سورساي، قىزەمشەك، جىنىس. قازاق ەلدى مەكەندەرىندەگى ەروتيكالىق اتاۋلار

نۇر-سۇلتان. قازاقپارات - قازاقستاندا اتاۋى ەروتيكالىق ماعىناعا يە ەلدى مەكەندەر بار.

مىسالى، قىزەمشەك دەگەن كەنتتى بۇرىن ەستىپ پە ەدىڭىز؟ ال جالاڭاش نەمەسە جىنىس اۋىلدارىن شە؟ بۇل اتاۋلاردىڭ ءمانى قانداي؟

Massaget.kz ءتىلشىسى اتاۋى ەرەكشە ەلدى مەكەندەردى جيناپ شىقتى.

قىزەمشەك

قىزەمشەك - تۇركىستان وبلىسىنىڭ سوزاق اۋدانىندا ورنالاسقان كەنت. شاعىن عانا كەنتتە ءتورت مىڭعا جۋىق ادام تۇرادى. ول سوزاق اۋدانىنىڭ ورتالىعى - شولاققورعان اۋىلىنان سولتۇستىك-باتىسقا قاراي 201 شاقىرىم جەردە جاتىر.

ولكە تانۋشى ماقسات قارعابايدىڭ ايتۋىنشا، قىزەمشەك ەلدى مەكەنى جايلى اڭىزدار بار.

«بۇرىن جاۋگەرشىلىك زاماندا شارۋاسى دامىعان، ءورىسى كەڭ، ءبىر كىسىنىڭ جالعىز قىزى بولادى. سول قىز ەرلەرمەن بىرگە ەلگە تونگەن قاۋىپكە قارسى تۇرىپ، جاۋمەن شايقاسادى. سول شايقاستا جاۋدى جەڭە الماي، ەكى جاق تەڭ تۇسەدى. سودان ەكى جاقتان ءبىر-ءبىر باتىر جەكپە-جەككە شىعىپ كۇش سىناسپاق بولادى. جاۋ جاعى ءوزىنىڭ قىز ەكەنىن ءبىلىپ قالماۋ ءۇشىن الگى باتىر قىز جەكپە-جەككە شىعار الدىندا ءتوسىن قىلىشپەن كەسىپ تاستاعان ەكەن»، - دەيدى ماقسات قارعاباي.

ءبىر قىزىعى، قىزەمشەكتىڭ قاسىندا ءبىر-بىرىنە جاقىن ورنالاسقان قوس توبە بار ەكەن. ول دا قىزەمشەكتىڭ ءوز سيمۆولىنا اينالىپتى.

قوتانتاس

قىزەمشەكپەن بىرگە قوتانتاس اۋىلى دا جۇرەدى. بۇل ءوڭىر دە سول قىزەمشەكتىڭ ماڭىندا ورنالاسقان.

ماقسات قارعابايدىڭ ايتۋىنشا، قىزەمشەك پەن وسى قوتانتاس دەگەن جەردىڭ اتاۋىنا قاتىستى تاعى ءبىر اڭىز بار. ماحاببات جولىندا ماڭگى ءبىر بولۋعا سەرتتەسكەن ەكى عاشىق قول ۇستاسىپ اتا-انالارىنىڭ رۇقساتىنسىز باسى اۋعان جاققا ەلدەن قاشىپتى.

«سوڭىنان ەرگەن قۋعىنشىلار ارقانىڭ قۇمىنىڭ ىشىندە ەكەۋىن ۇستاپ جازا رەتىندە قىزدىڭ ءتوسىن، جىگىتتىڭ مۇشەسىن كەسىپ تاستاعان ەكەن دەيدى. سول سەبەپتى بۇل وڭىرلەر قىزەمشەك، قوتانتاس اتالعان ەكەن»، - دەيدى ولكەتانۋشى.

بۇل ەل اراسىندا تاراعان اڭىز. ال قوتانتاس اتاۋى ناقتى قالاي پايدا بولعانى بەلگىسىز.

جالاڭاش

قىزىلوردا وبلىسىنداعى ارالدان 59 شاقىرىم جەردە جالاڭاش دەگەن اۋىل بار. جالپى، قىزىلوردا وبلىسىنان بولەك، جالاڭاش دەگەن اۋىلدى الماتى، قاراعاندى جانە ش ق و- دا كەزىكتىرۋگە بولادى.

