بۇگىندە بۇكىل الەم اتاپ وتەتىن حەللوۋين تۋرالى نە بىلەمىز. قازاقتار كىمنەن قورىققان؟

ءبىرى الەمدىك ترەندتەن قالماي، اتاپ وتكەننىڭ ۇياتى جوق دەسە، ەندى ءبىرى ول قازاققا جات مەرەكە دەگەن ويدا.

قازاقتا دا حەللوۋيندە ايتىلاتىنداي قورقىنىشتى وقيعا، ءتۇرلى مىستان مەن قۇبىجىق كوپ. قازاق ميفولوگياسىنداعى قۇبىجىقتار تۋرالى توپتاما دايىندالدى.

مىستان كەمپىر

قازاق ەرتەگىلەرىندە ءجيى كەزدەسەتىن كەيىپكەر - مىستان كەمپىر. ول تۋرالى «التىن ساقا»، «ەر توستىك»، «كۇن استىنداعى كۇنەكەي قىز» سەكىلدى تۋىندىلاردا ايتىلادى.

كوبىنە ول ساراڭ ءارى جەككورىنىشتى ەتىپ باياندالادى. شاشى ۇزىن، ۇيپا- تۇيپا، تىرناقتارى مەن تىستەرى وتكىر كەمپىر بولىپ بەينەلەدى.

مىستان كەمپىر ەرتەگىلەردە تىسىمەن جەر قازادى، قاشىپ بارا جاتقان اتتىڭ اياعىن ءتىسىن لاقتىرىپ كەسىپ تاستاي الادى. ول تاماققا ۋ قوسىپ بەرۋى مۇمكىن، قارعىستار ايتادى، بالالاردى ۇرلايدى.

جالماۋىز كەمپىر

كەيبىرى مىستان كەمپىر مەن جالماۋىز كەمپىردى شاتاستىرىپ جاتادى. ءبىراق ەكەۋى ەكى ءتۇرلى كەيىپكەر. جالماۋىز كەمپىردىڭ سيقىرى مىقتىراق.

ول كەيدە جەتى باستى، قارعا تۇمسىق، اياق قولىنىڭ تىرناقتارى سوياۋداي، ادام قانىن سوراتىن قورقىنىشتى كەيىپكەر رەتىندە بەينەلەنەدى.

جالماۋىز كەمپىر تەك ادام قانىمەن تاماقتانادى. كوپ جاعدايدا قىزداردى الداپ، قانىن سورادى. سونداي-اق، ول قانداي دا ءبىر زاتقا اينالىپ، ادامعا جاقىنداپ، وعان جابىسىپ الۋى مۇمكىن.

الباستى

الباستى - تۇركى ەلدەرىندە، كاۆكاز حالىقتارىندا بار كەيىپكەر. ءار جاقتا ول ءارتۇرلى بولىپ بەينەلەنەدى. كوپتەگەن حالىقتىڭ ۇعىمىندا الباستى وزەننىڭ جاعاسىندا، كولشىكتىڭ ماڭايىندا ءومىر ءسۇرىپ، شاشىن تاراپ وتىرادى. الباستى جاڭا تۋعان بالانىڭ جۇرەگىن، باۋىرىن ۇرلاپ، سۋعا جەتۋگە ۇمتىلادى. الباستى سۋعا جەتىپ ۇلگەرسە، ونىڭ يەسى ولەدى دەگەن ۇعىم بار. الباستىنىڭ جىلقى مالىنا كوڭىلى ەرەكشە، تۇندە ونى ءمىنىپ جۇرەدى، جالىن ءورىپ تاستايدى دەگەن اڭىز- اڭگىمە حالىق اراسىندا كوپ تاراعان.

قازاق ميفتەرىندە الباستى - جىن، ول ءتۇرى قورقىنىشتى، شاشى ۇزىن، ءتىسى وتكىر ايەل بولىپ سيپاتتالادى. ول تەك ايەلدەر مەن بالالارعا زيان كەلتىرگەن.

