بايقوڭىر نەگە ءدال سول جەردە سالىندى جانە ونىڭ بۇگىنگى ءرولى قانداي؟

نەگە الەمدەگى ەڭ ماڭىزدى ايلاق وسى جەردە ورنالاستىرىلدى؟

بايقوڭىردى تاڭداۋ كەزدەيسوق ەمەس. كەڭەس وداعى بىرنەشە فاكتوردى مۇقيات ەسكەرگەن:

1. گەوگرافيالىق تيىمدىلىك

ايلاق ەكۆاتورعا سالىستىرمالى تۇردە جاقىن ورنالاسقان. بۇل زىمىرانداردى ۇشىرۋ كەزىندە جەردىڭ اينالۋ جىلدامدىعىن ءتيىمدى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى - ياعني وتىن ۇنەمدەلىپ، جۇك كوبىرەك جەتكىزىلەدى.

2. كەڭ ءارى بوس اۋماق

قىزىلوردا وبلىسىنىڭ شولەيت دالاسى حالىق سيرەك قونىستانعان ايماق بولدى. بۇل زىمىران ساتىلارى قۇلايتىن اۋماقتار ءۇشىن قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنان وتە ماڭىزدى ەدى.

3. كليماتتىق جاعدايلار

جىلدىڭ كوپ بولىگىندە اشىق اسپان مەن تۇراقتى اۋا رايى ۇشىرۋ جۇمىستارىن جيى جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەردى.

4. قۇپيالىلىق فاكتورى

كەڭەس داۋىرىندە اسكەري جانە عارىشتىق باعدارلامالار قۇپيا بولعاندىقتان، شالعاي ايماق تاڭدالدى.

العاشقى سەرپىلىس: «سپۋتنيك-1»

1957-جىلدىڭ 4-قازانىندا بايقوڭىردان سپۋتنيك-1 ۇشىرىلدى. بۇل - جەردىڭ العاشقى جاساندى سەرىگى ەدى. اتالعان قۇرىلعىنى كەڭەستىك ينجەنەر سەرگەي پاۆلوۆيچ كورولەۆ جاساپ شىققان.

ديامەترى شامامەن جارتى مەتر بولاتىن سفەرا پىشىندەس اپپارات انتەننالار مەن راديوقۇرالداردان تۇردى. ول عارىشتان سيگنال تاراتىپ، جەردى 1440 رەت اينالىپ ءوتتى. كەيىن اتموسفەرانىڭ تىعىز قاباتتارىنا كىرىپ، جانىپ كەتكەن.

بۇل وقيعا الەمدى ءدۇر سىلكىندىردى. ا ق ش پرەزيدەنتى دۋايت ەيزەنحاۋەر اكىمشىلىگى كەڭەس وداعىنىڭ عارىشتا العا شىققانىن مويىندادى. وسىلايشا ەكى الىپ دەرجاۆا اراسىندا عارىش جارىسى باستالدى.

كوپ ۇزاماي ا ق ش تا جاۋاپ رەتىندە ءوز جوبالارىن ىسكە قوستى:

- 1958-جىلى Explorer-1 ۇشىرىلدى

- 1961 -جىلى «مەركۋري» باعدارلاماسى ارقىلى ادامدى عارىشقا جىبەرۋ جوسپارى قولعا الىندى

عارىشتاعى العاشقى تىرشىلىك يەلەرى

1960-جىلدىڭ 19-تامىزىندا بايقوڭىردان بەسىنشى جەر سەرىگى ۇشىرىلىپ، ونىڭ بورتىندا ءتىرى جولاۋشىلار بولدى. ولار - بەلكا مەن سترەلكا اتتى يتتەر ەدى.

ەكى ءيت ءبىر تاۋلىكتەن استام ۋاقىت عارىشتا بولىپ، سالماقسىزدىق پەن رادياتسيا اسەرىن باستان وتكەرىپ، جەرگە امان ورالدى. ولار قاراپايىم كوشە يتتەرى بولعانىمەن، بۇل ساپاردان كەيىن الەمگە تانىلدى.

ايتا كەتۋ كەرەك، بۇعان دەيىن 1957-جىلى لايكا عارىشقا ۇشقانىمەن، ءتىرى ورالماعان ەدى. ال بەلكا مەن سترەلكانىڭ ءساتتى ميسسياسى ادامزاتتىڭ عارىشقا ۇشۋىنا جول اشتى. عالىمدار ولاردىڭ فيزيولوگيالىق كورسەتكىشتەرىن زەرتتەي وتىرىپ، ادامنىڭ دا عارىشقا توتەپ بەرە الاتىنىن دالەلدەدى.

