تاڭعاجايىپ ادامدار

مۇندايلاردى «قۇداي بەرگەن تالانت» دەپ جاتادى. سونىمەن... گوللانديا ازاماتى دەۆيد بلەيننىڭ ءومىرى تاڭعاجايىپ قۇبىلىستارعا تولى. ونىڭ دەنەسى سۋىقتى قابىلدامايدى، قىرىق، توقسان، ءجۇز گرادۋس اياز، ۇسكىرىك بوران مەن قالىڭ قار بولسىن، جالاڭاياق، جالاڭباس كۇيى تۇك سەزبەي جۇرە بەرەدى. ءتىپتى قيىن جاعدايلاردا دا ادام بالاسى ءۇشىن قيىن ارەكەتتەرگە بارادى. مىسالى، ونىڭ كوز جەتپەس بيىك قارلى شىڭداردى جالاڭاش كۇيى باعىندىرعان ساتتەرى گيننەستىڭ «رەكوردتار كىتابىنا» ەنگەنى. ادام توزگىسىز سۋىقتا كوك مۇزدىڭ ۇستىنە جالاڭاش كۇيى جاتقان كەزدەرى دە بولدى، دەنەنى قالشىلداتار سۋىقتى ەلەمەي تۇك بولماعانداي ورنىنان تۇرىپ، جۇرە بەرەتىن ساتتەرىن دە الەم كوزبەن كوردى.

دۇنيەنىڭ بۇكىل ب ا ق پەن سايتتارى دەۆيد جايلى جاپاتارماعاي جازدى. بلەيننىڭ وسىنداي ءاربىر توسىن ارەكەتتەرىنەن كەيىن دارىگەرلەر ونىڭ اعزاسىن تەكسەرىپ كورگەن، ەشقانداي وزگەرىستەر بايقالماعان. قورىتىندى ناتيجە بىرەۋ: ونىڭ دەنەسى سۋىقتى قابىلدامايدى. الايدا بلەيننىڭ اعزاسىندا نە بار؟ باسقا ادام بالاسىنان ونىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟ بۇل ساۋالدار ءالى كۇنگە دەيىن دارىگەرلەر مەن مامانداردى ويلاندىرۋمەن كەلەدى. ءبىراق عالىمدار ءبىر نارسەنى انىقتاعان: دەۆيد بلەين باستان كەشىپ جۇرگەن جاعدايلارعا باسقا ادام شىداس بەرمەيدى. سۋىقتان بىردەن قايتىس بولادى نەمەسە سونىڭ سالدارىنان جازىلماس دەرتكە ۇشىرايدى.

ءۇش جاستاعى ويىن بالاسى رەتت لامبدىڭ دا ءومىرى قۇپيا قۇبىلىستارعا تولى. ءتۇر-ءتۇسى مەن دەنە ءبىتىمى ءوزىنىڭ قۇرداستارىمەن بىردەي، ەش ايىرماشىلىعى جوق. ول دا ويىن بالاسى. ءبىراق باسقالاردان ارتىقشىلىعى بار. رەتت لامب كوز ىلمەي جۇرە بەرەدى، ناقتىلاي ايتساق، ۇيىقتامايدى، ۇيىقتاي المايدى. ءۇش كۇن بويى جاستىققا باسى تيمەيدى، دەمەك ءۇش كۇن كوز ىلمەسە دە شارشامايدى، ءبىراق بەلسەندىلىگى سول كۇيى ساقتالادى. دارىگەرلەردىڭ ۇزاق تەكسەرۋلەرىنەن كەيىن ءبىر نارسە انىقتالعان. بالانىڭ نەرۆ جۇيەسى مەن ميىنىڭ سپەسيفيكالىق ەرەكشەلىكتەرى بار. رەتت لامبدىڭ ۇيقىسى كەلمەيتىنى دە سوندىقتان. دارىگەرلەر الايدا ءۇش كۇن ۇيىقتامايتىن بالانىڭ دەنەسىندە ەشقانداي وزگەرىستەر جوقتىعىن ايتادى. دەگەنمەن ۇلكەن-كىشى بولسىن، جوعارىداعى ەكى ازامات ساۋ ادامداردىڭ قاتارىنا جاتادى. ولاردىڭ دەنساۋلىعى دۇرىس، قالىپتى جۇمىس ىستەيدى.

