كۇلكىنىڭ كوجەسىن ءىشىپ كوردىڭىز بە؟
بۇعان قاراپ، ەلدىڭ ءبارى تەك كۇلكى كۇنى عانا كۇلەدى دە، باسقا كۇندەرى تىمىرايىپ جۇرەدى ەكەن دەگەن دەنى دۇرىس ەمەس وي قالىپتاسپاۋى كەرەك.
كۇلكى كۇن تاڭدامايدى، دەگەنمەن، 1 - ءساۋىر - كوكتەم كۇلكىسىنىڭ ورنى «پلاسكارد» ەمەس، «كۋپە...» ءبىز بۇگىن حالىقارالىق «التىن كىرپى» جانە «الاش» سىيلىعىنىڭ يەگەرى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ەمەس، ەمەس بولسا دا رەسپۋبليكامىزعا تانىمال جازۋشى-سىقاقشى، قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى مۇحتار شەرىممەن شاي ءىشىپ وتىرىپ، سىلق-سىلق سۇحباتتاسقان ەدىك.
- مۇحا، ءتىلىڭىز قىشىپ وتىر ەكەن، سورايعان سۇراقتار بەرسەم، جالپيعان جاۋاپتار بەرۋگە دايىنسىز عوي؟
- ارينە، كۇلكى كۇنى كۇلكى كوجەسىن ءىشىپ، ساتيرا سالاتىن جەگىم كەلەدى دە تۇرادى...
- اپىرم-اي، ساتيرانىڭ دا سالاتى بولادى ما ەكەن؟
- دارىگەردىڭ حالاتى بولعاندا، ساتيرانىڭ سالاتى بولمايدى دەپ كىم ايتتى؟! كۇلكىنىڭ كوجەسىن جىل بويى ءىشىپ كەلەمىن، ءسىز دە ءىشىپ كەلەسىز. ال، ساتيرانىڭ سالاتىن جۋىردا ءوزىم دايىندادىم.
- قالاي؟
- تارەلكاعا ءتونىپ، بەس-التى رەت كۇلەسىز. 400 گرام توگىلگەن «كۇلكىگە» 200 گرام «ساركازمدى» جۇقالاپ تۋراپ، «حا-حا-حا!» دەگەن قايماقپەن ارالاستىرىپ، «ۋسويقى» دەگەن بۇرىش قوسىپ، جەتى مينۋتتان كەيىن جەي بەرەسىز...
- ساياسي ساتيرا جازىپ ءجۇرسىز. ساياسي ساتيرانى تارازىعا ولشەسە، قانشا كەلى شىعادى؟
- تۇرمىستىق ءازىل-قالجىڭ جازۋ مەن ءۇشىن «پىستە شاققانمەن» بىردەي... ساياسي ساتيرانى «سۇيكەي سالامىن» دەپ ايتا المايمىن. اۋەلى الەۋمەتتىك وي كەرەك، قيالدى قۇرىقتاپ، ايتار ويىڭدى سۇرىپتاپ، جاۋاپكەرشىلىكپەن جازعاندا عانا، ساياسي ساتيرانىڭ سالماعى كەلى ەمەس، توننانى دا تارتادى. تۇرىك كلاسسيگى ءازيز نەسيننىڭ ساياسي ساتيرالارى قانداي كەرەمەت! ساياساتتى جۇقالاپ ايتىپ، جۇمباقتاي جاسىرا اياقتايدى...
- ءازىل-سىقاق تەاترلارىندا مونولوگ ايتىپ جۇرگەندەر وزدەرىن «ساتيريكپىز» دەي باستادى. وسىعان جالت قارايسىز با، الدە جات سانايسىز با؟
- قارامايمىن دا.
