ايماقتان الەمگە دەيىن: استانا مەن ماسكەۋ جاھاندىق لوگيستيكانى قالاي وزگەرتپەك

ومبى: تاريح پەن تانىم

بيىلعى فورۋمنىڭ ومبى وڭىرىندە ءوتۋىنىڭ وزىندىك ماڭىزى بار. بىرىنشىدەن، بۇل ايماقتىڭ قازاقستانمەن ساۋدا- ساتتىعى قارقىندى دامىپ كەلەدى ءارى بىزدەگى ءۇش وبلىسپەن شەكتەسىپ جاتىر. قازاقستان ومبى وبلىسىنىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمىنىڭ 30 پايىزدان استامىن قامتاماسىز ەتەدى. مىسالى، بيىل قاڭتار- ءساۋىر ارالىعىندا ومبى وبلىسى مەن قازاقستاننىڭ تاۋار اينالىمى 17 پايىزعا ءوسىپ، 136 ميلليون دوللاردى قۇرادى. ەلىمىز ومبىعا شامامەن 33 ميلليون دوللاردىڭ تاۋارىن ەكسپورتتاسا، ومبىدان 103 ميلليون دوللارلىق ءونىم جەتكىزىلگەن.

ەكىنشىدەن، ومبىنىڭ كولىك- لوگيستيكا باعىتىنىڭ الەۋەتى زور. قالا ەرتىس پەن وم وزەندەرىنىڭ توعىسىندا جاتىر. ال ەرتىس وزەنىندەگى كولىك قاتىناسى مەن جۇك تاسىمالىن قىتاي، قازاقستان، رەسەي بىرلەسىپ دامىتۋعا نيەتتى. ساپار اياسىندا ەرتىس وزەنىنىڭ تابانىن تەرەڭدەتۋ، ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ ماسەلەسىنىڭ كوتەرىلۋى وسى تۇجىرىمنان شىققان وي. ساراپشىلار ۇسىنىس قولداۋ تاپسا، ينفراقۇرىلىم تولىقتاي جاڭارىپ، جۇك تاسىمالى جاندانادى دەپ وتىر.

ق ر پرەزيدەنتى جانىنداعى قسزي ەۋروپالىق جانە امەريكالىق زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ باس ساراپشىسىمارات رامازانوۆتىڭ ايتۋىنشا، ومبى وبلىسى وڭىرلەرمەن ساۋدانى بەلسەندى جۇرگىزىپ كەلەدى.

- فورۋمنىڭ ومبىعا قايتا ورالۋى سيمۆولدىق قانا ەمەس، تۇجىرىمدامالىق سيپاتقا دا يە. ءدال وسى جەردە 2003 -جىلى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى زاماناۋي ءوڭىرارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزى قالاندى. وتكەن جىلدار ىشىندە بۇل فورمات جوعارى ساياسي دەڭگەيدە قابىلداناتىن شەشىمدەردى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋ قۇرالى رەتىندەگى تيىمدىلىگىن دالەلدەدى، - دەيدى ساراپشى.

ومبىمەن بايلانىس تەك ساۋدا- ەكونوميكا شەڭبەرىمەن شەكتەلمەيدى. مۇندا ەكى ەلدىڭ رۋحاني ىنتىماقتاستىعى مەن مادەني باۋىرلاستىعى بەكەمدەلە تۇسكەن. سان عاسىرلىق تاريحي بايلانىستى ايتپاعان كۇننىڭ وزىندە ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىنداعى قوس حالىقتىڭ باستان كەشكەنى ءبىر. وسى شاھاردا مايداندا جارالانعان قانشاما قازاق ەم الىپ، تۋعان جەرگە امان ورالدى.

سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى ساپارىن الدىمەن ومبى گوسپيتالى عيماراتىن ارالاۋدان باستادى. مۇندا ۇوس كەزىندە جاۋىنگەرلەر ەمدەلگەن، 1945 -جىلى اۋىر جاراقاتتان كەيىن قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ اكەسى - جازۋشى ءارى مايدانگەر كەمەل توقايەۆ تا وسىندا ەم الدى. پرەزيدەنت ومبى گوسپيتالى عيماراتىنىڭ قاسبەتىندەگى كەمەل توقايەۆتىڭ ەسكەرتكىش تاقتاسىنا گۇل شوعىن قويىپ، ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا قازا تاپقان بوزداقتاردىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتتى. بۇل وقيعا ساپارعا گۋمانيتارلىق سيپات بەرىپ، بۇگىنگى سەرىكتەستىكتىڭ تەك ەكونوميكالىق مۇددەگە ەمەس، ورتاق تاريحقا باعىتتالعانىن كورسەتتى.

ساياسي يشارا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۆلاديمير پۋتينگە تارتۋ ەتكەن سىيىنان دا كورىنىس تاپتى. پرەزيدەنت رەسەي باسشىسىنا شوقان ءۋاليحانوۆ پەن فەدور دوستويەۆسكي بەينەلەنگەن كارتينانى سىيعا تارتتى. ەكى تۇلعانىڭ دوستىعى قازاق- ورىس مادەني جاقىندىعىنىڭ جارقىن بەلگىسى رەتىندە بەلگىلى. سول سەبەپتى ساراپشىلار سىيلىق گۋمانيتارلىق بايلانىستى نىعايتۋعا دەگەن ۇمتىلىس دەپ توپشىلاۋدا.

باسىم باعىت- كولىك- لوگيستيكا

قازاقستان- رەسەي ءوڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى 2003 -جىلدان بەرى ءوتىپ كەلەدى. بۇل جولى فورۋمعا قاتىسقان قازاقستاندىق دەلەگاتسيانىڭ قاراسى كوپ. مەملەكەت باسشىسىمەن بىرگە ومبىعا ورتالىق مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارى، شەكارالاس وبلىستاردىڭ بارلىق اكىمى، سونداي-اق بيزنەس قاۋىمداستىق پەن سالالىق كومپانيا وكىلدەرى ەرە باردى.

بيىلعى باسقوسۋ «جاھاندىق لوگيستيكا ەكوجۇيەسىن قالىپتاستىرۋ: رەسەي- قازاقستان ىنتىماقتاستىعىنىڭ جاڭا كوكجيەگى» تاقىرىبىنا ارنالىپ وتىر. بۇل كەزدەيسوق تاڭدالعان باعىت ەمەس. قازاقستان مەن رەسەيدىڭ اراسىن الەمدەگى ەڭ ۇزىن قۇرلىق شەكاراسى - 7,5 مىڭ شاقىرىمنان استام اۋماق بايلانىستىرادى. گەوگرافيالىق ورنالاسۋى ەكى ەلدى شىعىس پەن باتىستى، سولتۇستىك پەن وڭتۇستىكتى جالعايتىن تابيعي كوپىرگە اينالدىرعان. سوندىقتان فورۋمدا شەكارا ماڭىنداعى ساۋدانى دامىتۋ جايى كوپ ايتىلىپ، پرەزيدەنتتەرگە جاڭا جوبالار كورسەتىلدى.

باستى جاڭالىق سيفرلىق پلاتفورما بولعانى انىق. قازاقستان مەن رەسەي تاۋار اينالىمى مەن ءونىمنىڭ شىعارىلعان جەرىن راستاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن سيفرلىق تاڭبالاۋ جۇيەسىن قولدانىسقا ەنگىزۋى مۇمكىن. وسى ماقساتتا Smart Cargo ءبىرىڭعاي سيفرلىق پلاتفورماسى مەن جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن كولىك اعىنىنا تالداۋ جۇرگىزەتىن AI Jol سيفرلىق جوباسى تانىستىرىلدى. سونىمەن قاتار كەدەن بەكەتتەرىنجاڭعىرتۋ، تەمىرجول، اۆياتسيا، اۆتوكولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ۇسىنىسىن ەستىدىك.

- قازاقستاندا 2026 -جىلدىڭ سيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى دەپ جاريالانۋى سيفرلىق لوگيستيكا، ەلەكتروندىق قۇجات اينالىمى، زياتكەرلىك كولىك جۇيەلەرى، ۇلكەن دەرەكتەردى تالداۋ جانە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارى سالالارىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە سيفرلىق ترانسفورماتسيا ەكونوميكالىق باعىتىن قامتيتىن نەگىزگى ەلەمەنتكە اينالۋدا، - دەپ قوستى مارات رامازانوۆ.

