اسقار جۇمادىلدايەۆ: قۇرىلتاي - بيلىك پەن حالىق اراسىنداعى كوپىر
الماتى. KAZINFORM - عالىم-ماتەماتيك، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى اسقار جۇمادىلدايەۆ Kazinform اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇحباتىندا قۇرىلتايلاردىڭ ماڭىزى، ولاردىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندەگى ءرولى جانە كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ باعىتتارى تۋرالى ايتتى.
ونىڭ سوزىنشە، قۇرىلتايلاردى وتكىزۋ ءداستۇرى تاريحپەن ساباقتاس، بۇل جيىندار قازاق مەملەكەتى ءۇشىن ايرىقشا ءمانى بار كيەلى جەرلەردە ۇيىمداستىرىلادى. العاشقى وتىرىس جوشى حان ءوز مەملەكەتىنىڭ نەگىزىن قالاعان ۇلىتاۋدا، ەكىنشىسى تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني ورتالىعى - تۇركىستاندا ۇيىمداستىرىلسا، ءۇشىنشى قۇرىلتاي التىن وردانىڭ استاناسى بولعان كونە سارايشىق قالاشىعى ورنالاسقان اتىراۋ وڭىرىندە وتكىزىلدى. ءتورتىنشى قۇرىلتاي ابىلاي حاننىڭ ورداسى تىگىلگەن بۋرابايدا ءوتتى. ال بيىلعى جيىن قاسيەتتى قىزىلوردا جەرىندە ۇيىمداستىرىلدى.
ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، وسى ۋاقىت ىشىندە شامامەن 30 عا جۋىق زاڭنامالىق باستاما كوتەرىلىپ، ولاردىڭ ءبىرقاتارى بۇگىندە ناقتى ىسكە اسقان.
عالىمنىڭ پىكىرىنشە، قىزىلوردادا وتكەن وتىرىستا كوتەرىلگەن كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەرگە قاتىستى ۇسىنىستار ايرىقشا نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق.
- پرەزيدەنت بيلىكتىڭ ىشكى قۇرىلىمى مەن قيسىنى ۇيلەسكەن تۇتاس مودەلىن ۇسىندى. بيلىك - بۇل پرەزيدەنت، پارلامەنت جانە مينيسترلەر كابينەتى. قازاقستان فەدەراتيۆتى مەملەكەت ەمەس. بۇرىننان-اق سەناتتىڭ ارتىق قۇرىلىم ەكەنىن ايتىپ كەلەمىن. بۇل ماسەلەنى ءبىز بۇعان دەيىن دە تالقىلاعانبىز، - دەدى اسقار جۇمادىلدايەۆ.
سونداي-اق ول ۆيتسە- پرەزيدەنت ينستيتۋتىن ەنگىزۋ جونىندەگى ۇسىنىسقا توقتالىپ، بۇل ماسەلەدە تاريحي تاجىريبەنى ەسكە سالدى.
- تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا بىزدە ۆيتسە-پرەزيدەنت قىزمەتى بولعان. بۇل لاۋازىمدى ەريك ماعزۇم ۇلى اسانبايەۆ اتقاردى (1991-1996 -جىلدارى — اۆت.). سول كەزەڭدى جاقسى بىلەمىن، ول كەزدە ءوزىم دەپۋتات بولدىم. ول قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى تۋرالى دەكلاراتسيانى ازىرلەگەن كوميسسيانى باسقاردى جانە اۋقىمدى جۇمىس اتقاردى. ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىز ءدال سول دەكلاراتسياعا قول قويىلعان ساتتەن باستاۋ الادى. كەيىن بۇل قىزمەت جويىلدى، الايدا بۇگىنگى تاڭدا پرەزيدەنتكە ارتىلاتىن جۇك وتە اۋىر. ۆيتسە-پرەزيدەنت جوعارى ساياسي سالماققا يە بولا وتىرىپ، ناقتى باعىتتار مەن جوبالارعا جاۋاپتى بولا الار ەدى، - دەپ ەسەپتەيدى عالىم.
ول سونىمەن بىرگە مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان جاڭا ورگان - حالىق كەڭەسىن قۇرۋ باستاماسى تۋرالى دا ايتتى.
- نەگىزىندە، بۇل - قۇرىلتاي مەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ نەعۇرلىم جۇيەلەنگەن نۇسقاسى. كۆوتالاردان باس تارتىپ، جالپى نەگىزدە، ونىڭ ىشىندە پارتيالىق تىزىمدەر ارقىلى سايلاۋعا كوشۋ - ورىندى شەشىم. سونىمەن قاتار ايەلدەر مەن جاستاردىڭ قاتىسۋ مۇمكىندىگى ساقتالادى. جالپى العاندا، مەملەكەتتى نىعايتۋعا باعىتتالعان جەتكىلىكتى تەڭگەرىمدى قۇرىلىم قالىپتاسىپ كەلەدى، - دەدى ول.
اسقار جۇمادىلدايەۆ بولاشاق ءبىرپالاتالى پارلامەنتتى «قۇرىلتاي» دەپ اتاۋ جونىندەگى ۇسىنىسقا قاتىستى دا ويىن ايتىپ، بۇل اتاۋدىڭ سيمۆولدىق ءارى تاريحي مانىنە توقتالدى.
- بۇل اتاۋدىڭ موڭعول جانە قازاق تاريحىمەن ساباقتاس تامىرى بار. بۇگىندە ول جاڭا، جوعارى ساياسي مارتەبەگە يە بولىپ وتىر. مەنىڭ ويىمشا، بۇل - ورىندى ءارى قيسىندى شەشىم، - دەپ تۇيىندەدى ول.
بۇعان دەيىن عالىمدار قۇرىلتاي ءسوزىنىڭ ءتۇپ-توركىنى، قازاق مەملەكەتىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان يمپەريالار مەن مەملەكەتتەردىڭ ساياسي قۇرىلىمىنداعى ورنى تۋرالى ءبىرشاما ءماندى ءسوز قوزعادى.