ادامزاتتىڭ تاريحي قادامى

1961-جىلدىڭ 12-ساۋىرىندە بايقوڭىردان ۆوستوك-1 كەمەسى ۇشىرىلىپ، ونىڭ بورتىندا يۋري گاگارين بولدى.

گاگارين عارىشتا 108 مينۋت وتكىزىپ، جەردى ءبىر رەت اينالىپ شىقتى. ۇشۋ اسا قۇپيا جاعدايدا ءوتتى، تەك كەيىن عانا الەم جۇرتشىلىعى بۇل تاريحي ءساتتىڭ كۋاسى بولدى.

وسى وقيعانىڭ قۇرمەتىنە 12-ءساۋىر بۇگىندە كوسموناۆتيكا كۇنى رەتىندە اتاپ وتىلەدى. ال 2021-جىلى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى بۇل كۇندى حالىقارالىق عارىشتاعى ادام ۇشۋى كۇنى دەپ جاريالادى.

بايقوڭىر اتاۋىنىڭ شىعۋ تەگى

«بايقوڭىر» - ادام ەسىمى ەمەس، گەوگرافيالىق اتاۋ. ونىڭ ەشقانداي ناقتى تاريحي تۇلعاعا قاتىسى جوق.

بۇل ءسوز ەكى بولىكتەن تۇرادى:

- «باي» - مول، باي

- «قوڭىر» - قوڭىر ءتۇستى، قىزعىلت توپىراق

ياعني، «باي قوڭىر جەر» نەمەسە «مول قوڭىر دالا» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

وسى ۋاقىتقا دەيىن قانشا زىمىران ۇشىرىلدى؟

بايقوڭىر - الەمدەگى ەڭ كوپ ۇشىرۋ جاسالعان عارىش ايلاعى.

1957-جىلى ءدال وسى جەردەن العاشقى جاساندى جەر سەرىگى - سپۋتنيك-1 ۇشىرىلدى

1961-جىلى يۋري گاگارين عارىشقا وسى جەردەن اتتاندى

سودان بەرى:

جالپى 1500 دەن استام زىمىران ۇشىرىلعان

مىڭداعان سپۋتنيك، عىلىمي اپپاراتتار جانە ەكيپاجدار وربيتاعا جەتكىزىلدى

بۇل كورسەتكىش بايقوڭىردى تاريحي تۇرعىدا 1-عارىش ايلاعىنا اينالدىردى.

قازىر ونىڭ ءرولى قانداي؟

بۇگىندە بايقوڭىر بۇرىنعىداي تەك اسكەري نەمەسە يدەولوگيالىق نىسان ەمەس، حالىقارالىق جوباعا اينالدى.

1. حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ورتالىعى

ايلاق روسكوسموس ارقىلى باسقارىلىپ، قازاقستانمەن بىرلەسىپ پايدالانىلادى. سونىمەن قاتار NASA جانە باسقا ەلدەردىڭ جوبالارى دا وسى جەردەن جۇزەگە اسىرىلادى.

2. حالىقارالىق عارىش ستانسياسىنا ۇشۋلار

حالىقارالىق عارىش ستانتسياسى باعىتىنداعى كوپتەگەن ەكسپەديتسيالار ءدال وسى جەردەن ۇشىرىلادى.

3. تۋريزم مەن عىلىم

سوڭعى جىلدارى بايقوڭىر عارىش تۋريزمىنە دە قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ وتىر - زىمىران ۇشىرۋدى كورۋگە ارنايى تۋريستەر كەلەدى.

4. جاڭا جوبالار مەن ترانسفورماتسيا

قازاقستان بايقوڭىردى جاڭعىرتۋ، كوممەرتسيالىق جوبالاردى دامىتۋ جانە جاڭا عارىش باعدارلامالارىن ىسكە قوسۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ جاتىر.

بايقوڭىر - تەك تاريحي ەسكەرتكىش ەمەس، ءالى دە بەلسەندى جۇمىس ىستەپ تۇرعان ستراتەگيالىق نىسان. ول ادامزاتتىڭ عارىشقا جاساعان العاشقى قادامىنىڭ سيمۆولى عانا ەمەس، بۇگىنگى حالىقارالىق عىلىمي ىنتىماقتاستىقتىڭ دا ماڭىزدى ورتالىعى بولىپ قالا بەرەدى.

el.kz