رەسەيلىك قازاق شەكارا اسىپ، قازاقستانعا نە ءۇشىن قونىس اۋدارعانىن ايتىپ بەردى

ولاردىڭ ىشىندە ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ قاراسى كوپ. كوپشىلىگى تاريحي وتانىنا ءبىرىنشى رەت اياق تىرەگەندەر. ەلگە ۇلكەن ءۇمىت ارقالاپ كەلگەن قانداستارىمىزدىڭ ءبىرى - دانيار يماشەۆ. ول وتباسىن رەسەيدە قالدىرىپ، قازاقستانعا ۋاقىتشا قونىس اۋدارعان. دانيار «استراحان وبلىسى قازاقتارى» وبلىستىق قوعامدىق ۇيىمىنىڭ ءتوراعاسى. رەسەيدە ءبىرقاتار اعارتۋشىلىق قىزمەتپەن اينالىسىپ كەلگەن ول موبيليزاتسيا تۋرالى ەستىگەن سوڭ ەتنيكالىق قازاقتارعا جاردەمدەسۋ ءۇشىن قازاقستانعا كەلگەن. وتباسىن قالدىرىپ قازاقستانعا كەلۋدەگى كوزدەگەن ماقساتى جايلى Stan.kz ءتىلشىسى سۇرادى.

دانيار يماشەۆ رەسەيدەن قازاقستانعا 25-قىركۇيەكتە، جەكسەنبى تۇندە قازاقتار توبىمەن بىرگە كەلگەن.

«قازاقستانعا تولىقتاي قونىس اۋدارعان جوقپىن. تولىقتاي كوشىپ كەلۋ تۋراسىندا ءالى دە ويلانۋدامىن. ءبىر ەلدەن ەكىنشى ەلگە كوشۋ وڭاي ەمەس. سەبەبى مەن تۇرعان جەردە جۇمىس ىستەپ، اقشا تابۋعا مۇمكىندىك بار ەدى، وزىمە تانىس، ابدەن ۇيرەنىپ قالعان ورتا. جالپى رەسەيدەن قونىس اۋدارىپ جاتقان ادامداردىڭ سەبەپتەرىن بىلەمىز. ول - ەلدە جاريالانعان اسكەري موبيليزاتسيادان قاشۋ. مەنىڭ ءتورت بالام بار، مەن بۇل اسكەري موبيليزاتسيانىڭ تالاپتارىنا ساي كەلمەيمىن. ءبىراق مەن قوعام بەلسەندىسى رەتىندە كەتۋگە، جاعدايدىڭ ءبارىن كوزبەن كورۋگە شەشىم قابىلدادىم. مەنىڭ دوستارىم، تۋىستارىم، تانىستارىم مەنىمەن بىرگە اتىراۋعا كەلدى.

باستاپقىدا تانىس بولعان جوق، تۇراتىن ءۇي تابۋ قيىن بولدى. كەيبىرەۋى ءتىپتى قازاق ءتىلىن، ەلدىڭ جاي- كۇيىن بىلمەيدى. ولارعا كەلىپ ءۇي تابۋعا، تانىستار تابۋعا كومەكتەستىم. ون شاقتى مەن تانيتىن قازاقتار ءۇي تاۋىپ، قازىرگى تاڭدا وسىندا تۇرىپ جاتىر. جەرگىلىكتى تۇرعىندار كومەكتەسىپ جاتىر. كەيبىرى جۇمىسقا ورنالاسىپ ۇلگەردى. كەيبىرىندە ءالى جۇمىس جوق»، - دەيدى ول.

قازاقتار شەكارادان قالاي ءوتىپ، قايدا قونىستانىپ جاتىر؟

ءدال قازىر دانيار الماتى قالاسىنا جول ءجۇرىپ بارا جاتىر. ول اتىراۋ قالاسىنىڭ جەرگىلىكتى تۇرعىنىنىڭ ساياجايىندا بىرنەشە كۇن تۇراقتاعان.