- نەگە؟
- ءوزىڭ ويلاشى، «ءاۋ دەگەننىڭ ءبارى ءانشى، ساقال قويعاننىڭ ءبارى مولدا ەمەس» دەمەكشى، ساحنادا ساتيرا ورىنداعاننىڭ ءبارى، جارايدى، ساتيرالىق كىتاپ شىعارعاندى دا ساتيريك ەدى دەي قويامىز با؟ ساحنادا ساتيرا ورىنداپ جۇرگەندەردى سايقىمازاق ءارتىس، كۇلدىرگىش، ساحنا ساربازى دەسە، نەمەنە، تىستەرى ءتۇسىپ قالادى ما؟ الدە، كيەلى ساحنانى مەنسىنبەيدى مە؟ «ءارتىس» دەگەن سوزگە نامىستانسا، ساحنا ارقىلى ناندارىن تاۋىپ جەپ ءجۇرىپ، نەسىنە ىقىلىق اتادى؟ ساتيرالىق ءشوپ-شالامدارىن كىتاپ ەتىپ شىعارىپ الىپ، «ساتيريكپىن» دەيتىن دەلىقۇلىلار دا كەزدەسەدى. وسىنداي «جۇلدىز اۋرۋىمەن اۋىرعاندار» ادەبي كەشتەردەن جىلتىڭداپ قالمايدى... ۇيالىپ كەتەسىڭ. جوق، ادەبي كەشتەردەن قىزعانبايسىڭ عوي، دەگەنمەن، وزدەرىن «ۇلى» سەزىنەتىندەرىنە قايران قالامىن.
- ساتيرالىق تەاترلارعا كوڭىلىڭىز تولا ما؟
- ەلىمىزدە ساتيرالىق تەاترلار ساۋساقپەن سانارلىق. شىمكەنتتە ساتيرا جانە ءازىل-سىقاق تەاترى بار. اتاۋى «اۋىرىپ» قالعان. ساتيرانىڭ قازاقشاسى - سىقاق. دەمەك، ساتيرانىڭ سورپاسىن دا ىشپەگەن ءبىر پىسىق وسىلاي اتاي سالسا كەرەك. «بازار جوق» كوڭىلدى تاپقىرلار تەاترى دا مەملەكەتتىك ساتيرا تەاترى ستاتۋسىنا يە. اشىعىن ايتۋ كەرەك، «بازار جوق» «شانشاردى» باسىپ وزىپ، «بيپ، بيپ» دەپ كەتىپ قالدى. تەاترلار از كەزدە حالىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا «كۇيىپ» قالعان ءۋاليدىڭ ءوزى تۇرسىنبەك ءىنىسىنىڭ الدىندا «ارداگەر»... مۇنىمەن «شانشار» شايعا شاشالىپ قالدى، ءبىتتى دەپ وتىرعان جوقپىن. قۇداي ساقتاسىن، ءۋاليدىڭ دە ساتيرا ساحناسىنداعى سالماعىن كوتەرە المايسىڭ... دەگەنمەن نۇرجان، جۇلدىزايلار كەتكەلى، كۇلكىلەرىنىڭ كەۋىپ بارا جاتقانى جاسىرىن ەمەس. بۇل مەنىڭ عانا پىكىرىم.
مەملەكەتتىك ساتيرالىق تەاترلاردىڭ ىشىندە اقتوبەلىك «ەكى ەزۋ» تەاترىن ەرەكشە اتار ەدىم. نەگە دەيسىز عوي، ون بەس جىل بويى ساتيرامەن «اۋىرىپ» جۇرگەن سىقاقشى ءارى وسى تەاتردى ۇيىمداستىرۋشى ديرەكتورى، اۋەسقوي كومپوزيتور نۇرلىبەك جۇباتقاننىڭ «ارقاسى بار» جىگىت. ءبارىمىزدىڭ دە ارقامىز بار، ارقامىزدا قارىن جوق، ەكىنشى كىندىك ورنالاسپاعان. راس، «ەكى ەزۋ» رەسپۋبليكالىق تەلەارنالاردا از ءناسيحاتتالادى. سوندىقتان بولسا كەرەك، جاپپاي، جاپىرىلا بىلمەسە كەرەك. جۋىردا «ەكى ەزۋلىكتەر» مەنى قوناققا شاقىردى...
