گيتلەردى كىم ءولتىردى؟

فيۋرەردىڭ قاپ-قارا بولىپ كۇيگەن ءمايىتىن تانۋ وڭايعا تۇسپەگەن. ماسەلەنىڭ ءمانى تۇسىنىكتى عوي، ول كەزدە زامان قازىرگىدەي ەمەس، كريميناليستيكا عىلىمى دامىماعان. بۇگىنگىدەي كومپيۋتەرلىك تەحنيكالار جوق. ونىڭ ۇستىنە سوعىس ءجۇرىپ جاتقان. ۇزاق كەڭەسۋدەن كەيىن كەڭەس اسكەريلەرى فيۋرەردىڭ ءتىس دارىگەرى كەتە گەيزەرماننىڭ جاۋاپتارىن نەگىزگە الىپ، ءمايىت ادولف گيتلەرگە تيەسىلى دەگەن قورىتىندىعا كەلەدى. الايدا ءبىراز جىل كەڭەس لاگەرىندە بولعان ك.گەيزەرمان بوستاندىققا شىققان سوڭ، ءوزىنىڭ جاۋاپتارىنان باس تارتقان. نەگە ولاي ەتكەنى بەلگىسىز. مۇنىڭ ءبارى دە ءبىر-اق نارسەنى مەڭزەيدى: ءۇشىنشى رەيحتىڭ ءمايىتىن تانۋدا ايتەۋىر ءبىر كىلتيپاننىڭ بولعانى انىق. قازىرگى ۋاقىتتا گيتلەردىڭ قالدىعىنا ساراپتاما جۇرگىزگەن مامانداردىڭ بارلىعى قايتىس بولعان. قۇپيانى ولار وزدەرىمەن بىرگە الا كەتتى. سوندىقتان اقيقاتقا جەتۋ ازىرگە مۇمكىن بولماي تۇر.

گيتلەر جەتى رەت جەرلەنگەن

رەيحسكانسەلياريانىڭ باعىنان تابىلعان 10 ءمايىت (ونىڭ ىشىندە گيتلەر مەن براۋندىكى دە بار) باس-اياعى جەتى مارتە جەرلەنگەن. ءيا، گيتلەر بەرلينگە تاياۋ بۋح، فين، راتەن، ستەندال قالالارىندا بولىپ، 1946- جىلى ماگدەبۋرگ قالاسىنان تىنىشتىق تابادى. تاپ وسى جەر گيتلەردىڭ ماڭگىلىك مولاسى بولۋى كەرەك ەدى. الايدا ارادا 24 جىل وتكەندە جاعداي تاعى دا وزگەرگەن. 1970- جىلدىڭ 13- ناۋرىزىندا كەڭەس وداعى مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى يۋريي اندروپوۆ باس حاتشى ل.برەجنەۆكە حات جولداپ، ماگدەبۋرگ قالاسىنىڭ گەرمان دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنا بەرىلەتىندىگىن، سوندىقتان ول جەرگە جەرلەنگەن گيتلەر مەن باسقا دا ادامداردىڭ قالدىقتارىن قازىپ الۋ كەرەكتىگىن حابارلايدى. برەجنەۆ بۇعان كەلىسىمىن بەرىپتى. وسىلايشا، ك گ ب-نىڭ ارنايى شۇعىل توبى ارحيۆ وپەراسياسىن ىسكە اسىرۋعا كىرىسەدى.

4-5- ءساۋىر كۇندەرى ماگدەبۋرگ قالاسىنداعى كلاۋزەنەرشتراسسەدەگى 36-ءۇيدىڭ اۋلاسىندا جاتقان مايىتتەر قازىپ الىنادى. ساۋدىراعان سۇيەكتەر بەس جاشىككە سالىنعان ەكەن. 5- ءساۋىر كۇنى تاڭەرتەڭ مايىتتەر كولىكپەن وقۋ-جاتتىعۋ وتكىزەتىن اۋلادا ورتەلەدى. گيتلەر مەن ونىڭ جاقىندارىنىڭ كۇلى ەلبا وزەنىنىڭ جاعاسىنا شاشىپ جىبەرىلگەن. وسىلايشا، تۋرا ماعىناسىندا ايتقاندا، 1970- جىلى فيۋرەردىڭ كۇلى كوككە ۇشتى.

