استانانىڭ ەل ەكونوميكاسىنداعى سالماعى قانداي

استانا ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەشە پايىزىن بەرەدى؟

1998 -جىلى ەلوردانىڭ جالپى وڭىرلىك ونىمدەگى (ج ءو ءو) ۇلەسى نەبارى 3,49 پايىز بولسا، 2025 -جىلى بۇل كورسەتكىش 11,9 پايىزعا جەتتى. سوڭعى 27 جىلدا استانانىڭ ەكونوميكاداعى سالماعى 3,4 ەسە وسكەن. بۇگىندە قازاقستاندا وندىرىلەتىن ءاربىر سەگىزىنشى تەڭگە ەلوردادا قالىپتاسادى.

تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ەكونوميكالىق بەلسەندىلىك نەگىزىنەن الماتى قالاسى مەن مۇنايلى وڭىرلەردە شوعىرلانعان ەدى. مىسالى، 1998 -جىلى الماتىنىڭ ج ءو ءو-دەگى ۇلەسى 17,9 پايىز، اتىراۋ وبلىسىنىڭ ۇلەسى 13,6 پايىز بولدى. ول كەزدە استانانىڭ ۇلەسى نەبارى 3,49 پايىز ەدى. ارادا شيرەك عاسىر وتكەندە جاعداي تۇبەگەيلى وزگەردى. بۇگىندە الماتى رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىنىڭ 23,4 پايىزىن قالىپتاستىرسا، استانا 11,9 پايىزبەن ەكىنشى ورىنعا كوتەرىلدى. اتىراۋ وبلىسىنىڭ ۇلەسى 10,4 پايىز بولىپ وتىر.

ينۆەستيتسيانىڭ ءار ونىنشى تەڭگەسى استاناعا كەلەدى

ەكونوميكالىق ءوسىم ينۆەستيتسيا كولەمىنەن دە انىق كورىنەدى. 2025 -جىلى قازاقستاندا نەگىزگى كاپيتالعا 23,49 تريلليون تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىندى. ونىڭ 2,515 تريلليون تەڭگەسى استاناعا تيەسىلى. بۇل رەسپۋبليكاداعى بارلىق ينۆەستيتسيانىڭ 10,7 پايىزى دەگەن ءسوز. باسقاشا ايتساق، ەلدەگى نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ءاربىر ونىنشى تەڭگە ەلورداعا باعىتتالعان.

ينۆەستيتسيا تارتۋ كولەمى بويىنشا دا الماتى قالاسى كوش باستاپ تۇر. بىلتىر مەگاپوليسكە 2,548 تريلليون تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنىپ، رەسپۋبليكاداعى ۇلەسى 10,8 پايىز بولدى. ەكىنشى ورىندا استانا (2,515 تريلليون تەڭگە، 10,7 پايىز)، ءۇشىنشى ورىندا اتىراۋ وبلىسى (1,849 تريلليون تەڭگە، 7,9 پايىز)، ودان كەيىن تۇركىستان (1,830 تريلليون تەڭگە، 7,8 پايىز) جانە قاراعاندى وبلىسى (1,445 تريلليون تەڭگە، 6,1 پايىز) كەلەدى.

قۇرىلىسقا باعىتتالعان ءاربىر جەتىنشى تەڭگە استانادا يگەرىلەدى

2026 -جىلدىڭ قاڭتار- مامىرىندا رەسپۋبليكادا 2,401 تريلليون تەڭگەنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى ورىندالسا، ونىڭ 359,2 ميلليارد تەڭگەسى ەلورداعا تيەسىلى بولدى. بۇل رەسپۋبليكالىق كولەمنىڭ 14,9 پايىزىن الىپ تۇر. دەمەك، قازاقستانداعى قۇرىلىس جۇمىستارىنا جۇمسالعان ءاربىر جەتىنشى تەڭگە استانادا يگەرىلگەن.

قۇرىلىس كولەمى بويىنشا كەيىنگى ورىنداردا الماتى قالاسى (271,0 ميلليارد تەڭگە، 11,2 پايىز)، اتىراۋ وبلىسى (172,0 ميلليارد تەڭگە، 7,1 پايىز)، قاراعاندى وبلىسى (159,5 ميلليارد تەڭگە، 6,6 پايىز) جانە تۇركىستان وبلىسى (134,2 ميلليارد تەڭگە، 5,6 پايىز) ورنالاسقان.

تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى دا جوعارى قارقىنمەن جالعاسىپ جاتىر. بيىلعى قاڭتار- مامىر ايلارىندا استانادا 1,564 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. الماتىدا وسى كەزەڭدە 1,179 ميلليون شارشى مەتر، الماتى وبلىسىندا 486,4 مىڭ، شىمكەنتتە 476,6 مىڭ، تۇركىستان وبلىسىندا 355,8 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن.

كوتەرمە دە، بولشەك ساۋدادا دا - ەكىنشى ورىندا تۇر.

استانا بۇگىندە رەسپۋبليكانىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالدى. 2025 -جىلى قازاقستانداعى كوتەرمە ساۋدا كولەمى 53,5 تريلليون تەڭگە بولدى. ونىڭ 8,8 تريلليون تەڭگەسى نەمەسە 16,4 پايىزى استاناعا تيەسىلى. ياعني رەسپۋبليكاداعى كوتەرمە ساۋدا اينالىمىنداعى ءاربىر التىنشى تەڭگە ەلوردادا اينالىپ ءجۇر.

كوتەرمە ساۋدا بويىنشا كوش باسىندا الماتى قالاسى (36,2 پايىز) تۇر. كەيىنگى ورىنداردا استانا (16,4 پايىز)، اتىراۋ وبلىسى (12,3 پايىز)، قاراعاندى وبلىسى (6,1 پايىز) جانە شىمكەنت قالاسى (5,4 پايىز) ورنالاسقان.

بولشەك ساۋدادا دا جاعداي ۇقساس. رەسپۋبليكاداعى بولشەك ساۋدا كولەمى 26,4 تريلليون تەڭگەگە جەتسە، ونىڭ 3,8 تريلليون تەڭگەسى، ياعني 14,3 پايىزى استاناعا تيەسىلى. العاشقى بەستىككە الماتى (33,7 پايىز)، استانا (14,3 پايىز)، قاراعاندى وبلىسى (7,1 پايىز)، شىعىس قازاقستان وبلىسى (5,3 پايىز) جانە شىمكەنت قالاسى (5,1 پايىز) كىرەدى. قازاقستانداعى بولشەك ساۋداداعى ءاربىر جەتىنشى تەڭگە استانادا دەگەن ءسوز.

بايلانىس پەن قىزمەت كورسەتۋ ەكونوميكاسىنىڭ ءىرى ورتالىعى

2025 -جىلعى 1-جەلتوقساندا ەلوردادا 187,7 مىڭ تەلەفون جەلىسى تىركەلگەن. ونىڭ 129,6 مىڭى حالىققا تيەسىلى. سيفرلىق تەلەفون ستانتسيالارىنا قوسىلعان جەلىلەر سانى 187,7 مىڭ، ونىڭ ىشىندە حالىق پايدالاناتىن جەلىلەر - 129,6 مىڭ.

استانادا 429 مىڭ ينتەرنەت ابونەنتى تىركەلگەن. ونىڭ 424,1 مىڭى سىمدى ينتەرنەتتى پايدالانادى. جوعارى جىلدامدىقتى كەڭجولاقتى ينتەرنەتكە قوسىلعان ابونەنتتەر سانى 429 مىڭعا جەتكەن.

2025 -جىلى ەلوردادا باسپانا ۇسىنۋ جانە تاماقتانۋ قىزمەتتەرى سالاسىندا 349 ميلليارد تەڭگەنىڭ جالپى قوسىلعان قۇنى ءوندىرىلدى. بۇل رەسپۋبليكاداعى وسى سالانىڭ 35,1 پايىزى دەگەن ءسوز. ياعني قازاقستانداعى ءقوناقۇي، تاماقتاندىرۋ قىزمەتتەرىنەن قالىپتاساتىن ءاربىر ءۇشىنشى تەڭگە استانانىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى.