الايدا ون ەكى مۇشەسىنىڭ ءبىرى كەم بولسا دا، بويىندا تاڭعالدىرار قۇبىلىسى بار تاڭعاجايىپ تۇلعالار بار. سونىڭ ءبىرى اعىلشىندىق بەن اندەرۆۋد اتتى بالا. راكتىڭ بەلگىلەرى بايقالعاندىقتان (رەتينوبلاستوم) ونىڭ ءبىر كوزىنە ءۇش جاسىندا حيرۋرگيالىق وپەراسيا جاسالعان. بۇل ونكولوگيانىڭ سيرەك كەزدەسەتىن بەلگىلەرىنىڭ ءبىرى. 1992- جىلدىڭ 26 -قاڭتارىندا تۋىلعان بالا العاشقىدا دەنى ساۋ بولىپ كورىنگەن. ءۇش جاسقا كەلگەندە ونىڭ وڭ كوزىندە وزگەرىستەر پايدا بولا باستاعانىن اناسى بايقاعان. مىسالى، قويۋ قاراڭعى بولمەدەگى مىسىقتىڭ كوز جانارىن ەلەستەتىپ كورىڭىز. جانىپ تۇرادى.

ulix.ru سايتىنىڭ اقپاراتىنا سەنسەك، بالا بەندە دە وسىنداي قۇبىلىستار بايقالعان. ەكى جىل وتكەننەن كەيىن بارىپ دارىگەرلەر بەننىڭ وڭ جاق كوزى سۋ قاراڭعى ەكەندىگىن بىلگەن، ءتىپتى ونىڭ كوز قاراشىعى اعارا باستاعان. وفتالمولوگتار ۇزاق ۋاقىتتا سوزىلعان تەكسەرىستەن كەيىن وعان قاۋىپتى دياگنوز قويعان. رەتينوبلاستوما. بۇل سىرقاتپەن ونىڭ اتاسى دا اۋىرعان كورىنەدى. ءبىراق كوزبەن ەمەس. سىرقاتى باسقا. ءبىراق ول دا راكتان كوز جۇمعان.

بالا بەننىڭ بولاشاعىنا الاڭداعان دارىگەرلەر ونىڭ وڭ كوزىن الىپ تاستاعان. الايدا سىرقاتتىڭ بەلگىلەرى ونىڭ سول كوزىنە اۋىسقاننان كەيىن تاعدىرى قيىنداي باستاعان. دارىگەرلەر سەگىز اي الىسقانمەن، حيميا تەراپيالىق ەمنەن ەش پايدا بولمادى. مامانداردىڭ الدىندا ەكى جول تۇردى: بەندى امان ساقتاپ قالۋ قيىن نەمەسە ول كورۋ قابىلەتىنەن ايىرىلادى. ماماندار ەكىنشى جولدى تاڭدادى. ەكى كوزى دە كورۋدەن قالعان بەن اندەرۆۋد اناسىنىڭ، اعا-ىنىلەرىنىڭ كومەگىمەن ءومىر سۇرۋگە داعدىلانا باستادى. اينالاسىندا قانداي زاتتاردىڭ بارىن ءبىلىپ، ولاردى ورىن-ورنىنا قويۋدى ۇيرەندى. ءتىپتى كوشەگە شىعىپ، قاي جەرگە قانداي جولمەن بارۋدى ۇيرەنىپ، اعاسىنىڭ كومەگى ارقىلى الدىندا قانداي ءۇي مەن عيمارات تۇرعانىن بىلە باستاعان. الايدا ۋاقىت وتە كەلە ونىڭ سول جاق كوزىنىڭ قىزارىپ تۇراتىنى بايقالعان.

