ەڭبەك نارىعىنىڭ جاڭا تالابى: قازاقستانعا قانداي ماماندار قاجەت

الايدا جاستار اراسىندا ستوماتولوگيا، قۇقىق، پسيحولوگيا، حالىقارالىق قاتىناستار مەن IT باعىتتارى تانىمال. مەملەكەت سۇرانىسى مەن جاستار تاڭداۋىنىڭ اراسىنداعى بۇل الشاقتىق نەدەن تۋىنداپ وتىر؟ ال جاساندى ينتەللەكت ەڭبەك نارىعىنداعى وسى تەپە-تەڭدىكتى قالاي وزگەرتەدى؟ Kazinform ءتىلشىسى تاقىرىپتى زەردەلەپ كوردى.

مەملەكەت قانداي ماماندارعا باسىمدىق بەرىپ وتىر

عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، جوعارى وقۋ ورىندارىنا بولىنەتىن مەملەكەتتىك گرانتتاردىڭ كولەمى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ازىرلەيتىن كادرلارعا قاجەتتىلىك بولجامىنا سۇيەنە وتىرىپ جاسالادى. بۇل بولجامدى ازىرلەۋ كەزىندە وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ەرەكشەلىكتەرى، ەكونوميكا سالالارىنداعى ەڭبەك رەسۋرستارىنا دەگەن سۇرانىس، مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ كورسەتكىشتەرى جانە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلەدى.

اتالمىش مينيسترلىك دەرەگىنە سايكەس، الداعى بەس جىل كولەمىندە ەل ەكونوميكاسىنا 883295 مامان قاجەت بولادى. ونىڭ ىشىندە 529977 مامان نەمەسە جالپى سۇرانىستىڭ 60 پايىزى ينجەنەرلىك كادرلارعا تيەسىلى. پەداگوگيكالىق باعىتتاعى ماماندارعا قاجەتتىلىك شامامەن 185491 ادامدى نەمەسە 21 پايىزدى قۇراپ وتىر. قالعان 19 پايىز قىزمەت كورسەتۋ، گۋمانيتارلىق عىلىمدار، بيزنەس جانە ونەر سەكىلدى سالالارعا باعىتتالعان.

وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك گرانتتاردىڭ نەگىزگى بولىگى ينجەنەرلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنا بولىنگەن. سونىمەن قوسا، پەداگوگيكالىق ماماندىقتار دا باسىم باعىتتاردىڭ قاتارىندا قالىپ وتىر.

- گرانتتاردى ءبولۋ، سونداي-اق كادرلاردى جۇيەلى دايارلاۋ ەل ەكونوميكاسىنىڭ قاجەتتىلىگىنە سايكەس قالىپتاستىرىلادى، - دەپ كورسەتىلگەن مينيسترلىكتىڭ جاۋابىندا.

مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى ماقساتى - ەڭبەك نارىعىندا تاپشىلىق بايقالاتىن سالالاردى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ.

جاستار تاڭداۋى ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىسىنا ساي ما

الايدا رەسمي بولجامدار مەن جاستاردىڭ كاسىبي تاڭداۋى ءاردايىم ءبىر ارناعا توعىسا بەرمەيتىنىن بايقاۋعا بولادى. ماسەلەن، سوڭعى جىلدارداعى كونكۋرس ناتيجەلەرى تالاپكەرلەر اراسىندا ستوماتولوگيا، حالىقارالىق قاتىناستار جانە ديپلوماتيا، قۇقىق، پسيحولوگيا، اۋدارما ءىسى، ءسان جانە ديزاين سياقتى ماماندىقتاردىڭ تانىمال بولىپ وتىرعانىن كورسەتەدى.

سونىمەن قاتار پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا دەگەن قىزىعۋشىلىق تا جوعارى دەڭگەيدە ساقتالىپ كەلەدى. ساراپشىلار مۇنى مۇعالىمدەردىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىمەن بايلانىستىرادى. مىسالى، سوڭعى جىلدارى پەداگوگتەردىڭ جالاقىسى ارتتى، ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسى كوبەيدى جانە جۇمىسپەن قامتۋ تەتىكتەرى كۇشەيتىلدى.

