از ۇيىقتاۋ جاسوسپىرىمدەردىڭ ميىندا «ءىز قالدىرادى» - زەرتتەۋ
استانا. KAZINFORM - جاسوسپىرىمدەردىڭ ۇيقىسى ازايعان سايىن ميدىڭ ءارتۇرلى بولىكتەرىنىڭ ءوزارا بايلانىسى دا وزگەرۋى مۇمكىن. ميچيگان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى ەكى جىلدىق باقىلاۋ مەن جەكە تاجىريبەنىڭ ناتيجەسىن بىرىكتىرىپ، ۇيقىنىڭ جەتىسپەۋى مي قىزمەتىندە «ءىز» قالدىراتىنىن انىقتادى. زەرتتەۋ developmental Cognitive Neuroscience عىلىمي جۋرنالىندا جاريالاندى.
عالىمدار الدىمەن ا ق ش-تا جۇرگىزىلىپ جاتقان اۋقىمدى Adolescent Brain Cognitive Development جوباسىنىڭ دەرەكتەرىن پايدالانعان. ولار زەرتتەۋدىڭ نەگىزگى بولىگىندە مىڭداعان بالانىڭ ۇيقى ۇزاقتىعى مەن تىنىشتىق كەزىندەگى مي بەلسەندىلىگىن سالىستىرعان. بالالاردىڭ ۇيقىسى اتا- انالاردىڭ جاۋابى، جاسوسپىرىمدەردىڭ ءوز مالىمەتى جانە قوزعالىستى تىركەيتىن قۇرىلعىلار ارقىلى باعالانعان. مي جۇمىسى فۋنكتسيونالدىق ماگنيتتىك-رەزونانستىق توموگرافيا كومەگىمەن زەرتتەلدى.
ناتيجەسىندە از ۇيىقتايتىن بالالاردا مي جەلىلەرىنىڭ بايلانىسىندا تۇراقتى قايتالاناتىن ەرەكشە «ءىز» انىقتالعان. ەڭ ايقىن وزگەرىس قوزعالىس پەن دەنەدەن كەلەتىن سەزىمدىك اقپاراتتى وڭدەۋگە قاتىساتىن سوماتوموتورلىق جەلىدە بايقالدى. ۇيقىسى از بالالاردا وسى جەلىنىڭ ىشىندەگى ايماقتار ءبىر-بىرىمەن كۇشتىرەك بايلانىسقان. ال كورۋ اقپاراتىن وڭدەيتىن مي جەلىسىنىڭ ىشكى بايلانىسى، كەرىسىنشە، السىزدەۋ بولعان. عالىمدار بۇل ايىرماشىلىقتىڭ جاي عانا ءار ادامنىڭ تۋا بىتكەن مي ەرەكشەلىگى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن دە تەكسەرگەن.
ولار بالالاردىڭ ۇيقىسى مەن مي كورسەتكىشتەرىن شامامەن ەكى جىل ارالىقپەن سالىستىردى. وسى كەزەڭدە ۇيقى ۋاقىتى كوبىرەك قىسقارعان جاسوسپىرىمدەردە از ۇيقىعا ءتان مي بايلانىستارى دا كۇشتىرەك بايقالعان. ياعني ادامنىڭ ۇيقى ادەتى وزگەرگەن سايىن مي جەلىلەرىنىڭ جۇمىسى دا سوعان سايكەس وزگەرىپ وتىرعان.
زەرتتەۋشىلەر سەبەپتىڭ قاي باعىتتا بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن شۆەتسيادا جۇرگىزىلگەن بولەك تاجىريبەنىڭ دەرەكتەرىن دە پايدالانعان.