تاعى ءبىر قىزىعى، ول تاڭدايىن قاعۋ ارقىلى بارلىق زاتتىڭ سىرتقى پىشىنى مەن بەينەسىن سەزەتىن بولعان. بۇل قالاي جۇزەگە اسادى؟ مامانداردىڭ ايتۋى بويىنشا، بەن وسىلاي دىبىس شىعارۋ ارقىلى ءوزىنىڭ ساناسىنا ەلەس قابىلدايدى. ول ەلەس ونە بويى ساناسىندا جاڭعىرىپ تۇرادى. ءبىر-اق مىسال: ءسىز مۇزداتقىشتىڭ اس ۇيدە تۇرعانىن بىلەسىز. ونىڭ الدىنا بارىپ كوزىڭىزدى جۇمىپ ءبىراز تۇرىڭىز. ءبارىبىر قارسى الدىڭدا مۇزداتقىش تۇرعانىن سەزەسىز. ساناڭىزداعى ەلەس ارقىلى. اسىرەسە، مۇنداي جايتتار كوزى كورمەيتىن ادامداردا قاتتى دامىعان. ولار ساناسىندا قالعان زاتتىڭ ەلەسى مەن جاڭعىرىعى ارقىلى كوپ نارسەنى سەزەدى جانە ءومىر سۇرەدى. كىتاپ وقىپ، كومپيۋتەرلىك ويىنداردى جاقسى ويناعان بەن اندەرۆۋدتىڭ ءومىرى ۇزاققا بارمادى. ول 2009 - جىلدىڭ 19- قاڭتارىندا ءوز سىرقاتىنان قايتىس بولدى. ارينە، بۇل بەن اندەرۆۋدتىڭ پەشەنەسىنە جازىلعان تاعدىر. ول سونى كوردى، كوزى كورمەسە دە باستان كەشتى. ءسويتىپ، ومىردەن ءوتتى. ءبىراق بەن ادام مۇمكىندىگىنىڭ زور ەكەندىگىن جۇرتشىلىققا ۇعىندىرىپ كەتتى.

ال... «دينامو» دەگەن لاقاپ اتپەن بەلگىلى بولعان بريتان سيقىرشىسى ستيۆەن فرەيننىڭ ارەكەتى دە تاڭداي قاقتىرارلىق. الەمدە ەشكىم قايتالاماعان كوز سۇيسىندىرەرلىك كورىنىس جاساعان. svoyo.ru سايتىنىڭ جازۋىنا قاراعاندا، ول بريتان پارلامەنتىنىڭ الدىنداعى تەمزا وزەنىندەگى سۋدىڭ ۇستىمەن وتكەن. قايىقپەن دەپ ويلارسىز. جوق! جالاڭاياق وتكەن! جۇزدەگەن كورەرمەننىڭ الدىندا باس شايقاتار ارەكەت جاساعان ستيۆەن فرەين شىن مانىندە «سۋعا سالسا، باتپايتىن» جان بولىپ شىققان. اياعىنىڭ استىنا ەشتەڭە بايلاماي سۋدىڭ بەتىمەن وزەننىڭ ورتاسىنا دەيىن جالاڭاياق كۇيى باتپاي جاياۋ ءجۇرىپ وتكەن ستيۆەن فرەيندى اقىرى جاعالاۋدىڭ قاۋىپسىزدىگىن باقىلايتىن پوليسيا الىپ كەتكەن. بۇل كورىنىستى اعىلشىندىق سيقىرشى «مۇمكىن ەمەس ارەكەتتەر» دەپ اتالاتىن تەلە-شوۋ ءۇشىن جاساعان كورىنەدى. ارينە، مۇنىڭ ءبارى قاراپايىم ادامعا قيىن بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. ءبىراق سيقىردىڭ سىرىن سيقىرشى عانا بىلەدى.

