الەمدە كليمات وزگەرىپ بارادى
وڭتۇستىكتەگى كورشىمىزدە پىلدەر تۋلاپ، ەگىستىكتىڭ ويرانىن شىعاردى. مەكسيكادا جەر ورتاسىنا ءتۇستى.
تابيعات نەگە اشۋلى؟ بيىل ورەگون شتاتى قۋاڭشىلىققا ۇشىرادى. وڭىرگە بىرنەشە ايدان بەرى ءبىر تامشى تامباعان. ورمان ءجيى ورتەنەدى. اعاشپەن بىرگە 4 مىڭنان استام ءۇي كۇلگە اينالعان. بىلتىر ءبىر تۇندە 300 ءۇي سىرىڭكەنىڭ قورابى سياقتى جانىپ كەتكەن ەدى. ءسويتىپ، مىڭداعان تۇرعىن ءۇيسىز قالدى. ارادا ءبىر جىل وتسە دە، جۇزگە جۋىق ادامنىڭ ءالى تۇراقتى باسپاناسى جوق. سولاردىڭ اراسىندا سمولدار اۋلەتى دە بار.
مەليندا سمول، زارداپ شەگۋشى:
- ورەگون جاقتاعى جاعالاۋدا وسىنداي ءورت بولادى دەپ ەشكىم ەشقاشان ويلاعان ەمەس. 4 بالامىز جانە اتامىز بار. ساقتاندىرۋ اقىسى رەتىندە 50 مىڭ دوللار العانبىز. ءبىراق بۇل اقشاعا جاڭا ءۇي الا المايسىڭ. ونىڭ ۇستىنە، كولىك تۇراعىنداعى ءبىر بولمەنى ايىنا 2 مىڭ دوللار تولەپ، جالداپ وتىرمىز. تۇرمىسىمىز قيىنداپ كەتتى. بالالارىمىز «ءوز ۇيىمىزگە قاشان ورالامىز؟ « دەپ كۇندە سۇرايدى.
ساراپشىلار «بۇل جاعدايعا كليمات وزگەرىسىنىڭ تىكەلەي قاتىسى بار»، دەيدى. ويتكەنى بيىل قۋاڭشىلىق جايلاعان.
لارري و'نەيل، كليماتولوگ:
- تىنىق مۇحيتىنىڭ سولتۇستىك- باتىس جاعالاۋىندا ەندى قار ەرتە ەريدى، قۇرعاق ءارى ىستىق بولادى. ياعني ورتتەن كوز اشپايمىز دەگەن ءسوز. مۇنداي اۋا رايىن كاليفورنيا شتاتى سوڭعى 30-40 -جىلدا باستان كەشىپ كەلەدى. قۇرعاقشىلىق پەن ءورت ەندى بىزگە دە كەلەدى. بولاشاقتا بۇدان دا قيىن بولايىن دەپ تۇر.
ءورت بوليۆيالىقتاردىڭ دا بەرەكەسىن قاشىردى. 2500 گەكتار القاپ كۇلگە اينالعان. مىڭداعان جاندىك، جان- جانۋار تىرىدەي جانىپ كەتتى. وڭتۇستىك امەريكانىڭ وزگە وڭىرىندە وسە قويمايتىن سيرەك وسىمدىكتەر جويىلۋدىڭ از- اق الدىندا تۇر. الاپات ءورت كورشىلەس پاراگۆايعا اپاراتىن جولدى جاۋىپ تاستادى. وتۋكيس ۇلتتىق پاركىندەگى قالىڭ اعاش وتتى سوندىرۋگە كەدەرگى جاساپ تۇر.
قاۋىپ قازىر چيكيتانو ورمانىنا دا ءتوندى. بۇل ايماقتا بىرنەشە ءۇندى تايپاسى ءومىر سۇرەدى. ال قىتايدىڭ سولتۇستىك- شىعىسى سۋدان زارداپ شەگىپ وتىر. تولاسسىز جاۋعان نوسەر سوڭى الاپات تاسقىنعا ۇلاسقان. كوشەلەردى سۋ باسىپ، كولىك قوزعالىسى قيىندادى.
لاولين قالاسىندا جاۋعان بۇرشاقتىڭ ۇلكەندىگى بارماقتاي. مەتەورولوگتار «كۇشتى جەل تۇرىپ، جاي ءتۇسۋى مۇمكىن» دەپ، تۇرعىنداردى بارىنشا ساق بولۋعا شاقىردى. وسى قىتايدىڭ يۋننان پروۆينتسياسىندا توزعان جايىلىمدا جۇرگەن 15 ءپىل توسىن مىنەز كورسەتىپ، 500 شاقىرىم ەگىس القابىن جايپاپ ءوتتى. قورا- قوپسىنى قيراتقان. ماماندار «پىلدەردىڭ ويران سالىنۋىنا ادامداردىڭ دا كىناسى بار» دەيدى. سوڭعى 20 جىلدا الىپ جانۋارلاردىڭ جايىلىمى %40 كە قىسقارعان.
مەكسيكادا جەر اينالىپ استىنا ءتۇستى. الىپ شۇڭقىردىڭ اۋماعى بىرەر كۇندە 80 مەترگە ۇلعايعان. ەندى ماڭايداعى ۇيلەر دە جەرگە جۇتىلىپ كەتۋى مۇمكىن. ساراپشىلار مۇنىڭ سەبەبىن وندىرىستىك كومپانيالاردان كورەدى. ويتكەنى كاسىپورىندار جەراستى سۋىن توقتاۋسىز سورا بەرگەن. ال «مۇزدى ەلدە» وت تاۋدى تەسىپ شىعىپ، اسپانعا شاپشىپ جاتىر. يسلانديا استاناسىنان نەبارى 20 مينۋتتىق جەردەگى جانارتاۋدىڭ ويانعانىنا 2,5-ايدان اسقان.
قىپ- قىزىل لاۆا اتقىلاپ جاتقان مىنا بەينەجازبانى جەرگىلىكتى پروفەسسور درونمەن تۇسىرگەن. عالىمدار بۇل جانارتاۋدى ءالى جاس دەپ مەنسىنبەيدى. سەبەبى جالىننىڭ بيىكتىگى 385 مەترگە عانا جەتەدى. دەسە دە، بۇل تۋريستەر تارتۋعا قولايلى بولىپ تۇر. ويتكەنى وسى جانارۋتاۋدى قىزىقتاپ كەلەتىندەر كوبەيگەن.
