا قايتا باعدارلاۋ بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا قىلمىس دەڭگەيىنىڭ تۇراقتى جانە دايەكتى تومەندەۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
2025 -جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تىركەلگەن قىلمىستاردىڭ جالپى سانى 6 پايىزعا، ياعني، 102,7 مىڭنان 96,6 مىڭ دەرەككە دەيىن قىسقاردى. اسىرەسە، ەڭ قاۋىپتى قىلمىستار ەلەۋلى تۇردە تومەندەدى، ولار: اسا اۋىر قىلمىستار - توناۋ، ۇرلىق، قاراقشىلىق، كىسى ءولتىرۋ، بۇزاقىلىق.
2026 -جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا قىلمىستىڭ جالپى دەڭگەيى تاعى 10 پايىزعا تومەندەدى، بۇل رەتتە سيفرلىق اناليتيكا مەن بەينەمونيتورينگ جۇيەلەرىن پايدالانۋدىڭ ارقاسىندا قىلمىستاردىڭ اشىلۋ كولەمى ارتتى. قوعامدىق ورىندارداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتار سانى 2025 -جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 9 پايىزعا جانە 2026 -جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا تاعى 19 پايىزعا قىسقاردى.
قۇقىقتىق ءتارتىپتى نىعايتۋعا نولدىك توزىمدىلىك قاعيداتىن دايەكتى ساقتاۋ جانە بەينەباقىلاۋ جۇيەلەرىن كەڭەيتۋ ارقىلى قول جەتكىزىلەدى. بۇل باستاما كوشە كامەرالارىن، اۋلالارداعى، ءبىلىم بەرۋ نىساندارىنداعى جانە كولىك توراپتارىنداعى باقىلاۋ جۇيەلەرىن ءبىرىڭعاي ەكوجۇيەگە بىرىكتىرەتىن قوعامدىق كەڭىستىكتەردىڭ ءبىرتۇتاس سيفرلىق جابىنىن قۇرۋدى كوزدەيدى. بۇگىندە قىلمىستاردىڭ باسىم بولىگى سيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن اشىلۋدا.
2025 -جىلى 17 ميلليوننان استام اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ جولى كەسىلدى، ونىڭ ىشىندە:
26,6 مىڭ ۇساق بۇزاقىلىق فاكتىسى؛
215,8 مىڭ قوعامدىق ورىنداردا الكوگول ءىشىپ، ماس كۇيدە بولۋ فاكتىسى؛
122,6 مىڭ تىنىشتىقتى بۇزۋ فاكتىسى؛
الكوگول ونىمدەرىن ساتۋ قاعيدالارىن بۇزۋدىڭ 7,8 مىڭ فاكتىسى.
2026 -جىلدىڭ I جارتىجىلدىعىندا 8,1 ميلليوننان استام قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ جولى كەسىلدى، ونىڭ ىشىندە:
16 مىڭنان استام ۇساق بۇزاقىلىق فاكتىسى؛
قوعامدىق ورىنداردا ماس كۇيدە بولۋدىڭ 117,6 مىڭ فاكتىسى؛
64,4 مىڭ تىنىشتىقتى بۇزۋ فاكتىسى؛
الكوگول ونىمدەرىن ساتۋ قاعيدالارىن بۇزۋدىڭ 6 مىڭ فاكتىسى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق باستاماسى اياسىندا جۇمىسقا شامامەن 7 مىڭ پوليتسيا قىزمەتكەرى جانە 1,2 مىڭنان استام ءموبيلدى توپ تارتىلدى. 2025 -جىلدان بەرى اباتتاندىرۋ قاعيدالارىن بۇزۋدىڭ 496 مىڭ فاكتىسى انىقتالىپ، قوعامدىق ورىنداردى لاستاۋدىڭ 119 مىڭ فاكتىسى تىركەلدى، 2,6 مىڭ رۇقسات ەتىلمەگەن قوقىس ورنى جويىلدى.
قوسىمشا باقىلاۋدى بەينەاناليتيكاسى بار 27 مىڭنان استام كامەرا قامتاماسىز ەتەدى. ونىڭ ىشىندە 568 كامەرا قوقىستى انىقتاۋعا، 205 كامەرا ءتۇتىندى باقىلاۋعا ارنالعان، ولاردىڭ كومەگىمەن 20 مىڭنان استام ەكولوگيالىق قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالدى.
ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن جۇيەلى قورعاۋ، تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ
تۇرمىستىق زورلىق- زومبىلىق جانە كامەلەتكە تولماعاندارعا قارسى قىلمىستار ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ قۇقىقتاردى قورعاۋدىڭ الدىن الۋ جۇيەسىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. پوليتسيا تىركەۋدىڭ انىقتاۋ پرينتسيپىن قولدانادى، وندا اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋ قۇقىق بۇزۋشىلىق فاكتىسى بويىنشا قوزعالادى. بۇل مۇنداي جاعدايلاردى جاسىرۋ جانە زارداپ شەككەندەرگە قىسىم جاساۋ قاۋپىن ازايتادى، ال تاراپتاردىڭ تاتۋلاسۋىنا تەك سوتتا جانە ءبىر رەتتەن ارتىق ەمەس رۇقسات ەتىلەدى.
