ب ۇ ۇ الەمگە تونگەن نەگىزگى جاھاندىق قاۋىپتەردى اتادى

كەيىنگى ەكى جىلدا ساراپشىلار بۇل قاتەردى الىستاعى قاۋىپ رەتىندە ەمەس، ادامزاتقا ءتونۋى مۇمكىن ەڭ وزەكتى جاھاندىق قاۋىپتەردىڭ ءبىرى رەتىندە باعالاي باستاعان. بۇل تۋرالى ب ۇ ۇ-نىڭ جاڭا بايانداماسىندا ايتىلعان، دەپ حابارلايدى Kazinform ب ۇ ۇ جاڭالىقتار قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.

زەرتتەۋگە الەمنىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىنەن ۇكىمەتتەر، حالىقارالىق ۇيىمدار، ازاماتتىق قوعام، جەكە سەكتور جانە عىلىمي قاۋىمداستىق وكىلدەرى قاتىستى. بارلىعى 1300 ادام 28 ءتۇرلى ساياسي، ەكونوميكالىق، ەكولوگيالىق، الەۋمەتتىك جانە تەحنولوگيالىق تاۋەكەلگە باعا بەرگەن. ولار ءار ءقاۋىپتىڭ الداعى ۋاقىتتا ورىن الۋ ىقتيمالدىعىن، ونىڭ سالدارىنىڭ اۋقىمىن جانە حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ وعان توتەپ بەرۋگە قانشالىقتى دايىن ەكەنىن باعالاعان.

2024-جىلمەن سالىستىرعاندا اۋقىمدى سوعىس قاۋپى الداعى ۋاقىتتا تۋىنداۋى مۇمكىن قاۋىپتەر تىزىمىندە بىردەن 16 ورىنعا جوعارىلاعان. بۇل - بارلىق قاۋىپ اراسىنداعى ەڭ ۇلكەن ءوسىم. ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 36 پايىزى مۇنداي سوعىستىڭ سالدارى الداعى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە-اق ادامزاتتىڭ ەداۋىر بولىگىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەيدى. ال 76 پايىزى بۇل قاۋىپ الداعى جەتى جىلدا بولۋى ىقتيمال دەگەن پىكىردە.

سونىمەن قاتار رەسپوندەنتتەر حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ اۋقىمدى سوعىسقا قارسى تۇرۋعا دايىندىعى تومەن ەكەنىن ايتقان. بۇل قاۋىپ ماڭىزدىلىعى، ۋاقىت جاعىنان جاقىندىعى، وزگە قاۋىپتەرمەن بايلانىسى جانە وعان قارسى ارەكەت ەتۋ دايىندىعىنىڭ تومەندىگى بويىنشا بىردەن ءتورت كورسەتكىشتە العاشقى التى ورىننىڭ قاتارىنا ەنگەن.

كەيىنگى ەكى جىلدا الەمدەگى نەگىزگى قاۋىپتەر تۋرالى تۇسىنىك تە وزگەرگەن. 2024 -جىلى ادامداردى كوبىرەك الاڭداتقان ەكولوگيالىق ماسەلەلەر، جالعان اقپارات پەن پاندەميا بولسا، قازىر گەوساياسي شيەلەنىس، سوعىس قاۋپى جانە زاڭ ۇستەمدىگىنىڭ السىرەۋى الدىڭعى ورىنعا شىققان.

- زەرتتەۋ ناتيجەلەرى الاڭداتارلىق. ساياسي تاۋەكەلدەر قازىر باستى ورىنعا شىقتى. اۋقىمدى سوعىس قاۋپى ەكى جىل بۇرىنعىعا قاراعاندا الدەقايدا ماڭىزدى ءارى جاقىن قاتەر رەتىندە قابىلدانىپ وتىر،- دەدى ب ۇ ۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش باياندامانىڭ العىسوزىندە.

ساياسي قاۋىپتەر بارلىق وڭىردە الدىڭعى قاتارعا شىققان

قاۋىپتەردى باعالاۋداعى بۇل وزگەرىس زەرتتەۋگە قاتىسقان جەتى ءوڭىردىڭ بارىنەن بايقالادى. اۋقىمدى سوعىس پەن گەوساياسي شيەلەنىس بارلىق وڭىردە ەڭ ماڭىزدى ون قاۋىپتىڭ قاتارىنا كىرگەن. ونىڭ التاۋىندا بۇل ەكى قاۋىپ العاشقى بەستىكتەن ورىن العان. 2024-جىلى ولار تەك ءبىر وڭىردە عانا العاشقى بەستىككە ەنگەن ەدى.

جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋعا بايلانىستى قاۋىپتەر دە ورتالىق جانە وڭتۇستىك ازيادا، ساحارانىڭ وڭتۇستىگىندەگى افريكا ەلدەرىندە جانە وكەانيادا ەڭ ماڭىزدى ون قاتەردىڭ قاتارىنا ەنگەن.

شىعىس جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا تۇرعىندارىن ىقتيمال جاھاندىق قارجى داعدارىسى، جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋى سالدارىنان تۋىنداۋى مۇمكىن ماسەلەلەر جانە تەحنولوگيالىق كومپانيالاردىڭ قولىنا بيلىكتىڭ شوعىرلانۋى الاڭداتادى. جاساندى ينتەللەكتكە قاتىستى قاۋىپتەر ەۋروپا مەن سولتۇستىك امەريكادا دا العاشقى وندىققا ەنگەن.

ال جاڭا پاندەميالار مەن بيولوگيالىق قاۋىپتەر قازىر بارلىق وڭىردە العاشقى وندىقتان ءتۇسىپ قالعان. ەكى جىل بۇرىن بۇل قاتەرلەر شىعىس جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا، لاتىن امەريكاسى مەن كاريب باسسەينى، سونداي-اق ساحارانىڭ وڭتۇستىگىندەگى افريكا ەلدەرى ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى قاۋىپتەردىڭ ءبىرى بولعان.

جاھاندىق قاۋىپتەر ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى

باياندامادا الەمدەگى قاۋىپتەردىڭ ءبىر-بىرىنەن بولەك قاراۋعا بولمايتىنى ايتىلعان. رەسپوندەنتتەردىڭ پىكىرىنشە، تابيعي رەسۋرستاردىڭ تاپشىلىعى، ەكونوميكانىڭ بولشەكتەنۋى، جالعان اقپاراتتىڭ تارالۋى جانە حالىقارالىق ينستيتۋتتاردىڭ السىرەۋى گەوساياسي شيەلەنىستى كۇشەيتۋى مۇمكىن. ال گەوساياسي شيەلەنىستىڭ كۇشەيۋى اۋقىمدى سوعىس قاۋپىن ارتتىرادى.

ساۋالناما بارىسىندا انىقتالعان 705 ءتۇرلى بايلانىستىڭ ىشىندە گەوساياسي شيەلەنىس پەن سوعىس قاۋپىنىڭ اراسىنداعى بايلانىس ەڭ جوعارى بولعان.

باياندامادا جاساندى ينتەللەكتكە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. ج ي مەن باسقا دا وزىق تەحنولوگيالارعا بايلانىستى قاۋىپتەر، سونداي-اق تەحنولوگيالىق كومپانيالاردىڭ ىقپالى مەن بيلىكتىڭ شوعىرلانۋى ەكى جىل بۇرىنعىعا قاراعاندا الدەقايدا ماڭىزدى ماسەلە رەتىندە قاراستىرىلادى. رەسپوندەنتتەردىڭ پىكىرىنشە، حالىقارالىق جۇيە ءدال وسى تەحنولوگيالىق قاۋىپتەرگە قارسى تۇرۋعا ەڭ از دايىن.

سوعان قاراماستان كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قارسى ارەكەتسىزدىك ءالى دە الەمدەگى ەڭ ماڭىزدى جاھاندىق قاۋىپ بولىپ وتىر. بۇل ماسەلە بارلىق وڭىردە جوعارى باعالانعان. تابيعي رەسۋرستاردىڭ تاپشىلىعى دا الەمنىڭ كوپتەگەن بولىگىندە ەلەۋلى الاڭداۋشىلىق تۋعىزادى.

بايانداما اۆتورلارى ەكولوگيالىق قاۋىپتەردىڭ كەيبىرى رەيتينگتە تومەندەگەنىمەن، بۇل ولاردىڭ ازايعانىن بىلدىرمەيتىنىن ەسكەرتەدى. وزگەرگەنى - ادامداردىڭ بۇل ماسەلەلەردى قانشالىقتى ماڭىزدى ءارى شۇعىل دەپ قابىلدايتىنى.

