نەگە قازاقستان دامىعان ەل ەمەس؟

قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ميفتەرى تۋرالى تالدايتىن تاۋەلسىز ساراپشىلار وسى ماسەلەنى ءتۇسىندىردى، - دەپ حابارلايدى DESHT Telegram-ارناسى.

قىسقا دا نۇسقا:

ەكونس باسىلىمى نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى پول رومەرمەن بىرلەسىپ جازعان قىزىق زەرتتەۋدى ۇسىنعان:

ۇلتتىق بايلىقتىڭ 2/3 بولىگى ادامي كاپيتالعا، ونىڭ ىشىندە ءبىلىم، بىلىك جانە كاسىبي داعدى جيىنتىعىنا بايلانىستى.

ادامي كاپيتال تەك ءبىلىم دەڭگەيى ەمەس. جۇمىس ورنى دا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىر ءتۇرى: ادام وندا جاڭا داعدىلاردى ۇيرەنىپ، ەسكىلەرىن ۇنەمى جاڭارتىپ وتىرادى.

دامىعان ەلدەردە كاسىبي تاجىريبەنىڭ اسەرى = بىلىمنەن = دامۋشى ەلدەردەن الشاقتىقتىڭ 1/3 بولىگى. دامىعان جانە دامۋشى ەلدەردەگى ءبىلىم بەرۋدىڭ قايتارىم دەڭگەيى بىردەي = ءار جىل ءۇشىن 9 پايىز جالاقى ءوسىمى.

دامىعان ەلدەردەگى جۇمىسشىلار دامۋشى ەلدەرگە قاراعاندا ەكى ەسە كوپ ادامي كاپيتال جينايدى. كاسىبي تاجىريبە جىلدام قايتارىم بەرەدى - ءار جۇمىس جىلى ءۇشىن 3,2 پايىز جانە 1,7 پايىز ءوسىم.

ايىرماشىلىق ەڭبەك وتىلىنە، ءبىلىم دەڭگەيىنە، جىنىستىق ەرەكشەلىككە، ءوز-ءوزىن جۇمىسپەن قامتۋعا، ەلدەردىڭ ىرىكتەلۋىنە بايلانىستى ەمەس.

الشاقتىق ءىشىنارا اۋىل شارۋاشىلىعى ۇلەسىمەن دە بايلانىستى، وندا باسقا سالالارعا قاراعاندا تاجىريبەنىڭ قايتارىمى از.

تاجىريبەنى بىلىممەن الماستىرۋعا بولمايدى. بۇل، اسىرەسە، «يكەمدى داعدىلارعا» قاتىستى، ياعني باسقالارمەن قارىم-قاتىناس جاساۋ جانە ماسەلەلەردى شەشۋ. ولاردى كوبىنە جۇمىستا ۇيرەنەدى جانە «قاتتى داعدىلارعا» قاراعاندا كوبىرەك اسەر ەتەدى.

تاجىريبە ءۇشىن جوعارى سىياقى - تەك دامىعان ەكونوميكاعا ءتان قاسيەت. ولاردا تاجىريبە جوعارى باعالانادى، بۇل جۇمىسشىلاردى ادامي كاپيتالدى جوعارى قويۋعا ىنتالاندىرادى.

تاجىريبەدەن قايتارىمدى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ينستيتۋتسيونالدى رەفورمالار ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى قىمبات رەفورمالاردىڭ اسەرىنە تەڭ ناتيجەگە يە بولۋى مۇمكىن، بۇل ورايدا ناتيجە تەزىرەك بولادى.

«ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالار» دەگەن نە؟

ال «ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالار» دەگەن نە؟ دامىعان ەلدەر بىزدەن قانداي ينستيتۋتتارمەن ەرەكشەلەنەدى؟ بۇل - قۇقىق ۇستەمدىگى جانە باسەكەلەستىك.

قۇزىرەتتىلىكتى ارتتىرۋعا ىنتالاندىرۋ جالپىلاما تۇردە باعالانعان كەزدە پايدا بولادى، بۇل «ونىمدىلىككە اقى تولەۋ» دەپ اتالادى. پايدا اكەلەتىندەردىڭ داعدىسى مەن قۇزىرەتتىلىگىن وبەكتيۆتى باعالاۋ ءوز ەركىمەن شەشىم قابىلدايتىن كليەنتتەر تۋرالى بولىپ وتىر.

ءبىر ادام ەمەس، كومپانيالار دا ءارتۇرلى ادامداردان قۇرالعان كوماندا رەتىندە ءبىر-بىرىمەن باعا، ساپا، ۋاقىت جانە ناقتى قالاۋ بويىنشا تۇتىنۋشىلاردىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن باسەكەلەسەدى.

بۇل - باسەكەگە قابىلەتتى نارىق ەكونوميكاسى.

ەگەر ەكونوميكا مىنالاردان تۇرسا:

✔️ مەملەكەتتىك كومپانيالار نەمەسە ارتىقشىلىعى بار جەكە مونوپوليستەر؛

✔️ سالالار بويىنشا جانە ودان تىس رەتتەلگەن بولسا.

قورىتىندى: تۇتىنۋشىلارعا تاڭداۋ ءۇشىن ەشتەڭە بەرىلمەيدى، دەمەك، جەكە جۇمىسىڭىز ەشتەڭەگە اسەر ەتپەيدى، بيزنەسىڭىزدى جاقسارتۋعا نەمەسە اشۋعا ىنتالاندىرۋ جوق. ناتيجەسىندە بۇكىل ەل «تەرىس سەلەكسيا» بويىنشا قۇرىلادى جانە «سەرپىندى جوبالار» مۇنى وزگەرتپەيدى.