قاسىم-جومارت توقايەۆ قازاقستان مەن رەسەي ەۋرازيانىڭ زاماناۋي كولىك- لوگيستيكالىق ارحيتەكتۋراسىن قالىپتاستىرۋدا جەتەكشى ءرول اتقارۋى كەرەك دەگەن پىكىر ايتتى. پرەزيدەنت كولىك جۇيەسىنىڭ دامۋىنا قاتىستى ناقتى كورسەتكىشتەردى دە كەلتىرگەن. بىلتىر قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى تەمىرجول ارقىلى جۇك تاسىمالىنىڭ كولەمى 92 ميلليون تونناعا جەتتى. سوڭعى بەس جىلدا قىتاي - قازاقستان - رەسەي - قىتاي باعىتى بويىنشا كونتەينەرلىك ترانزيت 8 ەسەگە ارتتى. ال اۆتوموبيلمەن جۇك تاسىمالى ءوسىمى قارقىنىن ساقتاپ كەلەدى.

قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ ايتۋىنشا، كورسەتكىشتەر ەكى ەلدىڭ بىرلەسكەن كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ الەۋەتى جوعارى ەكەنىن دالەلدەيدى ءارى ەۋرازياداعى ترانزيتتىك باعىتتاردى كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

ساياسات تانۋشى تايسيا مارمونتوۆانىڭ پايىمداۋىنشا، بۇگىندە لوگيستيكا قازاقستان- رەسەي ىنتىماقتاستىعىنىڭ نەگىزگى فاكتورىنىڭ بىرىنە اينالعان.

- كولىك دالىزدەرى - ونەركاسىپتىك كووپەراتسيانىڭ، ەنەرگەتيكالىق بايلانىستاردىڭ جانە ساۋدا قاتىناسىنىڭ وزەگى. اڭگىمە ءداستۇرلى ىنتىماقتاستىق باعىتتارىن الماستىرۋ تۋرالى ەمەس، ولاردىڭ ءارى قاراي دامۋىنا نەگىز بولاتىن ينفراقۇرىلىمدىق ىرگەتاس قالىپتاستىرۋ جونىندە بولىپ وتىر، - دەيدى ساراپشى.

بۇل پىكىردى ساياساتتانۋشى ەدۋارد پولەتايەۆ قولداۋدا. ونىڭ ايتۋىنشا، لوگيستيكا تاقىرىبىنىڭ الدىڭعى قاتارعا شىعۋى زاڭدى قۇبىلىس، ويتكەنى ەكى مەملەكەتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق مۇددەسى ورتاق.

- قازاقستان ءۇشىن لوگيستيكا - ازيا مەن ەۋروپا نارىقتارىنا شىعۋدىڭ، جاھاندىق جەتكىزۋ تىزبەكتەرىنە قوسىلۋدىڭ جانە ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى. ال رەسەي ءۇشىن ساۋدا باعىتتارىن قايتا باعدارلاۋ مەن جاڭا كولىك دالىزدەرىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى سانالادى، - دەيدى سپيكەر.

جۇك تاسىمالىنىڭ جاڭا كەزەڭى: جۇرگىزۋشىسىز جۇك كولىكتەرى شىعادى

كولىك- لوگيستيكا سالاسىنىڭ سيفرلىق ترانسفورماتسياسىنىڭ ۇزدىك مىسالى - جۇرگىزۋشىسىز جۇك تاسىمالى. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن عانا عىلىمي فانتاستيكاعا بالانعان تەحنولوگيا بۇگىندە ناقتى جوباعا اينالدى. بيىل ءساۋىر ايىندا قازاقستان- رەسەي جۇرگىزۋشىسىز كولىك جۇيەلەرى مەن سيفرلىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. ءقازىردىڭ وزىندە ۇزىندىعى 2818 شاقىرىم بولاتىن استانا - پەتروپاۆل - ماسكەۋ باعىتى بويىنشا جۇرگىزۋشىسىز جۇك كولىكتەرىنىڭ پيلوتتىق رەيسىن ىسكە قوسۋعا دايىندىق ءجۇرىپ جاتىر. بۇل جوبا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كەڭىستىگىندەگى العاشقى حالىقارالىق جۇرگىزۋشىسىز كولىك ءدالىزى بولماق.