دەگەنمەن گيتلەردىڭ ءولىارا شاقتا امان-ەسەن قۇتىلىپ كەتكەندىگى جونىندەگى كۇدىك ءالى قالماي كەلەدى. مۇنداي بولجامداردىڭ سول 1945- جىلدىڭ وزىندە-اق كەڭەس باسشىلارىنىڭ اۋىزدارىمەن ايتىلعانى تاڭعالدىرادى. ماسەلەن، 1945- جىلدىڭ 10- ماۋسىمىندا «پراۆدا» گازەتىندە مارشال گ.جۋكوۆپەن وتكەن باسپاءسوز ءماسليحاتىنان حابارلاما جاريالانعان. ءماسليحاتتا جۋرناليستەر باس قولباسشىدان گيتلەردىڭ كەيىنگى تاعدىرىن سۇراپتى. سوندا مارشال: «بۇل جاعداي ادام تاڭعالارلىق. بىزگە جەتكەن مالىمەتتەرگە قاراعاندا، بەرلين تىزە بۇگەردەن ەكى كۇن بۇرىن گيتلەر كينو اكتريسا ەۆا براۋنعا ۇيلەنگەن. گيتلەردىڭ ءمايىتىن تابا العان جوقپىز. سوندىقتان ونىڭ كەيىنگى تاعدىرى تۋرالى ەشتەڭە ايتا المايمىن. سوڭعى ساتتە ول بەرليننەن ۇشىپ كەتكەن. ونىڭ بۇلاي ىستەۋىنە تولىق مۇمكىندىگى بولدى»، - دەيدى.

گ.جۋكوۆ بۇل اڭگىمەنى نەگە سۇيەنىپ ايتتى ەكەن؟.. 1945- جىلدىڭ 26- مامىرىندا ستالين ا ق ش-تىڭ ءبىر توپ ساياسي وكىلىمەن كەزدەسەدى. وسى كەزدەسۋدە ستالين «بورمان، گەببەلس، گيتلەر جانە كرەبس قازىرگى ۋاقىتتا جاسىرىنىپ ءجۇر» دەگەن ءسوزدى بىرنەشە مارتە قايتالاعان. ستالين مۇنى نە ءۇشىن ايتتى؟ جۇمباق...

گيتلەردىڭ باسى ماسكەۋدە تۇر

ك گ ب-نىڭ مۇراعاتتارىنان تابىلعان قۇجاتتارعا قاراعاندا، كۇلى كوككە ۇشقان گيتلەردىڭ باسى ساقتالىپ قالعان. ناقتىراق ايتار بولساق، 1945- جىلدىڭ 17- مامىرىندا گيتلەردىڭ ءمايىتىن تانۋعا بايلانىستى جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردى باقىلاۋ ءۇشىن بەرلينگە بەريانىڭ ورىنباسارى، گەنەرال پ.مەشيك كەلەدى. 23- مامىردا مەشيك ماسكەۋگە گيتلەر مەن ە.براۋننىڭ باس سۇيەكتەرىن الا كەتكەن. فيۋرەردىڭ باسى ماسكەۋدەگى ك گ ب-نىڭ قۇپييا مۇراجايىندا ساقتالىپ، جۋىردا رەسەي مەملەكەتتىك مۇراعاتىنىڭ ارنايى بولىمىنە تاپسىرىلعان. قازىرگى ۋاقىتتا گيتلەردىڭ باسسۇيەگىنىڭ جۇرناعى (جاق سۇيەگى) وسى مۇراعاتتا تۇر.

اۆتور: شاديار مولدابەك

دەرەككوز: «الاش ايناسى» گازەتى. 2011