بۇنى ل. ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الەۋمەتتانۋ كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى، PhD نۇرلان بايعابىلوۆ تا قۋاتتايدى.

- قازىرگى ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىس قۇرىلىمى قىزمەت كورسەتۋ، ونەركاسىپ جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىنا باعىتتالعان. سونداي-اق الەۋمەتتانۋشىنىڭ ايتۋىنشا، اسىرەسە قوعامداعى الەۋمەتتىك-پسيحولوگيالىق ماسەلەلەردىڭ كۇردەلەنۋىنە بايلانىستى پەداگوگ-پسيحولوگتەرگە سۇرانىس جوعارى، - دەدى ول.

بۇدان بولەك ساراپشى جاستار اراسىندا سيفرلىق باعىتتارعا قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلە جاتقانىن دا تىلگە تيەك ەتتى.

- نارىقتا موبيلوگراف، تارگەتولوگ سياقتى جاڭا ءارى «ءساندى» ماماندىقتارعا دەگەن زور قىزىعۋشىلىق بار. IT جانە حالىقارالىق بيزنەس سالاسى جاستار اراسىندا مانساپتىق تابىسقا جەتۋدىڭ يدەالى رەتىندە قابىلدانادى، - دەيدى نۇرلان بايعابىلوۆ.

دەگەنمەن بۇل ءۇردىس ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىستىڭ جالپى قۇرىلىمىن تولىق قامتىپ وتىرعان جوق. ءبىر جاعىنان جاستار سيفرلىق كاسىپتەرگە كوبىرەك بەت بۇرسا، ەكىنشى جاعىنان ەكونوميكا ءۇشىن ماڭىزدى ءبىرقاتار تەحنيكالىق سالالارعا قىزىعۋشىلىق تومەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر. ماسەلەن، مينيسترلىك مالىمەتىنشە، بالىق شارۋاشىلىعى، مال شارۋاشىلىعى، مەحانيكا جانە مەتالل وڭدەۋ، كولىك قۇرىلىسى، كيىم جانە اياق كيىم ءوندىرىسى سياقتى سالالار جاستار اراسىندا تانىمال ەمەس.

بۇدان تۇيەتىنىمىز، جاستاردىڭ كاسىبي تاڭداۋى كوبىنە ەڭبەك نارىعىنىڭ ۇزاقمەرزىمدى قاجەتتىلىكتەرىنە ەمەس، ماماندىقتىڭ بەدەلى، تانىمالدىعى نەمەسە تابىستىلىعى تۋرالى قوعامدىق تۇسىنىكتەرگە نەگىزدەلەتىنىن اڭعارتادى.

جاساندى ينتەللەكت ەڭبەك نارىعىن قالاي وزگەرتىپ جاتىر

سوڭعى ەكى-ءۇش جىلدا ەڭبەك نارىعىنا قاتىستى ەڭ كوپ تالقىلانعان تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى - جاساندى ينتەللەكت. بۇعان دەيىن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى جاپپاي ەنگىزۋ قازاقستاندا 300-400 مىڭ جۇمىس ورنىن قىسقارتۋعا اكەلۋى مۇمكىن دەگەن اقپاراتى ەڭبەك نارىعىنىڭ بولاشاعىنا قاتىستى الاڭداۋشىلىقتى كۇشەيتە ءتۇستى.

دەگەنمەن ساراپشىلار مۇنداي بولجامدارعا ساقتىقپەن قاراۋعا شاقىرادى. ماسەلەن، PhD نۇرلان بايعابىلوۆتىڭ پىكىرىنشە، جاساندى ينتەللەكت ەڭبەك نارىعىنىڭ قۇرىلىمىن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ جاتقان جوق.