الدىن الۋ شارالارى بەلسەندى قولدانىلادى. 2025 -جىلى 50 قۇقىق بۇزۋشىعا زارداپ شەككەندەرمەن بىرگە تۇرۋعا ۋاقىتشا تىيىم سالىندى، ال 2026 -جىلدىڭ باسىنان بەرى مۇنداي شارا 51 ادامعا قاتىستى قولدانىلدى. پوليتسيانىڭ ءوتىنىشحاتى بويىنشا سوتتار 2025 -جىلى 987 ادامدى، ال اعىمداعى كەزەڭدە 1514 ادامدى پسيحولوگيالىق تۇزەتۋگە جىبەردى.
وتباسىلىق-تۇرمىستىق سالاداعى قۇقىققا قايشى ارەكەتتەرى ءۇشىن 2025 -جىلى 82,4 مىڭ قۇقىق بۇزۋشى، ال 2026 -جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا 45,1 مىڭ قۇقىق بۇزۋشى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. كەشەندى پروفيلاكتيكالىق شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 2026 -جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا مۇنداي قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ سانى 7 پايىزعا تومەندەدى. جىل باسىنان بەرى 1877 ادام ارنايى الەۋمەتتىك كومەك الدى.
كيبەرقىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل جانە ازاماتتاردىڭ قاراجاتىن قورعاۋ
ىشكى ىستەر مينيسترلىگى، ۇلتتىق بانك، قارجى ۇيىمدارى مەن بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى اياسىندا 2026 -جىلدىڭ باسىنان بەرى 3,5 مىڭنان استام ينتەرنەت- الاياقتىق فاكتىسى اشىلدى.
انتيفرود-ورتالىقتىڭ مۇمكىندىكتەرى قارجىلىق زالالدىڭ الدىن الۋعا جانە ازاماتتاردىڭ 1 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجاتىن بۇعاتتاۋعا مۇمكىندىك بەردى. بايلانىس وپەراتورلارى 163,2 ميلليون الاياقتىق تەلەفون قوڭىراۋىن بۇعاتتادى. ال مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ «كيبەرقاداعالاۋ» مەملەكەتتىك جۇيەسى ارقىلى زاڭسىز 26 مىڭ ينتەرنەت- رەسۋرستىڭ جۇمىسى انىقتالىپ، ولاردىڭ قىزمەتىنە توسقاۋىل قويىلدى. سونداي-اق زاڭسىز call-ورتالىقتار مەن دروپپەرلىك جەلىلەرىنىڭ قىزمەتى توقتاتىلدى.
جاستاردى قورعاۋ جانە ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كەشەندى ءىس- قيمىل
سينتەتيكالىق ەسىرتكىنىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ نەگىزگى ءتورت باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ولار - ناركولابوراتوريالار مەن جەتكىزۋ ارنالارىنىڭ جولىن كەسۋ، ينتەرنەت ارقىلى ەسىرتكى وتكىزۋدى توقتاتۋ، قارجى اعىندارىن بۇعاتتاۋ جانە جاستار اراسىندا اۋقىمدى الدىن الۋ شارالارىن جۇرگىزۋ.
جىل باسىنان بەرى 14,5 مىڭعا جۋىق ەسىرتكىگە قارسى ءىس-شارالار وتكىزىلىپ، 2 ميلليوننان استام جاس قامتىلدى. جۇمىس ىستەپ تۇرعان 997 جازعى لاگەردىڭ 727-سىندە الدىن الۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ ورگاندارىمەن بىرلەسىپ، 5,5 مىڭعا جۋىق اكتسيا، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن ەرىكتىلەردىڭ قاتىسۋىمەن 1,5 مىڭعا جۋىق ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. «جاس ساقشى» جاستار باستاماسى مەن «جاس قورعاۋ» جوباسى دامىپ كەلەدى.
ءتارتىپتى نىعايتۋ جانە جول قاۋىپسىزدىگى
ادام ءومىرىن ساقتاۋ جانە جول-كولىك وقيعالارىنىڭ الدىن الۋ جول قوزعالىسىن باقىلاۋداعى نەگىزگى باسىمدىق رەتىندە ايقىندالدى. جۇيەلى پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار ناتيجەسىندە 2026 -جىلدىڭ 7 ايىندا جول-كولىك وقيعالارىنىڭ سانى 4 پايىزعا، قازا تاپقاندار سانى 16 پايىزعا، جاراقات العاندار سانى 6 پايىزعا ازايدى.
جالپى جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزۋدىڭ 8,7 ميلليوننان استام فاكتىسىنىڭ جولى كەسىلدى. ورەسكەل قۇقىق بۇزۋشىلىققا جول بەرگەنى ءۇشىن 18 مىڭ جۇرگىزۋشى باسقارۋ قۇقىعىنان ايىرىلدى، 15,5 مىڭ ادام اكىمشىلىك قاماۋعا الىندى. اۆتوجولداردا 31 مىڭنان استام اۆتوماتتى تىركەۋ جۇيەسى ورناتىلعان. ولاردىڭ كومەگىمەن 5,7 ميلليون بۇزۋشىلىقتىڭ جولى كەسىلدى. سونىمەن قاتار كولىكتەردىڭ تەحنيكالىق بايقاۋدان ءوتۋى جانە ساقتاندىرۋ پوليستەرىنىڭ بولۋى باقىلاۋعا الىندى.
جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان كەشەندى شارالار زاڭدىلىقتى نىعايتۋعا، بۇلتارتپاس جاۋاپكەرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە قاۋىپسىز قوعامدىق ورتا قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى.
ايتا كەتەيىك، مەكتەپتەردە «كونستيتۋتسيا نەگىزدەرى» مەن «زاڭ مەن ءتارتىپ» كۋرستارى وقىتىلادى.