«ساياجايى ۇلكەن، يەسىنىڭ رۇقساتىمەن تاعى دا 5 ادامدى وسى جەردە تۇردىق. بۇل كىسىگە ءبىزدىڭ ايتار العىسىمىز شەكسىز. ساياجايدىڭ جۇمىستارىن، تازالىق جۇمىستارىن جاسادىق.

سونىمەن قاتار، تىركەۋدەن ءوتىپ، ج س ن الۋعا، جۇمىسقا تۇرۋعا تىرىسىپ جاتىرمىز. قازىر كەلىپ جاتقان ازاماتتارعا دا كومەك قولىن سوزۋعا تىرىسامىز. ولاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىپ، جول سىلتەيمىز. اتىراۋ قالاسىندا تۋىسقان اپكەم عانا بار. ونىڭ پاتەرى شاعىن، بالاسى بار. قارجىلىق جاعدايى دا ءماز بولماعان سوڭ، اپكەمدى مازالاعان جوقپىن. قازىرگى تاڭدا وزىمىزدە بار از- ماز قاراجاتقا تۇرىپ جاتىرمىز. كەلىپ جاتقاندار تارىعىپ قالماۋ ءۇشىن بارلىق تانىستاردى كومەككە شاقىرىپ، جول سىلتەۋگە تىرىسۋدامىن»، - دەيدى دانيار.

موبيليزاتسيا تۋرالى رەسەيلىكتەر نە ويلايدى؟

«مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ازاماتىمىن. ول جەردە بولىپ جاتقان موبيليزاتسيا ماسەلەسى دە، مايدان دا رەسەي ۇكىمەتىنىڭ قۇزىرەتىندە. ادامداردىڭ باسقا ەلدەرگە قونىس اۋدارىپ جاتقانىنىڭ ءوزى بۇل شاراعا قاتىسۋعا قۇلقى جوق ەكەندىگىن كورسەتەتىن شىعار. رەسەيدەن شىعاردا كەدەندىك باقىلاۋدا «ەلدەن شىعۋ ماقساتىڭىز؟« دەگەن سۇراققا «تۋىستارىمىزعا بارا جاتىرمىز» دەپ جاۋاپ بەردىك. «ارينە، ارينە» دەپ كەدەندىك باقىلاۋداعى ادامدار مىسقىلمەن جاۋاپ بەرەدى. قاي ەلگە بارىپ تۇرۋ، قايدا قونىس اۋدارۋ اركىمنىڭ ءوز ەركىندە»، - دەيدى ول.

موبيليزاتسياعا ىلىنبەيتىندەردەر ىشىندە، اسىرەسە، ايەل ادامدار شەتەل اسقان ازاماتتاردى «قورقاق، قاشقىن، ەز» ساناپ، تابالاپ جاتقاندار دا بار دەيدى دانيار.

سوزىنشە، حالىقتىڭ جاپپاي رەسەيدەن قازاقستانعا قونىس اۋدارعانى كوپشىلىكتىڭ بولىپ جاتقان جاعدايلارعا كەلىسپەيتىندىگىن كورسەتسە كەرەك.

«موبيليزاتسيانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى ءوتتى. ەكىنشى كەزەڭى باستالىپ جاتىر. اۋىل، وبلىس، قالاداعى ادامدارعا حاتتار كەلۋدە. بۇل شاقىرتۋعا ءبىرى جاۋاپ قاتسا، ءبىرى جاۋاپ بەرمەيدى. كەيبىرەۋلەر كەتىپ تە قالدى. ال كەيبىرى دايىندىقتان ءوتىپ جاتىر. بۇل ىستە اركىمنىڭ كوزقاراسى ءارتۇرلى. قارسى شىعىپ جاتقاندارمەن قوسا، قولدايتىندار دا تابىلۋدا. از مولشەردە بولسا دا، قولداپ ءوز ەركىمەن كەتىپ جاتقاندار دا بارشىلىق.

