بىزگە بەيتانىس ەكى ەلگە ورتاق ارال
دەگەنمەن، ازيانىڭ كورشىلەس ەكى مەملەكەتى بولسا دا، وڭتۇستىك كورەيا مەن جاپونيانىڭ اراسىندا بىزگە بەيمالىم تەكەتەرىس ورىن الۋدا. ونىڭ تۋىنداۋ سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى - دوكتو ارالىنىڭ ماسەلەسى. دوكتو ارالى قاي ەلگە تيەسىلى؟
جالپى، دوكتو ارالى وڭتۇستىك كورەياداعى ۋللىندا ارالىنان شىعىسقا قاراي 87.4 كيلومەتر، ال تەڭىزدەن 216 كيلومەتر الىستا ورنالاسقان. 2 ارال جانە 89 كىشىگىرىم تاس القالارىنان قۇرالعان بۇل ارالدىڭ دوكتو ەسىمى كارىس تىلىندەگى ەسىمى بولىپ تابىلادى. ال جاپونيادا بۇل ارالدىڭ ەسىمى تاكەشيما. نەلىكتەن ءبىر ارال ەكىتۇرلى اتالعان دەيسىز عوي؟ ونىڭ سەبەبى جاپونيا مەن كورەيانىڭ مىڭداعان جىلداردى قامتىعان تاريحىنىڭ جەلىسىندە.
تاريحتىڭ ساپتارىنا ۇڭىلەتىن بولساق، دوكتو ارالىن العان اشقان مەملەكەت ۋسانگۋك دەپ اتالادى. ۋسانگۋك قازىرگى ءوڭتۇستىڭ كورەيانىڭ ەجەلگى اتاۋى. دەمەك، دوكتو ارالىن العاش كورىپ اشقان مەملەكەت وڭتۇستىك كورەيا ەكەنى انىق. 1625-جىلى ءدال وسى ارالدى جاپونيا مەملەكەتى تاكەشيما دەپ اتايدى. وسىنداي ەكى مەملەكەتتىڭ تاتۋ-ءتاتتى قاتىناسى 1693-جىلعا دەيىن عانا جالعاسادى. سەبەبى ءدال وسى جىلى ان ەن بوك بالىقشىنىڭ وقيعاسى ورىن الادى. ناقتىراق ايتاتىن بولساق، ۋللىندو ارالىنا بالىق اۋلاۋعا شىققان ان ەن بوك جانە پاك ودۋن كارىس بالىقشىلارى ويدا جوقتا جاپون اسكەرىمەن تۇتقىنعا الىنىپ، جاپونياعا كۇشپەن ايدالانادى. ءدال وسى ساتتەن باستاپ، ەكى مەملەكەتتىڭ اراسىندا ۋللىندو داۋى پايدا بولادى.
ناقتى وسى جاعدايدان كەيىن، جاپونيا مەملەكەتىنەن دوكتو ارالىنا ەكى جىلدا ءبىر رەت تەكسەرۋ كەلىپ تۇراتىن بولادى. 1695-جىلى جاپونيا بيلىگى ۋللىندو جانە دوكتو ارالدارى قاي مەملەكەتكە تيەسىلى ەكەنىن ءبىلۋ ءۇشىن سۇراق قويا، وعان بۇل ارالدار وڭتۇستىك كورەيانىڭ جەرى ەكەنىندىگىن جاۋاپ رەتىندە قابىلدايدى. ياعني جاپونيانىڭ ءوزى دوكتونى كورەيانىڭ جەرى ەكەنىن رەسمي تۇردە مويىندايدى.
1770-جىلى كورەيا ەنتسيكلوپەدياسىندا دا ۋللىندو كورەيانىڭ جەرى رەتىندە بەينەلەنگەن. الايدا 1905-جىلى جاپونيا رەسەيمەن سوعىستى باستايدى. سول ساتتە اسكەري كۇشتى دايىندايتىن جەر قاجەت بولعاندىقتان، دوكتو ارالىنىڭ قوجايىنى جوق دەپ ءوزارا جەردى تارتىپ الماق بولادى. جاپونيا دوكتو ارالىن كارىستەردىڭ «ءيا» دەگەن جاۋابى بولماي-اق قولدانادى. وسىلايشا ۋاقىت وتكەنمەن، ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن سان-فرانتسيسكو بەيبىتشىلىك كەلىسىمىندە «جاپونيا كورەيانىڭ تاۋەلسىزدىگىن بويىندادى. دەمەك، چەدجۋدو، كومۋندو جانە ۋللىندو ارالدارى تولىعىمەن كورەياعا تيەسىلى» دەپ جازىلعان. اتاپ وتەتىن جايت، بۇل قۇجاتقا سايكەس چەدجۋدو، كومۋندو ارالدارى شىنىمەن قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن وڭتۇستىك كورەيانىڭ اۋماعى بولىپ ەسەپتەلىنەدى. الايدا، دوكتو ارالى ءالى دە ماسەلە تۋىنداتۋدا.