باستامانىڭ ەرەكشەلىگى تەك اۆتونومدى باسقارۋ تەحنولوگياسىندا ەمەس. جوبا اياسىندا ەلەكتروندىق قۇجات اينالىمىن ەنگىزۋ، مەملەكەتتىك شەكارادان اۆتوماتتاندىرىلعان تۇردە ءوتۋ، كولىك قوزعالىسىن جي ارقىلى باقىلاۋ جانە جۇك تاسىمالىن رەتتەۋدىڭ ءبىرىڭعاي سيفرلىق ستاندارتتارىن قالىپتاستىرۋ كوزدەلگەن.

ەگەر جوبا ءساتتى جۇزەگە اسسا، جۇرگىزۋشىسىز تاسىمال حالىقارالىق جۇك جەتكىزۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋى مۇمكىن. جاڭا جوبا جۇك جەتكىزۋ مەرزىمىن قىسقارىپ، لوگيستيكالىق شىعىندى ازايتۋعا، شەكارادان ءوتۋ ءراسىمى مەن ترانزيتتىك ءدالىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىن جەتىلدىرۋگە كومەك بەرەدى.

ساياسات تانۋشى تاير نىعمانوۆتىڭ پىكىرىنشە، كولىك دالىزدەرىن دامىتۋ كەزىندە بالاما باعىتتاردى ۇمىتپاعان ءجون.

- بالاما باعىتتار نەعۇرلىم كوپ بولسا، بيزنەس ءۇشىن سوعۇرلىم ءتيىمدى. ءبىر مارشرۋت ارزانىراق بولۋى مۇمكىن، ەندى ءبىرى سەنىمدىرەك بولادى. ەڭ باستىسى - نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ تاڭداۋ مۇمكىندىگى بولۋى ءتيىس، - دەيدى ساراپشى.

ال ساياسات تانۋشى تايسيا مارمونتوۆانىڭ سوزىنشە، ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن، رەسەيدىڭ «سولتۇستىك - وڭتۇستىك» كولىك ءدالىزىن جانە باسقا دا حالىقارالىق باعىتتى ءبىر-بىرىنە باسەكەلەس جوبا رەتىندە كورمەۋ قاجەت. كەرىسىنشە، ءبىرىڭعاي ەۋرازيالىق كولىك جۇيەسى رەتىندە قاراستىرعان دۇرىس.

- كولىك باعىتتارى اراسىندا جوعارى باسەكە بار دەپ ايتپاس ەدىم. كەرىسىنشە، ءارتۇرلى كولىك دالىزدەرى ءبىر- ءبىرىن تولىقتىرىپ كەلەدى. ەۋرازيا كەڭىستىگىندە ءبىرىڭعاي كولىك تىزبەگى رەتىندە جۇمىس ىستەيتىن كولىك جەلىسى قالىپتاسۋدا، - دەپ ءتۇسىندىردى سپيكەر.

شەكارا ماڭى شەت قالمايدى

قازاقستان مەن رەسەي شەكاراسى ماڭىندا شامامەن 30 ميلليون ادام تۇرادى. بۇل اۋماقتا كورشى ەلدەردىڭ نارىعىنا باعىتتالعان مىڭداعان كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان فورۋمدا شەكارا ماڭىن جەتىلدىرۋ جايى قارالدى.

