ايناداي جارقىراعان استانا: مۇنتازداي تازالىقتىڭ سىرى نەدە

استانانىڭ سانيتارلىق تازالىعىن ساقتاۋ، قالدىقتاردى شىعارۋ، قوقىس سۇرىپتاۋ جانە وڭدەۋ، سونداي-اق قوعامدىق ءتارتىپ بۇزعانداردى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ماسەلەلەرىنە جاۋاپتى مەكەمەلەر وكىلدەرىمەن اڭگىمەلەسىپ، بۇل تاقىرىپتى زەرتتەپ كورگەن ەدىك.

شاھارداعى كوشەلەر، تروتۋارلار، ايالدامالار، الەۋمەتتىك نىساندار ماڭى ت. ب. جەرلەردىڭ لاستانباۋىنا «استانا تازالىق» كومپانياسى جاۋاپتى. بۇگىندە وندا 1500-گە جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى. ولار - نەگىزىنەن، ارنايى تەحنيكا جۇرگىزۋشىلەرى مەن كوممۋنالدىق قىزمەت ماماندارى.

اتالعان مەكەمە جۇمىسشىلارى جازدا كوشەلەردى تازالايدى، ياعني ولاردىڭ مىندەتى - جولداردى سىپىرادى، قوقىس جينايدى، ىستىق كۇندەرى ارنايى تەحنيكامەن سۋ شاشىپ، جۋادى. سونىڭ ارقاسىندا جازدا اۋا شاڭ-قوقىمنان تازا بولادى. ال قىس مەزگىلىندە جۇكتەمە الدەقايدا جوعارى. ولاي دەيتىنىمىز - 600 دەن استام ارنايى تەحنيكا قالا كوشەلەرىن قاردان تازالاۋ مەن قاۋىپسىز قوزعالىستى قامتاماسىز ەتۋگە جۇمىلدىرىلادى.

- ەلوردانىڭ تازالىعى - مىڭداعان ادامنىڭ كوزگە كورىنبەيتىن، ءبىراق اسا ماڭىزدى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى، - دەيدى «استانا تازالىق» باسپا ءسوز حاتشىسى قىمبات قومىتوۆا.

ونىڭ سوزىنشە، قالا تازالىعىنا جاۋاپتى قىزمەتكەرلەر تاڭعى 06:00-دە مىندەتىن اتقارۋعا كىرىسىپ كەتەدى. شاھار سىرتىندا تۇراتىندار 03:00-دەن باستاپ ويانىپ، دايىندالادى ەكەن. دەمەك، استانانىڭ قازىرگى جارقىراعان كۇيى - مىڭداعان جۇمىسشىنىڭ قىسى-جازى، كۇنى-ءتۇنى توككەن ماڭداي تەرىنىڭ جەمىسى.

سونىمەن بىرگە، «استانا تازالىق» زامان اعىمىنان، سوڭعى تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردەن دە قالىس قالماۋعا ءمان بەرەدى.

- بۇگىندە كاسىپورىن قىزمەتى تولىقتاي دەرلىك سيفرلىق باقىلاۋعا كوشىرىلگەن. GPS- مونيتورينگ جۇيەسى ارقىلى بارلىق ارنايى تەحنيكانىڭ قوزعالىسى ناقتى ۋاقىت رەجيمىندە باقىلانادى. بۇل بىزگە مارشرۋتتاردى ءتيىمدى جوسپارلاۋعا، جۇكتەمەنى ءادىل بولۋگە جانە اۋا رايى نەمەسە توتەنشە جاعدايلارعا جەدەل ارەكەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قاجەت بولعان جاعدايدا تەحنيكا جۇمىسى كۇشەيتىلگەن رەجيمگە اۋىستىرىلادى، - دەيدى كومپانيانىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى قىمبات قومىتوۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا، GPS- مونيتورينگ پەن ەلەكتروندى جول پاراقتارى جۇيەسى 393 ارنايى تەحنيكاعا ەنگىزىلگەن. ولاردىڭ قوزعالىسى عانا ەمەس، اتقارعان جۇمىس كولەمى، جانارماي شىعىنى، مارشرۋتتاردىڭ ورىندالۋى دا ونلاين قاداعالانادى. سونىڭ ارقاسىندا ۇدەرىستى باسقارۋ ءتيىمدى ءارى جەدەل بولا ءتۇستى، جول پاراعىن راسىمدەۋ ۋاقىتى 10 مينۋتتان 1 مينۋتقا دەيىن قىسقاردى، جۇمىس بارىسىنداعى اشىقتىق پەن ءتارتىپ كۇشەيدى.