اتالىپ وتكەن فاكتتارعا سايكەس، دوكتو مەن ۋللىندو كورەيانىڭ جەرى بولىپ تابىلعانمەن، جاپونيا مەملەكەتى كەلىسەر ەمەس. ونىڭ دالەلى الدىڭعى جىلى باسپا ءسوز ءماسليحاتىندا ورىن العان جاعداي. ۆاشينگتوندا جاپونيا، وڭتۇستىك كورەيا مەن امەريكانىڭ قاتىسۋىمەن اتالىپ وتپەك بولعان باسپا ءسوز ءماسليحاتى بىرەر كۇن قالعاندا كەنەتتەن توقتاتىلادى. بىرلەسكەن باسپا ءسوز ءماسليحاتىنىڭ اتالماۋ سەبەبىن ەشكىم ناقتى اتاپ وتپەدى. دەگەنمەن، بەيرەسمي دەرەككوزدەرگە سۇيەنەتىن بولساق، بۇل جاعداي كارىس پوليتسيا باسشىسىنىڭ دوكتوعا باعىتتالعان ساپارىنا جاپون ۇكىمەتىنىڭ نارازىلىعىنا بايلانىستى دەيدى. بۇل جاعداي ارقىلى جاپونيانىڭ ءالى دە دوكتو ماسەلەسىن مويىنداي المايتىندىعى ايقىلدالادى.
دوكتو ارالىنىڭ ماسەلەسى تەك كورەيا مەن جاپونياعا عانا تيەسىلى ەمەس. بۇل الەمنىڭ ماسەلەسى. قازىرگى تاڭدا كۇشەيىپ كەلە جاتقان سولتۇستىك كورەيانىڭ الىنە جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا جاقسى ارا قاتىناستا بولۋى قاجەت. امەريكا، وڭتۇستىك كورەيا مەن جاپونيا بىرگە بولعان جاعدايدا سولتۇستىك كورەياعا باعىتتالعان قاۋقارى قاتايماق. دەگەنمەن كورەيا مەن جاپونيانىڭ جاعدايى ءالى دە جاقسى ەمەستىگىن ەسكەرە وتىرا، امەريكانىڭ ەكس-پرەمەر-ءمينيسترى ەۆانس ريۆيەر دە «كورەيا مەن جاپونيا ءوزارا ماسەلەلەرىن شەشۋگە اتسالىسپايتىن بولسا، امەريكا، سولتۇستىك كورەيا مەن قىتايعا دەگەن ءوز قاۋقارىن اتقارا المايدى» دەپ اتاپ ءوتتى.
داۋدىڭ باسى - دوكتو ارالىنا بارىپ كورۋ مۇمكىندىگى بارلىعىنا بەرىلە بەرمەيتىن اسىل مۇمكىندىك. ارايدا، دورامالاردىڭ وتانىندا وقىپ جۇرگەنىمنىڭ ارقاسىندا بۇل مۇمكىندىككە يە بولا الدىم. كورەيا رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم الىپ جۇرگەن باسقا شەت مەملەكەتتەردەن كەلگەن ستۋدەنتتەرمەن قاتار دوكتو ارالىنا اتتاندىق. دوكتو ارالى باسقا ارالدارعا قاراعاندا ءوزىنىڭ تاۋ تاستارىنىڭ بەينەسىمەن بولەك بولىپ شىقتى. كەمەدەن شىققان بويدا كارىستەر «بۇل ءبىزدىڭ جەر» دەپ قۋانا، سۋرەت تۇسىرۋگە جۇگىردى. ءتىپتى، كىشكەنتاي بالالارىن ەرتىپ، وتباسىلارىمەن كەلگەن ازاماتتار دا بار ەكەن. ءبۇلدىرشىن اتا- اناسىنا «ءبىز قايدامىز؟» دەپ سۇراعان ساتتە، ءبۇلدىرشىننىڭ اناسى «ءبىز دوكتو ارالىنا كەلدىك. بۇل ءبىزدىڭ جەرىمىز، ءبىراق جاپوندىقتارمەن ءبىراز كەلىسپەۋشىلىكتەر بولىپ جاتىر» دەپ تۇسىندىرە كەتتى. بۇنداي ديالوگتاردى ەستىپ، كارىستەردىڭ شىنىمەن پاتريوت، ءوز ەلىنە دەگەن شەكسىز ماحابباتتى سەزىنەتىن ەرەكشە حالىق ەكەنىنە كوز جەتكىزدىم. جايدارلى اۋا-رايىمەن قارسى العانمەنەن دوكتونىڭ باسقا جەرگە بولەك ءوز ىزعارى سەزىلدى. تاريحتىڭ قاتپارلارىنىڭ ىزعارى ما، الدە ابدەن كوڭىلى قالعان كارىستەردىڭ رەنىشى مە، اڭعارۋ وڭاي بولمادى.
«سوندا دوكتودا قازىر تۇراتىن ادام بار ما؟ ولار جاپوندىقتار ما، كارىستەر مە؟» دەگەن كەزەكتى سۇراقتار مازالايدى. قازىرگى تاڭدا بۇل ارالدا كارىس پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى عانا جۇمىس اتقارۋدا. اتاپ وتەتىن جايت، اسكەري كۇشتەر ەمەس، پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى. ونىڭ سەبەبى - دوكتو اۋماعىنا اسكەري كۇشتەر كىرگەن بويدا بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋدىڭ قيىنداۋى بولىپ تابىلادى.
جىلدار وتسە دە، بۇل ماسەلە شەشىمىن تابا الار ەمەس. دوكتو ارالىنىڭ ماسەلەسى شەشىلسە، شىعىس ازيانىڭ جاعدايى ءبىر قادىم العا باساتىنى ايقىن. ەكى مەملەكەت تىنىش بولسا، جاپونيانىڭ مانگالارىمەن جاسالعان «ناعىز جىگىت ساربازدارى» سياقتى كارىس دورامالارى كوبەيمەيتىگىندىنە كىم كەپىل؟ ءبىزدىڭ قالاۋىمىز دا سول ەمەس پە؟
massaget.kz