- جاساندى ينتەللەكت بۇل قۇرىلىمدى تۇبەگەيلى وزگەرتپەگەنىمەن، ماماندىقتاردىڭ مازمۇنىن ترانسفورماتسيالاپ جاتىر. مىسالى، «جول تاپ» الەۋمەتتىك جوباسى اياسىندا جاستاردىڭ موبيلوگراف، تارگەتولوگ سياقتى جاڭا سيفرلىق ماماندىقتارعا تەز بەيىمدەلۋى بايقالادى. ج ي ەندىگى كەزەكتە ادامدى الماستىرۋشى ەمەس، ونىڭ «ارىپتەسىنە» اينالىپ، شىعارماشىلىق جانە اناليتيكالىق جۇمىستاردى جەدەلدەتىپ وتىر، - دەيدى الەۋمەتتانۋشى.

ەڭبەك نارىعىنداعى باستى وزگەرىس بەلگىلى ءبىر كاسىپتىڭ جوعالۋىندا ەمەس، سول كاسىپتى اتقارۋ تاسىلدەرىنىڭ وزگەرۋىندە بولىپ وتىر.

ج و و- لار جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلىپ جاتىر ما

قازىرگى كەزدەگى ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىستەر جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە دە اسەر ەتىپ جاتىر. 2025 -جىلى ناۋرىز ايىندا جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ مەملەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى ستاندارتىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ، بارلىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا جاساندى ينتەللەكت بويىنشا كۋرستاردى ەنگىزۋ قاراستىرىلدى.

قازىرگى تاڭدا جوعارى وقۋ ورىندارى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن قايتا قاراپ، ج ي تاقىرىپتارىن جەكە ءپان رەتىندە نەمەسە نەگىزگى پاندەردىڭ قۇرامىنا ەنگىزىپ جاتىر.

مينيسترلىك مالىمەتىنشە، بۇگىندە ەلىمىزدىڭ 30-دان استام جوعارى وقۋ ورنى جاساندى ينتەللەكت باعىتىنداعى 42 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن ازىرلەگەن.

— ولاردىڭ قاتارىندا «ج ي جانە دەرەكتەردى تالداۋ»، «مەديتسيناداعى ج ي»، «قولدانبالى جاساندى ينتەللەكت»، «ينجينيرينگ جانە جاساندى ينتەللەكت»، «سيفرلىق بيزنەس جانە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارى»، «كولىك ماشينا جاساۋداعى سمارت تەحنولوگيالار جانە جاساندى ينتەللەكت»، «تاۋ-كەن-مەتاللۋرگيا وندىرىسىندەگى جاساندى ينتەللەكت» سەكىلدى باعدارلامالار بار. بۇنى بىتىرگەن تۇلەكتەر ج ي سالاسىندا كەڭ اۋقىمدى داعدىلارعا يە بولادى، ونىڭ ىشىندە: Python-دا باعدارلامالاۋ، ماشينالىق وقىتۋعا ارنالعان كىتاپحانالار مەن فرەيمۆوركتاردى پايدالانۋ، دەرەكتەردى تالداۋ جانە ۆيزۋاليزاتسيالاۋ، ۇلكەن دەرەكتەرمەن جانە دەرەكتەر بازالارىمەن جۇمىس ىستەۋ، ج ي- عا نەگىزدەلگەن شەشىمدەردى بيزنەس- پروتسەستەرگە ينتەگراتسيالاۋ، نەيروندىق جەلىلەردى ازىرلەۋ جانە ەنگىزۋ، جي پايدالانا وتىرىپ پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋ، - دەلىنگەن مينيسترلىكتىڭ جاۋابىندا.

وسى تۇستا نۇرلان بايعابىلوۆ تا جوعارى وقۋ ورىندارى ەڭبەك نارىعىنىڭ وزگەرىستەرىنە جاۋاپ بەرۋگە تىرىسىپ جاتقانىن ايتتى.