الباستى ادامنىڭ تۇسىنە كىرىپ، ۇيىقتاپ جاتقاندا كەۋدەسىنە وتىرىپ، ونى تۇنشىقتىرادى دەگەن سەنىم بولعان. قازاقتىڭ «الباستى باسقىر» دەگەن قارعىسى وسىدان شىققان ەكەن.

قوناياق

گارۆارد ونەر مۋزەيىندەگى قولجازبا

قازاق ميفولوگياسىندا قوناياق (باستى سۋرەتتە) دەگەن دە قۇبىجىق بار. ءۇستى - ادام، ءبىراق اياعى جوق. اياق ورنىندا قۇيرىق نەمەسە قايىس تەرى، ياعني بەلدىك بولىپ بەينەلەنەدى. قوناياق ادامدار اراسىندا ەمەس، ورماندا، اعاش باسقان ارالداردا ءومىر سۇرەدى. ول بۇتاقتار ۇستىندە وتىرىپ، قۇربانىن كۇتەدى. جالعىز جۇرگەن ساياحاتشىنىڭ ۇستىنە سەكىرىپ، بەلدىك سەكىلدى اياقتارىمەن بايلاپ، قىلقىندىرىپ، جەپ قويادى ەكەن.

جەزتىرناق

قازاق ەرتەگىلەرىندە، اڭشىلار تۋرالى اڭىز- اڭگىمەلەردە جەزتىرناق بەينەسى جان- جاقتى سومدالادى. ەرتەگىلەردىڭ كوپشىلىگىندە جەزتىرناق بەينەسىن ۇزىن بويلى، تىرناقتارى پىشاقتاي وتكىر، جاپانداعى جالعىز ايەل تۇرىندە سۋرەتتەيدى.

جەزتىرناق - يمەك جەز مۇرىندى، ۇلكەن جەز تىرناقتى، سۇلۋ جاس ايەل كەيپىندەگى جىن- پەرى تەكتەس ماقۇلىق. ول - عالامات زور قارا كۇش يەسى. ونىڭ اشى داۋسى جەر جاڭعىرىقتىرادى. ءوزىنىڭ ايقايىمەن ول قۇستار مەن ۇساق حايۋاناتتاردى ولتىرە بەرەدى.

اتى ايتىپ تۇرعانداي، جەزتىرناقتىڭ باستى قارۋى - وتكىر تىرناقتارى. ول تىرناقتارىمەن ادامداردىڭ موينىن كەسىپ، قانىن ىشەدى.

ۇببە

قازاقتا ۇببە دەگەن دە جىن كەيپىندەگى كەيىپكەر بار. ۇببە دەگەن - قىز، ءبىراق كوپتەگەن جىلدان كەيىن ايداھارعا اينالادى.

وزەندەردە، كولدەردە ءومىر سۇرەدى. ۇببە جاعاعا كەلگەن ادامدى ەسىمىن ايتىپ شاقىرىپ، الداپ سۋعا كىرگىزىپ، سۋ تۇبىنە الىپ كەتەدى. ەرتەگىلەردە سۋ استىندا ۇببە ءبىر حالىق بولىپ ءومىر سۇرەتىنى دە ايتىلادى.

تاعى ءبىر ەرتەگىلەردە ۇببە كۇيەۋگە شىعىپ، جارىنا ءبىرقاتار تالاپ قويادى. شاشىن تاراپ جاتقاندا قاراماۋدى، ارقاسىن سيپاماۋدى تالاپ ەتەدى. بىردە كۇيەۋى ايەلى ءوز باسىن جۇلىپ الىپ، تاراپ وتىرعانىن كورىپ قالادى. ەگەر ۇببەنى سۋسىز جەردە ءولتىرىپ ۇلگەرمەسە، ول كۇيەۋىن ءولتىرىپ تاستايدى.

اقپارات دەرەككوزى: https://massaget.kz/basty-zhaalytar-438/73821/