مەملەكەت باسشىسى شەكارا ماڭىنداعى وڭىرلەردە «500+» شارتتى اتاۋىمەن اۋە قاتىناسىن دامىتۋدىڭ بىرلەسكەن باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى ۇسىندى. استانا مەن رەسەيدىڭ قازاقستانمەن شەكارالاس ءارى حالىق سانى 500 مىڭنان اساتىن قالالارى اراسىندا تىكەلەي اۋە رەيستەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن اشۋ كوزدەلىپ وتىر. پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە، باستاما تۋريزم مەن كاسىپكەرلىك سالالارىن وركەندەتۋگە سەرپىن بەرەدى. سەبەبى قازاقستانعا دەمالۋعا كەلەتىن تۋريستەردىڭ سانى جاعىنان رەسەي ءقازىر ءبىرىنشى ورىندا تۇر.

- بۇگىندە پاۆلودار مەن ءنوۆوسىبىردىڭ، پەتروپاۆل مەن ومبىنىڭ، قوستاناي مەن چەليابىنىڭ اراسىنداعى ناقتى ارىپتەستىك بار. ءدال وسى وڭىرلىك دەڭگەيدە تۇرعىندار مەن بيزنەس اراسىنداعى بايلانىس ورنايدى، - دەيدى تاير نىعمانوۆ.

ساياسات تانۋشىنىڭ پىكىرىنشە، بۇرىن كوپتەگەن ماسەلە تەك ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار ارقىلى شەشىلسە، بۇگىندە وبلىستار مەن ايماقتار ىسكەرلىك، ينۆەستيتسيالىق، ەكونوميكالىق بايلانىستاردى تىكەلەي دامىتۋ مۇمكىندىگىنە يە.

ەرتىس نەسىمەن ماڭىزدى؟

ەكى ەل ەرتىس وزەنىنىڭ تابانىن تەرەڭدەتىپ، ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋدى ويعا الۋدا. ساياسات تانۋشى تايسيا مارمونتوۆا ەرتىس وزەنى بولاشاقتا ەۋرازياداعى جاڭا لوگيستيكالىق جۇيەنىڭ ماڭىزدى بۋىنىنا اينالادى دەپ بولجادى.

- ەرتىستىڭ باستى ارتىقشىلىعى بار. وزەن قۇرلىق جانە سۋ كولىگى باعىتتارىن ءوزارا بايلانىستىرىپ، كەڭ اۋقىمدى تاسىمال جۇيەسىنە شىعۋعا مۇمكىندىك بەردى، - دەيدى ساراپشى.

دەگەنمەن جوبانىڭ كەلەشەگىنە قاتىستى مامانداردىڭ پىكىرى بىركەلكى ەمەس. ساياسات تانۋشى ەدۋارد پولەتايەۆ قازىرگى ەكونوميكانىڭ جۇك تاسىمالىنا قوياتىن تالاپ وتكەن عاسىرمەن سالىستىرعاندا تۇبەگەيلى وزگەرگەنىن اتاپ ءوتتى.

- كەڭەس داۋىرىندە ەرتىس ارقىلى جىلىنا 17 ميلليون تونناعا دەيىن جۇك تاسىمالداناتىن. ءقازىر تەمىرجول مەن اۆتوموبيل كولىگىنىڭ مۇمكىندىگى ايتارلىقتاي ارتتى. ونىڭ ۇستىنە وزەننىڭ تايازدانۋى، كەمە قاتىناسىنىڭ ماۋسىمدىق سيپاتى بۇل باعىتتىڭ الەۋەتىن شەكتەيدى، - دەپ بولجادى ول.

سوعان قاراماستان، ماماندار وزەن ينفراقۇرىلىمىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ كولىك باعىتىن ءارتاراپتاندىرۋعا وڭىرلەر اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋعا قوسىمشا دەمەۋ بولاتىنىن جوققا شىعارمادى.

كاسىپورىندار قاتارى كوبەيدى

بيىل ءبىرىنشى توقساندا رەسەيدەن قازاقستانعا كەلگەن ينۆەستيتسيا كولەمى 45 پايىزعا ارتتى. العاشقى بەس ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كورسەتكىش 773 ميلليون دوللاردى قۇراعان-دى. بۇگىندە قازاقستاندا رەسەيلىك كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلعان 20 مىڭنان استام كاسىپورىن تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتىر. سونىمەن قاتار قازاقستاندىق بيزنەستىڭ رەسەيدەگى ۇستانىمى دا نىعايىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ رەسەي ەكونوميكاسىنا سالعان ينۆەستيتسيامىزدىڭ جالپى كولەمى 9 ميلليارد دوللاردى ەڭسەردى.