اقپارات جانە بايلانىس سالاسىندا استانانىڭ ءرولى بۇدان دا جوعارى. بىلتىر بۇل سەكتوردا 1,095 تريلليون تەڭگەنىڭ جالپى قوسىلعان قۇنى ءوندىرىلىپ، رەسپۋبليكا كولەمىنىڭ 30 پايىزىن قامتاماسىز ەتتى. باسقاشا ايتقاندا، قازاقستانداعى اقپارات جانە بايلانىس سالاسىندا وندىرىلەتىن ءاربىر ءۇشىنشى تەڭگە ەلوردادا قالىپتاسادى. قارجى جانە ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرى سالاسىندا دا استانانىڭ ۇلەسى ايتارلىقتاي جوعارى. 2025 -جىلى بۇل باعىتتاعى جالپى قوسىلعان قۇن 775,4 ميلليارد تەڭگە بولىپ، رەسپۋبليكالىق كولەمنىڭ 13,3 پايىزىنا جەتتى.

قازاقستانداعى ءاربىر بەسىنشى كاسىپورىن استانادا تۇر

ەلوردانىڭ ەكونوميكاداعى بەلسەندىلىگى كاسىپكەرلىك كورسەتكىشتەرىنەن دە انىق بايقالادى. 2025 -جىلى استانادا 79,7 مىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعان زاڭدى تۇلعا بولدى. بۇل رەسپۋبليكاداعى 436,9 مىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعان زاڭدى تۇلعانىڭ 18,2 پايىزى. ەلدە جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءاربىر بەسىنشى كاسىپورىن ەلوردادا دەۋگە بولادى.

جۇمىس ىستەپ تۇرعان زاڭدى تۇلعالاردىڭ ىشىندە 78,8 مىڭى - شاعىن كاسىپورىن، 553 ى - ورتا، 373 ى - ءىرى كاسىپورىن. بۇل استانا ەكونوميكاسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ باسىم ەكەنىن كورسەتەدى. 1999 -جىلى ەلوردادا نەبارى 4,6 مىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعان زاڭدى تۇلعا بولسا، 2025 -جىلى ولاردىڭ سانى 79,7 مىڭعا جەتكەن. وسىلايشا، كاسىپورىندار سانى 17 ەسەدەن استام ءوستى.

جالاقى دەڭگەيى بويىنشا - رەسپۋبليكادا ەكىنشى

2025 -جىلى استانادا ءبىر قىزمەتكەردىڭ ورتاشا ايلىق اتاۋلى جالاقىسى 595,9 مىڭ تەڭگە بولعان. بۇل كورسەتكىش بويىنشا ەلوردا اتىراۋ وبلىسىنان كەيىنگى ەكىنشى ورىندا تۇر. جالاقى دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋى مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىنىڭ، ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ، قارجى ۇيىمدارىنىڭ، حالىقارالىق قۇرىلىمداردىڭ جانە جوعارى قوسىلعان قۇن قالىپتاستىراتىن قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنىڭ شوعىرلانۋىمەن بايلانىستى.

ەلوردانىڭ ەكونوميكاسى قالاي وزگەردى؟

1998 -جىلدان بەرى قازاقستان ەكونوميكاسىندا وندىرىلەتىن ءاربىر وتىزىنشى تەڭگە عانا استاناعا تيەسىلى ەدى. بۇگىندە بۇل كورسەتكىش ءاربىر سەگىزىنشى تەڭگەگە دەيىن ءوستى. رەسپۋبليكاداعى ينۆەستيتسيانىڭ 10,7 پايىزى، قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ 14,9 پايىزى، كوتەرمە ساۋدانىڭ 16,4 پايىزى، بولشەك ساۋدانىڭ 14,3 پايىزى، تۇرۋ جانە تاماقتانۋ قىزمەتتەرىنىڭ 35,1 پايىزى، اقپارات جانە بايلانىس سالاسىنىڭ 30 پايىزى، قارجى جانە ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرىنىڭ 13,3 پايىزى، جۇمىس ىستەپ تۇرعان زاڭدى تۇلعالاردىڭ 18,2 پايىزى استاناعا تيەسىلى. بۇل كورسەتكىشتەر ەلوردانىڭ بۇگىنگى تاڭدا تەك ساياسي جانە اكىمشىلىك ورتالىق ەمەس، قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى نەگىزگى ءوسىم نۇكتەلەرىنىڭ بىرىنە اينالعانىن كورسەتەدى.

بۇعان دەيىن توكيو مەرى يۋريكو كويكە استانا جاپون ەلىنىڭ استاناسىنان قانداي وزىق تاجىريبەنى وزىنە بەيىمدەي الاتىنىن ايتقان بولاتىن.

اۆتور

ەسىمجان ناقتىباي