قوقىس شىعارۋ، سۇرىپتاۋ جانە پوليگونعا كومۋ جۇمىستارى

تۇرمىستىق قالدىقتاردى ۇيدەن الىپ شىعىپ، كونتەينەرگە تاستاعان سوڭ، ارى قاراي قايدا كەتەتىنىن ەشكىم ويلاپ جاتپايتىنى راس. قازىر ەلوردادا 1,7 ميلليونعا جۋىق ادام تۇراتىنىن ەسكەرسەك، نەگىزىندە، بۇل - ەكولوگيالىق تۇرعىدان وزەكتى ماسەلە. بۇگىندە شاھاردان تاۋلىگىنە 1200 توننا قوقىس شىعارىلادى. قالدىقتاردى 200-دەن استام ارنايى تەحنيكا قوقىس سۇرىپتاۋ زاۋىتىنا جەتكىزەدى.

سوڭعى جىلدارى استانا حالقىنىڭ سانى كۇرت ارتىپ كەلە جاتقاندىقتان، كاسىپورىنعا اكەلىنەتىن قوقىستاردى سۇرىپتاۋ دا قيىنداپ بارادى. سوندىقتان وندا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان. Astana Recycling Plant كومپانياسىنا قاراستى قوقىس سۇرىپتاۋ زاۋىتىنىڭ ينجەنەر- ەكولوگى قالامقاس كۇلىمبايەۆانىڭ مالىمدەۋىنشە، بيىل قازان ايىندا مودەرنيزاتسيالاۋ تامامدالعان سوڭ، كاسىپورىننىڭ قۋاتى ارتپاق.

- قازىر قوقىس سۇرىپتاۋ لينياسىنىڭ قۋاتى - جىلىنا 200 مىڭ توننا. قالا ءوسىپ كەلە جاتقاندىقتان، تۇرمىستىق قالدىقتار دا كوبەيەتىنى تۇسىنىكتى. زاۋىت تاۋلىگىنە 350-400 توننا قوقىستى سۇرىپتاي الادى. ال كۇن سايىن اكەلىنەتىن قوقىستار كولەمى - 1200 توننا. دەمەك، زاۋىتقا يگەرە الاتىن مولشەرىنەن ءۇش ەسە ارتىق قالدىق اكەلىنەدى. بيىل قازان ايىندا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى تامامدالعان سوڭ، كاسىپورىننىڭ مۇمكىندىگى %20- عا وسەدى. تاۋلىگىنە 500 توننا، جىلىنا 250 مىڭ توننا قوقىستى سۇرىپتاي الاتىن بولادى، - دەيدى قالامقاس كۇلىمبايەۆا.

ازىرگە تاۋلىگىنە اكەلىنەتىن 1200 توننا قوقىستىڭ شامامەن %16,7- ى، ياعني 200 تونناسى عانا قايتا وڭدەۋگە جىبەرىلەدى. ولاردى جۇزگە جۋىق قىزمەتكەر قولمەن تەرىپ، ىرىكتەپ الادى. ارنايى ۇدەرىستەن وتكەن سوڭ، قالدىقتاردان جاڭا زاتتار وندىرىلەدى. مىسالى، پوليەتيلەن مەن پلاستيك تۇيىرشىكتەلىپ، سودان كەيىن بالقىتىلادى دا، ماتەريالدان بالالاردىڭ ويناۋ الاڭدارىنداعى قۇرىلعىلار مەن سىرعاناقتار، سونداي-اق، شەلەكتەر، شىلاپشىندار جاسالادى. ال رەزەڭكەلەر ۇساقتالىپ، جۇگىرەتىن الاڭدار جۇمساق بولۋ ءۇشىن جەرگە توسەلەدى.

ەلوردادان شىعارىلاتىن 1200 توننا قالدىقتىڭ التىدان ءبىرى وسىلايشا سۇرىپتالىپ، قايتا وڭدەلسە، قالعان مىڭ تونناسى پوليگونعا كومىلەدى. وڭدەلەتىن قالدىقتاردىڭ كولەمى تىم از بولۋىنا قوقىس ساپاسىنىڭ تومەندىگى سەبەپ بولىپ وتىر.