شىن مانىندە، ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق بايلانىسى ورتالىق ەۋرازياداعى ەڭ ءىرى ونەركاسىپتىك سەرىكتەستىكتىڭ ءبىرى سانالادى. قوستانايدا KamLitKZ زاۋىتى، ساران قالاسىندا Tengri Tyres شينا ءوندىرىسى جۇمىس ىستەپ تۇر. وعان قوسا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن شىعاراتىن كاسىپورىندار، حيميا ونەركاسىبى مەن قۇرىلىس يندۋسترياسىنداعى بىرلەسكەن جوبالار بار. سوندىقتان رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى «ءسوز جۇزىندە ەمەس، ءىس جۇزىندە ستراتەگيالىق سيپاتقا يە» دەپ باعالادى.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، ءدال وسى ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا، كولىك جانە لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ قوس مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق ارىپتەستىگىنىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالادى.

ساياسي ۇستانىم ءھام بولاشاق باعدار

جالپى ومبىداعى كەلىسسوز جەمىستى ءوتتى. مەملەكەت كوشباسشىلارىنىڭ جۇزدەسۋىندە گەوساياسي احۋال، ەنەرگەتيكا، ءبىلىم بەرۋ، سيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وتكىر پىكىرلەر مەن اۋقىمدى جوبالاردى ەستىدىك. قاسىم-جومارت توقايەۆ ۆلاديمير پۋتينگە ومبى تورىندە قوناقجايلىق تانىتقانى ءۇشىن العىس ايتىپ، 22- وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى اياسىنداعى جان-جاقتى ديالوگتى جالعاستىراتىنىن جەتكىزدى.

- رەسەي ەكونوميكامىزعا ينۆەستيتسيا سالاتىن ەلدەردىڭ اراسىندا كوش باستاپ تۇر. ينۆەستيتسيا كولەمى شامامەن 30 ميلليارد دوللارعا جەتتى. بىرلەسكەن كۇش-جىگەردىڭ ارقاسىندا جالپى قۇنى 53 ميلليارد دوللار بولاتىن 177 پەرسپەكتيۆتى ونەركاسىپ جوباسىنىڭ ءتىزىمى جاساقتالدى. ونىڭ 122 سى ىسكە اسىرىلدى. قازىرگى كۇردەلى گەوساياسي جاعدايدى ەسكەرسەك، بۇل - كوڭىل قۋانتاتىن جەتىستىك، - دەدى پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقايەۆ ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىنا كوڭىلى تولاتىنىن اڭعارتتى. «روساتوم» باستاعان حالىقارالىق كونسورتسيۋمنىڭ قازاقستانداعى العاشقى اتوم ەلەكتر ستانتسياسىن سالۋ جوباسىنا ەرەكشە توقتالدى.

- ماعان بالقاش كولى ماڭىندا نىسان ورنىن دايىنداۋ جۇمىستارى اياقتالۋعا جاقىنداعانىن باياندادى. بۇل جوبا قازاقستان اۋماعىندا ەنەرگيانىڭ جاڭا ءتۇرىن وندىرۋگە عانا قاتىستى ەمەس. ول سونىمەن قاتار مەملەكەتتەرىمىزدىڭ، ەڭ باستىسى، حالىقتارىمىزدىڭ جانە وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ اراسىندا التىن كوپىر بولادى. ويتكەنى ءبىز رەسەي كومەگىمەن تەحنيكالىق كادرلاردى، كەيىن اتوم يندۋسترياسى سياقتى اسا كۇردەلى سالادا جۇمىس ىستەيتىن جەرگىلىكتى قازاق ماماندارىن دايارلاعىمىز كەلەدى، - قاسىم-جومارت توقايەۆ.

ساياسات تانۋشى تاير نىعمانوۆتىڭ پىكىرىنشە، الداعى جىلدارى مۇنداي جوبالاردىڭ ءرولى ارتا تۇسپەك.