سوعىستىڭ باستالعان ۋاقىتىنان باستاپ كوپ قازاقتار مايدانعا اتتاندى. كوبىسى قازا تاپتى. ءبىزدىڭ استراحان، كراسنويارسك اۋدانىنان كەتىپ، قايتا ورالماعان قازاقتاردىڭ سانى كوپ. موبيليزاتسيا جاريالانعان ۋاقىتتا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قازاقتار كەتتى. اۆتوبۋسپەن كەتىپ جاتتى. قازاقتار جەر ءۇشىن، يدەيا ءۇشىن جان بەرۋگە دايىن تۇراتىن حالىق. وتان قورعاۋ، قۇندىلىقتاردى قورعاۋ ماسەلەسىندە دە قازاقتار وتە شىنايى»، - دەيدى دانيار.

ەتنيكالىق قازاقتار نەگە قازاقستاندى تاڭدايدى؟

رەسەيلىكتەردىڭ كوبى قازاقستانعا كەتىپ جاتىر دەيدى قانداسىمىز. ولاردىڭ ىشىندە قازاقتار كوپ. ولار بۇل ەلدەگى قازاقتار وزدەرىنە بەيجاپ قارامايدى دەگەن ۇمىتپەن كەلگەندەر، «قازاق ءتىلى - انا ءتىلىم، ءوزىم – قازاقپىن» دەپ كەلگەندەر دەيدى دانيار.

«رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى شەكارا ۇلكەن. قازىر رەسەيدىڭ استراحان، ۆولگوگراد، ورەنبۋرگ، ساراتوۆ، تۇمەن وبلىستارىنان قازاقتار شەكارانى ءوتىپ، قازاقستانعا قونىس اۋدارۋدا. قازاقستاننان بولەك رەسەيلىكتەر گرۋزيا، ارمەنيا، ءازىربايجانعا كەتىپ جاتىر.

ناقتى قانشا قازاق ەلدەن كەتكەنى جايلى ستاتيستيكا ازىرگە جوق. بەلگىلىسى، وتە كوپ. نەگە قازاقتار قازاقستانعا كەتۋدى شەشتى دەسەك، ءاربىر رەسەيلىك قازاق قازاقستانمەن تاريحي وتانى رەتىندە بايلانىسى بار ەكەنىن ىشتەي سەزەدى. كەيبىرىنىڭ تۋىستارى بار، سولار جازىپ شاقىرعان. ولار قازاقتار وزدەرىنە بەيجاپ قارامايدى دەگەن ۇمىتپەن كەلگەندەر»، - دەيدى دانيار يماشەۆ.

موبيليزاتسياعا قازاقتار كوپ ىلىككەنى راس پا؟

موبيليزاتسيا باستالدى دەگەن اقپارات جاريالانعان سوڭ رەسەيدە اسكەرگە قازاقتاردى كوپتەپ الىپ كەتىپ جاتىر دەگەن ۆيدەولار تاراعان ەدى. جەلىدە جاريالانعان ۆيدەولاردا ءتىپتى تەكتەرى قازاق ەكەنىن ءبىلدىرىپ تۇرعان جاس جىگىتتەردىڭ اسكەرگە جاقسى كوڭىل-كۇيدە كەتىپ بارا جاتقانىن كورۋگە بولادى. وسى جايلى دانياردان سۇراعان ەدىك.

«قازاقستانعا كەتكەندەردىڭ العاشقى لەگىندە قازاقتار كوپ بولعانى اقيقات. ءبىراق تەك قازاقتاردى الىپ كەتىپ جاتىر دەپ ايتا المايمىز. بارلىعىن الىپ كەتىپ جاتىر. ولاردىڭ ىشىندە تانىستارىم بار. 35 جاسقا دەيىنگى ازاماتتاردى الىپ كەتۋدە. رەسەيدىڭ كاۆكاز، ازيا بولىكتەرىنىڭ بارلىعىنان شاقىرىپ جاتىر. الايدا رەسەيدە تۇراتىن قازاقتار كوپ جانە ولار وزدەرىن ەل ءۇشىن قۇربان ەتۋگە دايىن. ارينە، بۇل جاعدايدا وسى ارەكەتتەرىنىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىنا باعا بەرەتىن ءبىز ەمەس، قۇداي»، - دەيدى ول.