- قاعاز، كارتون، پوليەتيلەن، پلاستيك سەكىلدى زاتتار تاماق قالدىقتارىمەن ارالاسقاننان كەيىن، دىمقىلدانادى، كىرلەنەدى، ساپاسىن جوعالتادى. سوسىن ولاردى مامانداندىرىلعان كاسىپورىندار بىزدەن قايتا وڭدەۋ ءۇشىن العىسى كەلمەيدى، - دەيدى مامان.

قالامقاس كۇلىمبايەۆانىڭ سوزىنشە، قايتا وڭدەۋگە جارامسىز قوقىستى كومەتىن جالعىز پوليگون بار. ونىڭ ءوزى قازىر %70- عا تولىپ تۇر. تۇگەلدەي تولىپ قالعان جاعدايدا، جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ قوقىستى باسقارۋعا ارنالعان باعدارلامالارى بار ەكەن.

پوليگوندا كومىلگەن قوقىس قورشاعان ورتانى بۇلدىرمەۋى ءۇشىن تۇراقتى تۇردە ەكولوگيالىق مونيتورينگتەر جۇرگىزىلەدى.

- ەكولوگيالىق مامانداندىرىلعان زەرتحانامەن كەلىسىمشارتىمىز بار. ونىڭ قىزمەتكەرلەرى ءۇش ايدا ءبىر كەلىپ، تولىق زەرتتەۋ وتكىزەدى. جەراستى سۋلارىنىڭ، توپىراقتىڭ، اۋانىڭ ساپاسىن تەكسەرىپ تۇرادى. ارنايى حاتتاما تولتىرىلادى. قۇجاتتاعى دەرەكتەر نەگىزىندە ءبىز قر ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ەكولوگيالىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ استانا قالاسى بويىنشا ەكولوگيا دەپارتامەنتىنە ەسەپ بەرەمىز، - دەيدى قالامقاس كۇلىمبايەۆا.

ماماندار قوقىس تابيعاتتى قۇرتپاۋى ءۇشىن باقىلاۋدا ۇستاپ، قولىنان كەلگەنىن ىستەيتىنى راس. دەگەنمەن، پلاستيك 500 جىلعا دەيىن شىرىمەيتىنىن ەسكەرسەك، ونداي قالدىقتاردىڭ پوليگوندا عاسىرلار بويى كومىلىپ نە ءۇيىلىپ جاتقانىنان گورى قايتا وڭدەلىپ، كادەگە جاراعانى دۇرىس. ول ءۇشىن قوقىس سۇرىپتاۋ زاۋىتىنا ساپاسى تومەندەمەي، جەتكىزىلگەنى ماڭىزدى. سول سەبەپتى، ينجەنەر-ەكولوگ پلاستيك، قاعاز، پوليەتيلەن، شىنى، رەزىڭكە ءتارىزدى وڭدەلەتىن قالدىقتاردى تاماقتان بولەك جيناۋعا كەڭەس بەرەدى.

- قۇرعاق جانە دىمقىل قوقىستى ۇيدە سۇرىپتاپ، ەكى بولەك پاكەتكە جيناۋ كەرەك، - دەيدى قالامقاس كۇلىمبايەۆا.

مۇنى تەك ۇيدە عانا ەمەس، تۇزدە دە ەسكەرگەن ابزال. بايقاساڭىز، قازىر قالا كوشەلەرى مەن قوعامدىق ورىنداردا ءارتۇرلى ءتۇستى قوقىس جاشىكتەرى مەن كونتەينەرلەرى قويىلعان. ويتكەنى، شاھاردىڭ سانيتارلىق جاعدايىنا جاۋاپتى «استانا تازالىق» مەكەمەسى دە قالدىقتاردى سۇرىپتاۋعا ۇندەيدى.