- قازاقستانداعى جوعارى وقۋ ورىندارى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جاڭارتۋدا مەملەكەتتىك «سيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسى مەن 2023-2029 -جىلدارعا ارنالعان عىلىم مەن جوعارى ءبىلىمدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن نەگىزگە الادى. پروفەسسورلىق- وقىتۋشىلىق قۇرام نارىق تالاپتارىنا ساي ارت-تەراپيا پراكتيكۋمى سياقتى ەلەكتيۆتى كۋرستار مەن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى (سونىڭ ىشىندە ج ي) وقۋ پروتسەسىنە بىرىكتىرىپ جاتىر، — دەدى وقىتۋشى.

ءبىلىم بەرۋ مەن ەڭبەك نارىعى اراسىندا الشاقتىق بار

ساراپشىلار ەڭبەك نارىعى مەن جوعارى ءبىلىم جۇيەسى اراسىنداعى سايكەستىك ماسەلەسى تولىق شەشىلدى دەپ ايتۋعا بولمايتىنىن العا تارتادى.

- الەۋمەت تانۋلىق زەرتتەۋلەر ناتيجەسى بويىنشا، ساراپشىلار مەن رەسپوندەنتتەردىڭ پىكىرىنشە، جوعارى ءبىلىمدى بىتىرگەن جاستاردىڭ كوبى ماماندىعى بويىنشا جۇمىس تابا المايدى. بۇل نارىق قاجەتتىلىگى مەن ءبىلىم بەرۋ اراسىندا ءالى دە بولسا الشاقتىق بار ەكەنىن كورسەتەدى، - دەيدى الەۋمەتتانۋشى نۇرلان بايعابىلوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەت بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن جاڭا تاسىلدەردى قاراستىرىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى - جاستاردى ەڭبەك نارىعىنىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىنە بەيىمدەۋگە باعىتتالعان جوبالار مەن باعدارلامالار.

بولاشاق مامانعا قويىلاتىن تالاپ وزگەردى

ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىستەر تالاپكەرلەردىڭ ماماندىق تاڭداۋىنا دا اسەر ەتپەي قويمايدى. نۇرلان بايعابىلوۆتىڭ پىكىرىنشە، بۇگىنگى تالاپكەر ءۇشىن باستى ماقسات تەك ديپلوم الۋ ەمەس.

- بۇگىنگى تالاپكەرگە تەك ديپلوم الۋدى ەمەس، «پروفەسسيونالدى پوزيتسياسىن» قالىپتاستىرۋدى ماقسات ەتۋ كەرەك. قازىرگى جاعدايدا كوممۋنيكاتسيا، ەمپاتيا، پروبلەمالاردى شەشۋ قابىلەتى سياقتى يكەمدى داعدىلاردىڭ ماڭىزى ارتىپ وتىر. سونىمەن قاتار تسيفرلىق ساۋاتتىلىق پەن جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىن قولدانا ءبىلۋ دە ماڭىزدى فاكتورعا اينالىپ كەلەدى. تەحنولوگيالار جىلدام وزگەرگەندىكتەن، جاستار ۇزدىكسىز ءبىلىم الۋعا جانە جاڭا جاعدايلارعا بەيىمدەلۋگە دايىن بولۋى كەرەك، - دەيدى ساراپشى.

قورىتا كەلە، قازاقستانداعى گرانت ساياساتى ەڭبەك نارىعىنىڭ ۇزاقمەرزىمدى قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرسە، تالاپكەرلەردىڭ تاڭداۋى كوبىنە قوعامداعى بەدەل مەن جەكە قىزىعۋشىلىققا باعىتتالعانىن كورىپ وتىرمىز. بۇل ەكى باعىتتىڭ اراسىندا بەلگىلى ءبىر الشاقتىق ساقتالعانىمەن، جاساندى ينتەللەكت پەن سيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى بارىنە ورتاق جاڭا تالاپ قويىپ وتىر. ەندىگى جەردە قاي ماماندىقتى تاڭداعاننان گورى، سول سالادا وزگەرىستەرگە بەيىمدەلە ءبىلۋ ماڭىزدىراق بولۋى مۇمكىن

اۆتورلار

نازەركە سۇيىندىك