بۇل اقيقات. «قىرىق جىل قىرعىن بولسا دا، اجالدى ولەدى». قازاقتىڭ بۇل قاناتتى ءسوزىنىڭ حورۆاتتىق ازامات فران سەلاكقا قاتىسى بارداي. All-Forum.ru سايتىنىڭ دەرەگىنە سەنسەك، ول جەتى رەت ءولىم اۋزىنان قالعان. العاش رەت 1962- جىلى ساراەۆودان شىققان پويىز رەلستەن شىعىپ كەتىپ، مۇزدى وزەنگە قۇلايدى. بارلىق جولاۋشىلار قايتىس بولادى دا، قولى سىنعان كۇيى ول جاعالاۋعا جەتىپ، امان قالادى. ءبىر جىل وتكەننەن كەيىن قونۋعا بەت العان ەكى ۇشاقتىڭ سوقتىعىسى سالدارىنان 17 جولاۋشى قازا تابادى. ال سەلاك شوپتىڭ ۇستىنە قۇلاپ، ونى قۇداي ساقتايدى. 1966 -جىلى سپليت قالاسىنا كەلە جاتقان اۆتوبۋس وزەنگە قۇلاپ، ول تاعى جاعالاۋعا ءجۇزىپ شىعادى. بۇل اپاتتا تورت جولاۋشى قازا تابادى. 1970- جىلى جولدا كەلە جاتقان اۆتوبۋستىڭ ماي قۇياتىن باگى وتقا ورانىپ اۆتوبۋس جارىلىپ، ول تاعى امان قالادى. بۇل بۇل ما، وسىدان ءۇش جىل وتكەن سوڭ فران سەلاك تاعى ءبىر توسىن جاعدايدى باستان كەشەدى. ول كولىك جوندەپ جاتقان كەزدە دۆيگاتەلدەن ءورت شىعىپ، باسى وتقا ورانادى. كەيىن شاش تا شىقتى، ءبىراق سەلاكتىڭ ومىرىندە ورىن العان وقيعالار ساتتىلىك پە، ساتسىزدىك پە؟ ول ماڭدايعا جازىلعان تاعدىردى كوردى.

1995 - جىلى ول كوشەدە اۆتوبۋسپەن سوقتىعىسىپ، امان قالدى. بۇل جولعى جارا-قاتى جەڭىل بولدى. الايدا كەلەر جىلى ونى تاعى دا قۇداي ساقتاپ قالدى. ول ب ۇ ۇ-نىڭ ۇلكەن اۆتوبۋسىمەن سوقتىعىسىپ، تاۋ جىقپىلىندا ءوسىپ تۇرعان اعاشقا ءىلىنىپ قالادى. كورەر جارىعى بار سەلاك اعاشقا ءىلىنىپ تۇرعان ساتىندە 90 مەتر بيىكتىكتەن قۇلاعان كولىگىن كوزىمەن كورەدى. ارينە، ول جاراتقاننىڭ كوزى تۇسكەن، وققاعارى بار ادام شىعار. ءبىراق ءبىر قىزىعى ونىڭ وتباسىلىق ءومىرى دە جايسىز وتكەن، سەلاك ءتورت رەت ۇيلەنگەن كورىنەدى.

بۇل وقيعالار الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە ورىن العان، تالانتىمەن جۇرتتى تاڭعالدىرعان جانە وقىس وقيعالاردان امان قالعان ادامداردىڭ تاڭعاجايىپ تاعدىرى. بىرەۋى - اپاتتى ءومىر، ەكىنشىسى - قىزىقتى عۇمىر. قالاي ايتقاندا دا پەشەنەگە جازىلعان تاعدىر. تاڭعالدىرار تىرلىك تە، تاڭعاجايىپ ارەكەت تە ادام قولىمەن جاسالادى. ءبىراق... كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى جاقىندا قىزىقتى زەرتتەۋدىڭ قورىتىندىسىن شىعاردى. ولاردىڭ ويىنشا، ءدال قازىر ادامزاتتىڭ ينتەللەكتۋالدىق دامۋ دەڭگەيى ەڭ شىرقاۋ شەگىندە تۇر. فيزيولوگيالىق جاعىنان الىپ قاراعاندا، ادام بۇدان ارتىق اقىلدى بولا المايدى. ال كۇندە ءارتۇرلى اقپاراتتى قابىلداپ جاتقان ميدىڭ ودان ءارى دامىپ، تولىعىپ اقىلدى بولۋى ءۇشىن قوسىمشا قۋات پەن كيسلورود كەرەك ەكەن. ال ول مۇمكىن ەمەس كورىنەدى. ...ءبىراق ادامزاتتىڭ تاڭعالدىرار ارەكەتتەرى تاۋسىلماق ەمەس.

بەرىك بەيسەن ۇلى

دەرەككوزى:«ايقىن» گازەتى.