قازاقتاردىڭ اراسىندا جۇمىسقا تۇرىپ ۇلگەرگەندەر بار

«ءبىرى اۆتوكولىك جۋۋ قىزمەتىنە تۇرسا، ءبىلىمى بارلار جاقسى جەرگە كىردى. ارامىزدا ءبىرىنشى كۇننەن باستاپ جەكەمەنشىك ەمحاناعا دارىگەر بولىپ جۇمىسقا تۇرعان قازاق بار.

ءوزىم ءدىني-اعارتۋشىلىق، قوعامدىق سالادا قىزمەتكە كىرسەم دەيمىن، سەبەبى وسى سالادا رەسەيدە قىزمەت ەتكەنمىن»، - دەيدى ول.

قانداسىمىزدان الداعى جوسپارلارى تۋرالى سۇرادىق. وسىندا ءبىرشاما ۋاقىت قالىپ، ەلدىڭ تىنىس- تىرشىلىگىن زەرتتەمەك.

«رەسەيدە قازىر بالالارىم، وتباسىم قالدى. ولاردى قازاقستانعا الىپ كەلسەم دەگەن ويىم بار. الايدا ول ءۇشىن ءبىرىنشى وسىنداعى ءومىرىمدى رەتكە كەلتىرۋىم كەرەك.

قازىر اتىراۋدا قازاقتاردى جايعاستىرىپ، ءبىرشاما كومەك بەردىك. ارى قاراي اتىراۋداعى قازاقتار تاعى دا كەلەتىن ازاماتتارعا كومەك بەرۋگە دايىن وتىر.

كەلۋشىلەردىڭ كوپشىلىگى - باسىندا پروبلەماسى كوپ، قارجىلىق جاعدايى ناشار، جەرگىلىكتى حالىقتىڭ كومەگىنە مۇقتاج جاندار. اتىراۋ، ورال، قوستاناي وبلىستارى قازىر كەلۋشىلەرگە تولدى. ەندى وسى قالالارعا، تۇرعىندارىنا جۇك تۇسىرمەس ءۇشىن شىمكەنت سياقتى وڭتۇستىك قالالارعا كەتسەك دەگەن جوسپار بار. سول جاقتا جۇمىس تابۋعا مۇمكىندىك قاراستىرۋعا بولادى»، - دەيدى ول.

«قازاقتاردىڭ تاريحي وتانىنا كەلۋى قازاقستان ءۇشىن پايدالى»

«ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ قازاقستانعا كەلۋگە بۇعان دەيىن ايتارلىقتاي مۇمكىندىگى بولعان جوق. ولار ەلدىڭ بار ەكەنىن بىلەتىن، ءبىراق كوزبەن كورگەن جوق. ەندى ولار تاريحي وتانىنا ورالۋدا. سونداي- اق، ءبىلىمى بار ازاماتتاردىڭ كەلگەنى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ارينە، كەلگەن ازاماتتار ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگىن، قىزىعۋشىلىعىن، ءتىلىن قۇرمەتتەۋى، ۇيرەنۋى قاجەت ەكەنى ايقىن. سوندىقتان بلوگەرلەر مەن قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ شەكارانى جابۋ تۋرالى باستاما كوتەرمەسە ەكەن دەيمىن. سەبەبى بۇل ەتنيكالىق قازاقتارعا دا كەرى اسەرىن تيگىزبەك»، - دەيدى دانيار يماشەۆ.

دانيار قازىرگى ۋاقىتتا رەسەيدەن كەلگەن قازاقتارعا شەكارادان ءوتۋ، تۇراتىن جاي- كۇي تابۋ، جۇمىسقا ورنالاستىرۋ سياقتى ماسەلەلەر بويىنشا كومەك بەرۋدە.