- اڭگىمە تەك جاڭا ەنەرگەتيكالىق قۋات كوزدەرىن ىسكە قوسۋ تۋرالى ەمەس. مۇنداي جوبالار مىڭداعان جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرىپ، وتاندىق شيكىزات، ونىمگە سۇرانىستى ارتتىرادى جانە ۇزاق مەرزىمدى ەكونوميكالىق تيىمدىلىك بەرەدى، - دەيدى ساراپشى.

سونىمەن قاتار گاز تاسىمالداۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جۇمىستارى دا جالعاسىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا رەسەي - قازاقستان - وزبەكستان گاز باعىتىنا ەرەكشە ءمان بەرىلۋدە. ساراپشىلار جوبانى وڭىرلىك ەنەرگەتيكالىق ينتەگراتسيانىڭ ەڭ ءتيىمدى باعىتىنىڭ ءبىرى دەپ باعالادى. دەمەك، قۇبىر جەلىلەرى ەنەرگيا تاسىمالداۋ قۇرالى عانا ەمەس، ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ەكونوميكاسىن بايلانىستىراتىن ماڭىزدى لوگيستيكالىق ارتەرياعا اينالىپ كەلەدى.

ايتا كەتەرلىگى، قازاقستان مەن رەسەي حالىقارالىق ارەنا مەن وڭىرلىك ۇيىمدار اياسىندا بەلسەندى كەزەڭگە اياق باستى. بيىل رەسەي ۇ ق ش ۇ-عا، ال قازاقستان – ە ا ە و-عا ءتوراعالىق ەتەدى. وسى ورايدا قازاقستان گەوساياسي وقيعالارعا قاتىستى كوزقاراسىن شەگەندەي ءتۇستى. مىسالى، قاسىم-جومارت توقايەۆ ۆلاديمير پۋتينمەن كەزدەسۋدە رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى قاقتىعىستى بەيبىت جولمەن رەتتەۋگە ۇستانىمىن جەتكىزگەن بولاتىن.

- بىلۋىمشە، ءسىز الياسكاداعى انكوريدجدە وتكەن كەزدەسۋدە ديپلوماتيالىق تۇرعىدان بارىنشا يكەمدىلىك تانىتتىڭىز. وسى ورايدا ءوز پىكىرىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. ويتكەنى ماعان دا وتىنىشتەر ايتىلادى. مەنىڭشە، قاقتىعىستى ۋاقىتشا توقتاتىپ، 2.0. ىستانبۇل فورمۋلاسىنا ورالعان دۇرىس. سودان كەيىن الپاۋىت ەلدەردىڭ، سونىڭ ىشىندە رەسەيدىڭ كەپىلدىگى ارقىلى كوپتەن كۇتكەن بەيبىتشىلىككە قادام باسۋعا بولادى، - قاسىم-جومارت توقايەۆ.

كەلىسسوزدە ءبىلىم بەرۋ ءىسى اتاۋسىز قالمادى. قازاقستان قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ومبىداعى فيليالىن اشۋ باستاماسىنا جوعارى باعا بەرسە، رەسەي تاراپى مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتىنىڭ تيىمدىلىگىن اتادى.

- قازاقستاننىڭ مىڭداعان ازاماتى رەسەيلىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ ءجۇر. ومبىدا قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى اشىلعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. رەسەيلىك ستۋدەنتتەرگە 100 مەملەكەتتىك ستيپەنديا ۇسىنىلعانى ءۇشىن العىس ايتامىز. ولار اقىسىز نەگىزدە ءبىلىم الىپ جاتىر، - دەدى رەسەي باسشىسى ۆلاديمير پۋتين.

سونىمەن، ومبىدا ويلى اڭگىمەلەر ايتىلدى. ەنەرگەتيكا، كولىك- لوگيستيكا، عارىش، اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى بىرلەسكەن جوبالاردى بولاشاعىن بىلدىك. قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ەكونوميكالىق جوسپارى دا ەل نازارىندا بولدى. باستىسى، قوس ەلدىڭ ەكونوميكانى قولداۋ شاراسى جالعاسىن تاپپاق.