بەدەۋلىكتىڭ ەمى: مامان قانداي كەڭەستەردى ايتتى
استانا. KAZINFORM - جاتىردىڭ تۋا بىتكەن بولماۋى نەمەسە ءتۇرلى سەبەپپەن كەيىننەن الىنىپ تاستالۋى ايەلدىڭ بالا كوتەرۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرۋى مۇمكىن. مەديتسينادا مۇنداي جاعداي ابسوليۋتتى جاتىر فاكتورلى بەدەۋلىك دەپ قاراستىرىلادى.
قازىر الەمدە وسى ماسەلەگە قاتىستى جاڭا ەمدەۋ تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى - جاتىر ترانسپلانتاتسياسى زەرتتەلىپ جاتىر. بۇل باعىتتا وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاقستاندىق زەرتتەۋشى اسەلجان ساربالينا عىلىمي جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنشە، الەمدە ءاربىر التىنشى ادام ءومىرىنىڭ بەلگىلى ءبىر كەزەڭىندە بەدەۋلىك ماسەلەسىنە تاپ بولادى. ال جاتىردىڭ بولماۋىنا نەمەسە قىزمەت اتقارا الماۋىنا بايلانىستى ءابسوليۋتتى بەدەۋلىك - سيرەك كەزدەسەتىن جاعداي.
اسەلجان ساربالينا ەڭبەك جولىن استاناداعى پەريناتالدىق ورتالىقتا اكۋشەر-گينەكولوگ بولىپ باستاعان. كەيىن گەرمانيا مەن ۆەنگريادا تاجىريبە جيناپ، عىلىمي زەرتتەۋگە بەت بۇرعان. قازىر ونىڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسى جاتىر ترانسپلانتاتسياسى جانە ترانسپلانتاتسيالانعان اعزانىڭ يممۋنولوگيالىق تۇرعىدان قابىلدانباۋىنا قاتىستى ماسەلەلەرگە ارنالعان.
جاتىردىڭ بولماۋى نەدەن بولادى؟
زەرتتەۋشىنىڭ ايتۋىنشا، ابسوليۋتتى بەدەۋلىككە ايەلدىڭ جاتىرسىز دۇنيەگە كەلۋى نەمەسە ءتۇرلى اۋرۋلار مەن وپەراتسيالار سالدارىنان جاتىرىنان ايىرىلۋى سەبەپ بولۋى مۇمكىن.
- ابسوليۋتتى بەدەۋلىك - كوبىنە ايتىلا بەرمەيتىن تاقىرىپ. ايەل ادام جاتىرسىز دۇنيەگە كەلۋى نەمەسە قاتەرلى ىسىك، باسقا دا سەبەپتەرگە بايلانىستى وتا كەزىندە جاتىرىنان ايىرىلۋى مۇمكىن. دەمەك فۋنكتسيونالدىق تۇرعىدان جاتىرى جوق دەگەن ءسوز»، - دەدى اسەلجان ساربالينا Jibek Joly تەلەارناسىنداعى «بۇگىن. LIVE» باعدارلاماسىندا.
ونىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي جاعدايدىڭ ناقتى سەبەپتەرى ءالى دە زەرتتەلىپ جاتىر. الەمدىك ستاتيستيكادا شامامەن ءار 500 ايەلدىڭ بىرىندە جاتىردىڭ بولماۋى نەمەسە ونىڭ قىزمەت اتقارا الماۋى كەزدەسۋى مۇمكىن.
قازاقستان بويىنشا بۇل ماسەلەگە قاتىستى ناقتى رەسمي ستاتيستيكا جوق. عالىم مۇنى قوعامداعى تاقىرىپتىڭ ءالى دە جابىق بولۋىمەن بايلانىستىرادى.
جاتىر ترانسپلانتاتسياسىن كىم جاساي الادى؟
جاتىر ترانسپلانتاتسياسىندا دونور مەن رەتسيپيەنتتىڭ تۋىس بولۋى مىندەتتى ەمەس.
- ەڭ باستىسى - مەديتسينالىق جانە يممۋنولوگيالىق تۇرعىدان سايكەس كەلۋى. دونور بولۋ ءۇشىن تۋىس بولۋ ماڭىزدى ەمەس، ماڭىزدىسى - مەديتسينالىق جانە يممۋنولوگيالىق جاعىنان سايكەس كەلۋ. الايدا دونورلاردىڭ اراسىندا پاتسيەنتتەردىڭ انالارى دا كوپ كەزدەسەدى، - دەدى زەرتتەۋشى.