- سوسىن ماقتاپ وتىرعان جوقسىز با؟
- جوعا، جاعىمپازدىعىم بولسا، باياعىدا قىزمەت قۋىپ، ءبىر جەردە شىرەنگەننەن شالبارىم جىرتىلىپ وتىرار ەدىم عوي. شىندىقتى ايتقان دۇرىس. راسىن ايتۋ كەرەك، «ەكى ەزۋدىڭ» باستاپقى جىلدارداعى ساتيرالىق مونولوگتارى شۇبالاڭقى، كەيبىر ينتەرمەديالارىنىڭ ءبىر قايناۋى ىشىندە بولاتىن. بىلتىر شىمقالاعا كونسەرتتىك باعدارلامامەن كەلدى. كورىپ، قۋانىپ قالدىم. شاپالاق ۇردىم. نەگە دەسەڭىز، ىزدەنىمپاز نۇرلىبەك ءىنىم ساتيرانىڭ ءسانىن، ءازىلدىڭ ءانىن كەلتىرىپتى. قۋاقى كۇلكىنى قۋالاپتى. ساتيرانىڭ سيراعىنان ۇستاپ الىپتى... الەۋمەتتىك ساتيرانىڭ ارقاسىنا ىرعىپ ءمىنىپ العان. بۇل جونىندە وبلىستىق «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى اتانبەك ناۋرىز مايىن تامىزىپ، ماقالا جازدى.
- حوش، سونىمەن، اقتوبەنىڭ كۇلكىسى قانداي؟
- مايعا پىسكەن نانداي!
- جايشا شاقىرىپ پا؟
- قۇدالىققا بارعان جوقپىن، ارينە. اقتوبەنىڭ كۇلكىسىن كورگەلى باردىم. مەنىڭ «ءىشىم پىسىپ كەتتى»، «كەشىرىڭىز، تانىماي قالدىم» اتتى ساتيرالارىم قويىلدى. اقتوبە كۇلكىنىڭ كۇنگەيى ەكەن. اكىم-قارالارى دا، مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باستىعى ءنازيرا تابىلدينوۆا حانىم دا كۇلكىنى جاقسى كورەدى ەكەن. قالالىق اكىمشىلىكتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پاروديا بايقاۋى، «ەكى ەزۋدىڭ» ەكپىنىمەن «اۋىلداعى ايتقىشتار» بايقاۋى (15-16 - مامىر) ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. ايتپاقشى، «تالاسقانعا تاس تا جوق!» ساتيرالىق پەسامدى «ەكى ەزۋ» تەاترى ساحنالاۋ ءۇشىن اتتاي قالاپ الدى.
- قۇتتى بولسىن، مۇحا! ەستۋىمشە، نۇرلىبەك جۇباتقان «جىندى» جىگىت دەيدى عوي؟
- ءيا، قازىرگى جاستار ءبىر نارسەگە قۋانسا، ۇناتسا، «جىندى ەكەن!» دەپ جاتادى. نۇرلىبەك تە «ەكى ەزۋدىڭ» باس «جىندىسى». جازعان ساتيرالارى دا «جىندى». تەاتر كۇلدىرىمپازدارى بەكبول مەن بەرىك، قۇرالبەك، مۇحيت، گۇلزات، التىنگۇلدەرىڭ دە «جىندى ويناپ قويادى ەكەن». ساتيرانىڭ سالقىنى تيگەن دەپ جاتقانىم عوي. ساحنادا جانىپ كەتەدى ەكەن. وت بولىپ... اقتوبەنىڭ ستۋدەنتتەر سارايىندا قويىلعان ەكى كۇندىك كونسەرتتە ينە شانشار جەر قالمادى، سەنسەڭ دە، سەنبەسەڭ دە انشلاگپەن ءوتتى. كورەرمەن نۇرلىبەكتىڭ، بەرىك پەن بەكبولدىڭ، ءبارىنىڭ ساتيرالىق وبرازدارىنا دۋىلداتا قول سوعىپ، ءتىپتى ءبىر قاريانىڭ قولى اۋىرىپ، سىنىپ قالا جازدادى. اقتوبەدەگى سىقاقشىلاردىڭ اقساقالى، كەيدە «سىقاقشىلار تىزىمىنە ەنبەي» قالسا دا، رەسپۋبليكاعا تانىمال، بىرنەشە ساتيرالىق كىتاپتاردىڭ اۆتورى تورەجان ماندىبايدىڭ ءوزى كۇلە بەرۋدەن شارشاپ، انشەيىن ىرجيىپ وتىرا بەردى. ءيا، شىنىن ايتۋ كەرەك، مۇنىڭ ءبارى نۇرلىبەك ءىنىمىزدىڭ ەڭبەكقورلىعى، تاباندىلىعى، ساتيرانى شوپىلدەتىپ سۇيەتىندىگىنىڭ ارقاسى، وسى جولعى قويىلىمدار «كۇلكى كوجەسى» بولدى. قۇداي قالاسا، كۇزگە تامان شىمكەنتتە جانە اۋدانداردا كورەرمەندەرىن كۇلكىگە قارق قىلماق.