بۇل رەتتە قوعام مەن ساياساتكەرلەردىڭ نازارى رەسۋرستاردىڭ قالاي بولىنەتىنىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. سوندىقتان نازاردان تىس قالعان ماسەلەلەر قاجەتتى قارجىلاندىرۋسىز قالۋى مۇمكىن.

قاۋىپتەردىڭ الدىن الۋدا بىرلەسكەن ءىس-قيمىل ماڭىزدى

رەسپوندەنتتەر جاھاندىق قاۋىپتەرگە ءتيىمدى قارسى تۇرۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن نەگىزگى فاكتورلار رەتىندە باسقارۋ مەن ۇيلەستىرۋ تەتىكتەرىنىڭ السىزدىگىن، ساياسي ورتاق پىكىردىڭ بولماۋىن، سونداي-اق سەنىم مەن ەسەپتىلىكتىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن اتاعان.

بۇدان بولەك، باسىمدىقتاردى دۇرىس ايقىنداي الماۋ، قوعام، ساياساتكەرلەر نەمەسە بيزنەس تاراپىنان قارسىلىقتىڭ بولۋى، سونداي-اق قاجەتتى دەرەكتەر مەن اقپاراتتىڭ جەتىسپەۋى دە نەگىزگى كەدەرگىلەردىڭ قاتارىندا.

ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 86 پايىزى تاۋەكەلدەردىڭ الدىن الۋعا جانە ولاردىڭ سالدارىن ازايتۋعا بولىنەتىن قارجى جەتكىلىكسىز دەپ سانايدى. ب ۇ ۇ بايانداماسىندا قارجى تاپشىلىعى تابيعي اپاتتارعا قارسى تۇرۋعا جانە حالىقارالىق ينستيتۋتتاردىڭ السىرەۋىنىڭ الدىن الۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىنى ايتىلعان.

ب ۇ ۇ وكىلدەرى بۇل زەرتتەۋ بولاشاقتى بولجاۋعا ارنالماعانىن ايتتى. بايانداما الەمدەگى قاۋىپتەردىڭ قالاي قابىلداناتىنىن كورسەتەدى. الايدا ادامداردىڭ قاۋىپتەرگە دەگەن كوزقاراسى ساياسي شەشىمدەر مەن قارجىنىڭ بولىنۋىنە اسەر ەتەدى. دەمەك، بۇگىنگى تاڭدا قانداي ماسەلەلەرگە باسىمدىق بەرىلەتىنى بولاشاقتا قانداي دا ءبىر داعدارىستاردىڭ الدىن الۋعا ىقپال ەتۋى مۇمكىن.

- ءبىر نارسە وزگەرگەن جوق: رەسپوندەنتتەر ۇكىمەتتەردىڭ بىرلەسكەن ارەكەتىن قاۋىپتەردىڭ الدىن الۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى دەپ ەسەپتەيدى. بىردە-ءبىر مەملەكەت، كومپانيا نەمەسە ينستيتۋت مۇنداي قاتەرلەرگە جالعىز ءوزى توتەپ بەرە المايدى. 2026-جىلعى جاھاندىق تاۋەكەلدەر تۋرالى بايانداما شەشىم قابىلداۋ كەزىندە باسشىلىققا الۋعا بولاتىن ماڭىزدى دەرەكتەر ۇسىنادى. قازىرگى جانە بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى مىندەتىمىز - وسى ءبىلىمدى دۇرىس پايدالانىپ، ىنتىماقتاستىق ارقىلى الەمدى قاۋىپسىز جولعا باعىتتاۋ. بۇل مۇمكىندىكتى پايدالانۋ ءوز قولىمىزدا،- دەدى انتونيۋ گۋتەرريش.

ەسكە سالايىق، بۇعان دەيىن يەمەننىڭ وڭتۇستىك-باتىسىندا وتكەن اپتادا حۋسيتتەر مەن ۇكىمەت كۇشتەرى اراسىنداعى قاقتىعىستار قايتا ءورشىپ، كەمىندە 46 مىڭ ادام ءۇيىن تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر بولعانىن جازعانبىز.