اسەلجان ساربالينا جاتىر ترانسپلانتاتسياسىنىڭ تەحنيكالىق تۇرعىدان باسقا اعزالاردى اۋىستىرىپ سالۋدان اسا كۇردەلى بولماۋى مۇمكىن ەكەنىن، الايدا ونىڭ ەتيكالىق جاعى ەرەكشە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سەبەبى مۇنداي وپەراتسيا كەزىندە دونوردىڭ، رەتسيپيەنتتىڭ جانە بولاشاق بالانىڭ قاۋىپسىزدىگى ەسكەرىلۋى كەرەك.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا، الەمدە بۇگىنگە دەيىن شامامەن 130 جاتىر ترانسپلانتاتسياسى جاسالعان. ونىڭ باسىم بولىگى ءتىرى دونوردان الىنعان جاتىردى ترانسپلانتاتسيالاۋعا قاتىستى.
ترانسپلانتاتسيادان كەيىن بالا قالاي دۇنيەگە كەلەدى؟
جاتىر ترانسپلانتاتسياسىنان كەيىن ايەلدىڭ تابيعي جولمەن جۇكتى بولۋى جوسپارلانبايدى. بالا ءسۇيۋ ءۇشىن ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ ءادىسى قولدانىلادى.
- مىندەتتى تۇردە ەكۇ ارقىلى جاسالادى. ويتكەنى ءبىز باسقا ادامنان جاتىردى الىپ، جاڭا اعزاعا سالامىز. سوندىقتان تابيعي جولمەن جۇكتى بولۋدى كۇتپەيمىز، - دەدى زەرتتەۋشى.
وپەراتسيادان كەيىن جاتىردىڭ جاڭا اعزاعا بەيىمدەلۋى ءۇشىن بەلگىلى ءبىر ۋاقىت قاجەت. اسەلجان ساربالينا ترانسپلانتاتسيادان كەيىن شامامەن 2-3 اي وتكەن سوڭ جۇكتىلىكتى جوسپارلاۋعا ارەكەت جاسالاتىنىن ايتتى.
بۇل رەتتە جاتىر ترانسپلانتاتسياسى ءبىر عانا وتامەن اياقتالمايدى. ايەل جۇكتىلىكتىڭ بۇكىل كەزەڭىندە دارىگەرلەردىڭ باقىلاۋىندا بولادى، ويتكەنى ترانسپلانتاتسيالانعان اعزانىڭ قىزمەتىن ساقتاۋمەن قاتار، جۇكتىلىكتىڭ قاۋىپسىز ءوتۋى دە ماڭىزدى.
ءبىرىنشى بالادان كەيىن جاتىردى الىپ تاستاي ما؟
قازىرگى تاجىريبەدە ايەل بالا بوسانعاننان كەيىن ترانسپلانتاتسيالانعان جاتىردى الىپ تاستاۋ جيى قاراستىرىلادى. الايدا كەيبىر جاعدايلاردا ترانسپلانتاتسيالانعان جاتىردى ساقتاپ، ەكىنشى بالانىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە مۇمكىندىك بەرىلگەن.
- 130 جاعدايدىڭ شامامەن 20 پايىزىندا ەكىنشى بالا دۇنيەگە كەلگەن. سودان كەيىن جاتىردى الىپ تاستاعان. قازىر عالىمدار اراسىندا جاتىردى قالدىرۋ ماسەلە تالقىلانىپ، وسى باعىتتاعى جولدار ىزدەلىپ جاتىر» - دەدى ول.
زەرتتەۋشىنىڭ ايتۋىنشا، جاتىر ترانسپلانتاتسياسى مەديتسينادا سالىستىرمالى تۇردە جاڭا باعىت سانالادى. العاشقى وپەراتسيالاردىڭ جاسالعانىنا شامامەن 20 جىل بولعانىمەن، بۇل سالادا ءالى دە ءبىرىڭعاي مەديتسينالىق حاتتاما تولىق قالىپتاسپاعان.
- بۇل وتانىڭ بىرنەشە تاۋەكەلى بار. جاتىر ترانسپلانتاتسيالانعاننان كەيىن ول فۋنكتسيونالدى بولۋى كەرەك، ءوز قىزمەتىن اتقارۋى، بالانى كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرۋى جانە جۇكتىلىك ءساتتى ءوتۋى قاجەت، - دەدى اسەلجان ساربالينا.
قازىر زەرتتەۋشى وسى ماسەلەلەردىڭ ىشىندە يممۋنولوگيالىق قابىلداماۋ قاۋپىن جانە ترانسپلانتاتسيالانعان جاتىردىڭ اعزادا ۇزاق ۋاقىت ساقتالۋ مۇمكىندىگىن زەرتتەپ جاتىر.
ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن، ترانسپلانتاتسيا جۇيەسى قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن جازعان ەدىك.