جالاڭاش اۋىلى كىشى ارالدىڭ سولتۇستىگىندەگى ۇلكەن سارىشىعاناق كولىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان. ول كەزىندە بالىق كولحوزى بولعان. بۇل جەردى «جامبىل» نە «بىرلەستىك» دەپ تە اتايدى. سەبەبى كەزىندە جامبىل مەن بىرلەستىك كولحوزدارى بىرىگىپ، كەيىن ول جالاڭاشقا اينالعان. اۋىلدا 700 گە جۋىق ادام تۇرادى.

ەلدى مەكەننىڭ ماڭىندا ەشقانداي اعاش جوق، وسىمدىك وسپەيدى. سوندىقتان تۇرعىندار «جالاڭاش جەل وتىندەگى مەكەن» دەپ، بۇل جەردى جالاڭاش اتاپ كەتكەن.

اققولتىق

تۇركىستان وبلىسى سوزاق اۋدانىندا اققولتىق دەگەن اۋىل بار. مىڭنان اسا تۇرعىنى بار. دەرەكتەردە ول XIX عاسىردىڭ باسىندا قۇرىلعانى جازىلعان.

1907-جىلى بۇل اۋىلدا ەرەكشە مەشىت سالىنعان. وندا قازاقستاندا شەگەسىز، اعاشتان جاسالعان العاشقى مەشىت بولىپتى. سول كەزدەرى اققولتىق اۋىلىنا تاتار ۇلتىنىڭ وكىلدەرى كەلىپ قونىستانا باستاعان ەكەن. قازان قالاسىنداعى اعاش مەشىتتەرگە ۇقساتىپ، اققولتىقتا دا سونداي مەشىت سالىنعان.

قازاق تىلىنىڭ بىرتومدىق ۇلكەن تۇسىندىرمە سوزدىگىندە «اققولتىق» سوزىنە ەكى ءتۇرلى ماعىنا جازىلعان. ونىڭ ءبىرى - سوڭعى العان ەڭ جاس ايەل. ال ەكىنشىسى - كوپ مىنىلگەن، جارامدى ات.

جىنىس

سوزاق اۋدانىنداعى تاعى ءبىر ەلدى مەكەننىڭ اتاۋى ەرەكشە - جىنىس. بۇل اۋىل تاۋكەنت كەنتىنەن 2,5 شاقىرىم قاشىقتا ورنالاسقان. ول 1928-جىلدان 1959-جىلعا دەيىن «وكتيابر» اۋىلى دەپ اتالعان.

جىنىس - مىڭجىلقى بيىگىنىڭ تەرىستىك باۋرايىنداعى ەلدى مەكەن. ءبىراق ونىڭ اتاۋىنا ادام جىنىسىنىڭ ەش قاتىسى جوق.

ول جەردە جىنىس اۋليەنىڭ ساعاناسى بار. سوندىقتان اۋليە اتىمەن اتالعان. ىلگەرى زاماندا قالىڭ توعايلى، ياعني جىنىستى اعاش وسكەن، از سۋلى بۇلاقتارى بار. جىنىس اۋليە ەسىمى قاراتاۋدىڭ ەتەگىندە نۋ-ورمان، ءيتتىڭ تۇمسىعى وتپەيتىن جىنىسقا بايلانىستى قويىلعان ەكەن.

«سورساي» دەگەن اۋىل بار ما؟

وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن الەۋمەتتىك جەلىدە سورساي ەلدى مەكەنى تۋرالى ءازىل تاراعان. قازنەتتەگىلەر ەكى ءتۇرلى ماعىنا بەرەتىن بۇل ءسوزدى ازىلگە اينالدىرعان بولاتىن.

ءبىراق سورساي دەگەن اۋىل راسىمەن بار ما؟ «قازاق توپونيمدەرىنىڭ تيپتىك ۇلگىلەرىندە» سورساي دەگەن گەوگرافيالىق نىسان بارى جازىلعان. مۇنى ىزدەپ كوردىك. سويتسەك، سورساي راسىمەن بار ەكەن. ءبىراق ول اۋىل ەمەس، وزەن اتاۋى.

وزەن «سور» جانە «ساي» دەگەن ەكى سوزدەن قۇرالعان. پاۆلودار وبلىسىنىڭ اقتوعاي اۋدانىندا. قاراقاسقا كولىنىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنان باستالادى دا، اعىنسىز ارناسى باتىس جالپاقسور كولىنىڭ سورتاڭدارىندا جوعالادى.

ودان بولەك، تۇركىستان وبلىسى اقباستاۋ اۋىلدىق وكرۋگىندەگى 14 شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتقان «داربازا» كانالىندا ءبىر شاقىرىمدىق «سورساي» ءيىرىمى بار ەكەن.