قالدىقتاردى سۇرىپتاۋدىڭ 4 نەگىزگى ءتۇرى بار. ونى مۇقيات دەن قويسا، ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن كارىگە دەيىن وڭاي تۇسىنەدى:

• كوك ءتۇس - قاعاز جانە كارتون. گازەت، داپتەر، قوراپ سياقتى قاعاز قالدىقتارى وسى كونتەينەرگە تاستالادى؛

• سارى ءتۇس - پلاستيك. پلاستيك بوتەلكەلەر، پاكەتتەر، قاپتامالار بولەك جينالادى؛

• جاسىل ءتۇس - شىنى. شىنى بوتەلكەلەر، بانكالار جاسىل كونتەينەرگە سالىنادى؛

• قارا (نەمەسە سۇر) ءتۇس - ارالاس قالدىقتار. تاعام قالدىقتارى جانە قايتا وڭدەۋگە كەلمەيتىن تۇرمىستىق قوقىس وسى كونتەينەرگە تاستالادى.

«استانا تازالىق» باسپا ءسوز حاتشىسى قىمبات قومىتوۆانىڭ پىكىرىنشە، جاس ۇرپاقتى ەرتە جاستان تابيعاتتى ايالاۋعا، قورشاعان ورتانى قورعاۋعا ۇيرەتكەن دۇرىس. سونىڭ ەڭ العاشقى قادامى - پەرزەنتىڭىزگە قوقىس تاستاعاندا، ارنايى كونتەينەرگە سالۋدى ۇيرەتۋ.

- وسى ءتورت ءتۇستى جۇيەنى بالا كەزدەن ۇيرەتۋ - تەك قوقىس سۇرىپتاۋدى ەمەس، جالپى ەكولوگيالىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرادى. «تازا سانا - تازا قالا» قاعيداسى ءدال وسىنداي قاراپايىم داعدىدان باستالادى، - دەيدى قىمبات قومىتوۆا.

رۇقسات ەتىلمەگەن قوقىس پوليگوندارى

ازاماتتار قالدىقتاردى زاڭسىز تاستاي بەرگەنى سالدارىنان قوقىس ءۇيىلىپ قالۋى ءجيى كەزدەسەتىن جاعداي. استانا قالاسىنىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە تابيعاتتى پايدالانۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مەدەت جالپىبايەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە، رۇقسات ەتىلمەگەن پوليگونداردى انىقتاپ، جويۋ جۇمىستارى جىل سايىن جالعاسادى. رەسمي ساۋالىمىزعا جولداعان جاۋابىندا ول بىلتىرعى ستاتيستيكانى كەلتىردى.

- 2025 -جىلى «قازاقستان عارىش ساپارى» ۇ ك» ا ق عارىشتىق مونيتورينگىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا، ەلوردا اۋماعىندا 328 زاڭسىز ورىن انىقتالدى. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اكىمدىك بۇل ۋچاسكەلەردى تولىقتاي جويىپ، 400 مىڭ توننادان استام قوقىس شىعاردى، - دەدى مامان.

ال بيىل اتالعان كومپانيا ازىرگە استانا قالاسى بويىنشا عارىشتىق مونيتورينگ جۇرگىزبەگەن. ايتسە دە، اكىمدىك قىزمەتكەرلەرى قاراپ وتىرماي، شاھار اۋماعىن ءوز بەتىمەن ارالاپ، تەكسەرگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە 72 ۋچاسكە انىقتالدى. قازىرگى تاڭدا ولاردى جويۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. بۇگىنگە دەيىن 40 توننادان استام زاڭسىز قوقىس شىعارىلدى.

كوشەگە قوقىس تاستاعاندارعا قانشا ايىپپۇل سالىنادى

باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ «ءتارتىپسىز ەل بولمايدى، تارتىپكە باعىنعان قۇل بولمايدى» دەگەن ءسوزى بار. قالانى تازا ۇستاۋ ەرەجەلەرى زاڭنامادا بەكىتىلگەنمەن، جۇرتتىڭ ءبارى بىردەي ءتارتىپ ساقتاي بەرمەيتىنى راس. قورشاعان ورتا مەن شاھار تازالىعىنا نەمقۇرايلى قارايتىندارعا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان.

استانا قالاسىنىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە تابيعاتتى پايدالانۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مەدەت جالپىبايەۆ قوعامدىق ورىنداردى لاستاعاندارعا، قالانىڭ اباتتاندىرۋ ەرەجەلەرىن بۇزعاندارعا جانە كولىكتىڭ تەرەزەسىنەن جولعا قوقىس تاستاعاندارعا ايىپپۇل سالۋ بويىنشا 2025 -جىلعى ستاتيستيكانى ءبولىستى.