وعان 76 ەرەسەك ادام قاتىسقان. ولاردىڭ ميى ەكى رەت تەكسەرىلدى: بىرىندە قالىپتى ۇيقىدان كەيىن، ەكىنشىسىندە تۇندە شامامەن ءۇش ساعات قانا ۇيىقتاعاننان كەيىن. ءبىر ءتۇن ۇيىقتاماعان ەرەسەكتەردىڭ ميىندا جاسوسپىرىمدەردەن انىقتالعان ءدال سول وزگەرىستەرگە ۇقساس ۇلگى كۇشەيگەن. ونىڭ ورتاشا كورسەتكىشى قالىپتى ۇيقىدان كەيىن 2,04 بولسا، ۇيقى شەكتەلگەننەن كەيىن 3,39-عا كوتەرىلگەن.
عالىمدار ەرەسەكتەردەگى ۇيقىسىزدىقتان پايدا بولعان مي كارتاسى مەن جاسوسپىرىمدەردەگى قىسقا ۇيقىعا بايلانىستى كارتانى دا سالىستىرعان. ەكى ۇلگىنىڭ كەڭىستىكتەگى سايكەستىگى ستاتيستيكالىق تۇرعىدان ماڭىزدى بولعان. اسىرەسە سوماتوموتورلىق جەلىدەگى وزگەرىستەر ەكى توپتا دا قايتالانعان.
بۇل ناتيجە ۇيقىنىڭ ازايۋى ميداعى وزگەرىستەردىڭ تەك سالدارى ەمەس، ولاردىڭ پايدا بولۋىنا ىقپال ەتەتىن فاكتور بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجامدى كۇشەيتەدى.
جاسوسپىرىمدىك كەزەڭدە مي ءالى دە بەلسەندى دامىپ، ونىڭ ىشكى بايلانىستارى قايتا قۇرىلادى. سوندىقتان كۇندەلىكتى ۇيقى ءتارتىبى وسى كەزەڭدە ەرەكشە ماڭىزعا يە بولۋى مۇمكىن.
سوماتوموتورلىق جەلى بۇرىن نەگىزىنەن قوزعالىس پەن سەزىم مۇشەلەرىنەن كەلەتىن اقپاراتقا جاۋاپ بەرەدى دەپ ەسەپتەلەتىن. قازىرگى زەرتتەۋلەر ونىڭ زەيىن، ماقساتقا باعىتتالعان ارەكەت جانە كۇردەلى مىنەز-قۇلىقپەن دە بايلانىستى ەكەنىن كورسەتەدى. سوندىقتان بۇل جەلىدەگى وزگەرىستەردىڭ ناقتى قانداي سالدارى بارىن انىقتاۋ ءۇشىن قوسىمشا زەرتتەۋ قاجەت.
زەرتتەۋ از ۇيىقتاعان ءار ءجاسوسپىرىمنىڭ ەستە ساقتاۋ قابىلەتى نەمەسە وقۋ ۇلگەرىمى مىندەتتى تۇردە ناشارلايدى دەپ كورسەتكەن جوق. عالىمدار بۇل جۇمىستا نەگىزىنەن ۇيقى ۇزاقتىعى مەن ميدىڭ فۋنكتسيونالدىق بايلانىسىن زەرتتەگەن.
اۆتورلار ۇيقى مەن ميدىڭ بايلانىسى تولىق ءبىرجاقتى بولماۋى مۇمكىن ەكەنىن دە ەسكەرتەدى. ۇيقىنىڭ ازايۋى مي جەلىلەرىن وزگەرتۋى ىقتيمال، ءبىراق ادامنىڭ باستاپقى مي ەرەكشەلىكتەرى دە ونىڭ ۇيىقتاۋىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن.
زەرتتەۋدىڭ باستى قورىتىندىسى: جاس ءوسپىرىمنىڭ ۇيقىسى جاي عانا دەمالىس ۋاقىتى ەمەس. ۇيقى ۇزاقتىعى وزگەرگەن كەزدە ميدىڭ ءارتۇرلى بولىكتەرىنىڭ ءبىر-بىرىمەن قالاي جۇمىس ىستەيتىنى دە وزگەرۋى مۇمكىن. سوندىقتان تۇراقتى ءارى جەتكىلىكتى ۇيقى جاس ءوسپىرىم شاقتاعى مي دامۋىنىڭ ماڭىزدى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى.