- مۇحا، «قۇداعي قۇشاقتاي بەرەدى» مەن ءتورت تومدىق ساتيرالىق جيناقتارىڭىزدى بىلەمىز، بىلتىر دا قاراپ جاتپاعان سىقىلدىسىز...
- ءيا، مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن «قاشقاندار مەن قۋعاندار» اتتى كىتابىم شىعىپ، قۋانىپ جاتىرمىز. «قازاقپارات» باسپاسىندا باسىپ شىعارعان قونىسبەك بوتباي ءىنىمىز: «مۇحا، وزىڭىزگە 150 كىتاپ، ءجۇز مىڭ تەڭگە بەرەمىن» دەپ بىلتىر ايتقالى، ودان بەتەر قۋانىپ ءجۇرمىن. ءىنىمدى تۇسىمدە دە كورەمىن، قولىما كىتاپ ۇستاتىپ جاتادى، ايتەۋىر... قالجىڭىم عوي، قونىسبەك تە كۇلكىنى جاقسى كورەدى.
- كىتابىڭىز قۇتتى بولسىن! كۇلكى جارمەڭكەسىن قىزدىرا بەرىڭىز!
- كۇلكى جارمەڭكەسى دەمەكشى، 1986 - جىلى شىمكەنتتە مادەنيەت باسقارماسى جانىنان «كۇلكى جارمەڭكەسى» ءازىل-وسپاق وتاۋىن ۇيىمداستىرعانمىن. قازىرگى «شانشار» «كۇلكى جارمەڭكەسىنىڭ» وتاۋىنان ويناقتاپ شىققان بولاتىن. قازىر ءوزىم ارالاسپاعاندىقتان، قويىرتپاقتانىپ قالدى. «كۇلكى جارمەڭكەسىنىڭ» اۆتورى ءوزىممىن، كۋالىگىم دە بار. سول سەبەپتى، نۇرلىبەك ءىنىم قولقا سالعان سوڭ، اقتوبەدە «كۇلكى جارمەڭكەسى» قولعا الىنباق. جىل سايىن وتكىزىلىپ، اۋىلدىق جەرلەردەن كەلگەن ساتيرا ساربازدارى بايقاۋعا قاتىسادى.
- ساتيرانى قاي كەزدە جازاسىز؟
- ارينە، ۇيىقتاپ جاتقانىمدا جازا المايمىن. تاڭەرتەڭ جازعاندى ۇناتامىن. مي تىنىققاندا..
- كۇلكى كۇنىڭىز قۇتتى بولسىن! وقىرمانعا تىلەگىڭىز؟
- ايلىقتارى از بولماسىن، باستارى تاز بولماسىن! ىشكەندەرى شاي بولسىن، جەگەندەرى ماي بولسىن، مسە، مادام بولسىن، ايتەۋىر ومىردە ادام بولسىن! ءاۋمين!
- ايتقانىڭىز كەلسىن!
سىقىلىقتاپ وتىرىپ سۇحباتتاسقان ەرماحان شايحى ۇلى
دەرەككوزى: «ايقىن» گازەتى. 2012-جىل