- ق ر اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ (ا ق ب ت ك) 434-2-بابى (قوعامدىق ورىنداردى لاستاۋ) بويىنشا - 13276 قۇقىق بۇزۋشى انىقتالىپ، 446 ميلليون تەڭگەدەن استام سوماعا ايىپپۇل سالىندى. ا ق ب ت ك- ءنىڭ 505-بابى (قالانى اباتتاندىرۋ ەرەجەلەرىن بۇزۋ) بويىنشا - 31952 قۇقىق بۇزۋشى انىقتالىپ، شامامەن 53 ميلليون 590 مىڭ تەڭگە سوماسىندا ايىپپۇل سالىندى. ا ق ب ت ك- ءنىڭ 344-بابى (كولىك قۇرالىن پايدالانا وتىرىپ، ستيحيالىق قوقىس ۇيىندىلەرىن جاساۋ) بويىنشا - 43 قۇقىق بۇزۋشى انىقتالىپ، شامامەن 11 ميلليون تەڭگە سوماسىندا ايىپپۇل سالىندى، - دەدى مامان رەسمي ساۋالىمىزعا جولداعان جاۋابىندا.

دەمەك، ءبىر جاعىنان، ەلوردانىڭ سانيتارلىق جاعدايىنا جاۋاپتى مىڭداعان قىزمەتكەر، جوعارىدا جازعانىمىزداي، تاڭعى التىدان باستاپ كوشەلەردى سىپىرىپ، جۋىپ، قوقىستاردى جيناپ جاتسا، ەكىنشى جاعىنان، ءوزى تۇراتىن قالاعا دا، تابيعاتقا دا جانى اشىمايتىن كىسىلەر شاشىپ، لاستاۋمەن كەلگەن. وكىنىشكە قاراي، بيىلعى كورسەتكىش تە كوڭىل كونشىتپەيدى. تازالىقشىلاردىڭ ەڭبەگىن ەش قىلاتىندار ازايماي تۇر. مەدەت جالپىبايەۆ 2026 -جىلدىڭ العاشقى 4ايىنداعى دەرەكتەردى دە ورتاعا سالدى.

- استانا قالاسىنىڭ پوليتسيا دەپارتامەنتى ۇسىنعان اقپاراتقا سايكەس، اقبتك- ءنىڭ 434-2-بابى (قوعامدىق ورىنداردى لاستاۋ) بويىنشا - 323 قۇقىق بۇزۋشى انىقتالىپ، 7 ميلليون 300 مىڭ تەڭگە سوماسىندا ايىپپۇل سالىندى. اقبتك- ءنىڭ 505-بابى (قالانى اباتتاندىرۋ ەرەجەلەرىن بۇزۋ) بويىنشا - 18000 قۇقىق بۇزۋشى انىقتالىپ، 35 ميلليون تەڭگە سوماسىندا ايىپپۇل سالىندى. اقبتك- ءنىڭ 344-بابى (كولىك قۇرالىن پايدالانا وتىرىپ، ستيحيالىق قوقىس ۇيىندىلەرىن جاساۋ) بويىنشا - 22 قۇقىق بۇزۋشى انىقتالىپ، شامامەن 4,7 ميلليون تەڭگە سوماسىندا ايىپپۇل سالىندى، - دەدى ول.

قورىتا ايتقاندا، شاھاردىڭ جانە تابيعاتتىڭ تازالىعى تەك جاۋاپتى مامانداردىڭ مىندەتى ەمەس. ولار قولىنان كەلگەنشە جۇمىسىن تىڭعىلىقتى اتقارادى، ارينە. دەگەنمەن، جالپى حالىق ەكولوگيالىق مادەنيەتتى سىڭىرمەسە، ميلليونداعان تۇرعىننىڭ ارتىن جيناپ جۇرۋگە مىڭداعان قىزمەتكەردىڭ شاماسى جەتپەيتىنى حاق. ال تابيعاتقا جاناشىرلىق، ەكولوگيالىق مادەنيەت ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ۇرپاقتى قوقىستى سۇرىپتاپ، ارنايى كونتەينەرگە تاستاۋعا باۋلۋدان باستالادى.

ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن ەلورداداعى قوقىس سۇرىپتاۋ زاۋىتىندا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قاشان اياقتالاتىنىن جازعانبىز.

اۆتورلار

الپامىس فايزوللا