ولاي بولسا، مىنا جەر قازاقتىكى

وتىرىستا قازاق اۆتونومياسىنىڭ ماسەلەسى قارالىپ، جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ پىكىرتالاسى ارتىنشا داۋعا اينالدى. جيىنعا قاتىسۋشىلار كەي جەرلەردى قازاق يەلىگىنە بەرمەۋگە بەكىنگەنىمەن، ءيليچتىڭ سوزىنەن ارى اسا الماعان. ال لەنينگە داۋلى جەرلەردىڭ قازاقتىكى ەكەنىن دالەلدەگەن قوس ازامات - ءۋاليتحان تاناشيەۆ پەن ءالىمحان ەرمەكوۆ.

بۇل ارالىقتا ءۋاليتحان شارافيتدەن ۇلى ۇلتتار ىستەرى حالىق كوميسسارياتىندا 1920-جىلدىڭ 20- جەلتوقسانىنان بەرى القا مۇشەسى، قىرعىز (قازاق) ەلىنىڭ وكىلى رەتىندە قىزمەت ىستەيدى.

ال ءالىمحان ەرمەكوۆ قىرعىز (قازاق) اسكەري-ريەۆوليۋتسيالىق كوميتەتىنىڭ 1920-جىلعى 18- مامىرداعى قاۋلىسى بويىنشا جاڭادان قۇرىلماقشى قازاق اۆتونوميالى رەسپۋبليكاسى قىرعىز (قازاق) ولكەسىنىڭ جالپى جاعدايى جانە ونىڭ شەكارا ماسەلەسى جونىندە بايانداما جاساۋ ءۇشىن 2043№ ساندى مانداتپەن ماسكەۋگە كەلگەن.

قازاقتىڭ باتىس ولكەسىندەگى جەرلەردى الىپ قالۋ جولىندا جان پيدا ەتۋگە دايار بولعان ۇلت پەرزەنتى - تاناشيەۆتىڭ كەلەسى سوزدەرى ونىڭ ازاماتتىعىن، ادامدىعىن، ۇلتشىلدىعىن كورسەتەدى.

«مەن، ءومىردىڭ اششى-تۇشىسىن وزگەلەرگە قاراعاندا كوبىرەك كورگەن اداممىن. ءبىراق، سونىڭ اششىلاۋ جاعى تىپتەن كوبىرەك جانە تىم ارتىقتاۋ بولدى ما دەپ ويلايمىن. ايتسە دە، مەنىڭ ارىم الدىنداعى جۇرەگىم اق، كوڭىلىم تازا. جاپادان جالعىز قالعان سوڭعى ساتتەرىمدە وزىممەن-ءوزىم وتىرىپ، مۇڭعا باتامىن. مۇڭ - مەنىڭ سىرلاسىم. ويلاپ قاراڭىزشى، ودان باسقا كىمىم بار مەنىڭ. 86 جىلدىق عۇمىرىمدا بۇل ومىردە نە ىستەپ، نە قويدىم، اسىرەسە ءوزىمنىڭ تۋعان رەسپۋبليكاما، وتانىما نە جاقسىلىق جاسادىم. راس، ماڭدايىمنىڭ تەرىن اعىزىپ، جانىمدى شۇبەرەككە ءتۇيىپ ءجۇرىپ، جەتى جىل قىزمەت ەتتىم سول ەلىمە. اسىرەسە، رەسپۋبليكا شەكاراسىن بەلگىلۋدە دوسىم ءالىمحان ەرمەكوۆ ەكەۋمىزدىڭ ۆ. ي. لەنيننىڭ ءبىر كۇندە ەكى رەت قابىلداۋىندا بولىپ، يا. سۆەردلوۆپەن جاعا جىرتىسا سالعىلاسقانىمىز ەسىمدە.

وزەككە تۇسكەن وكىنىش كوپ. وزىمىزدىكى دەپ جۇرگەن كوپ جەر وزبەك باۋىرلارعا كەتتى. ورمان- توعايلى ومبى مەن ورىنبور، تەرىستىك ارقا ورىستارعا ءوتتى. ەندى قالعانى ەدىلدىڭ تومەنگى ساعاسى. سۆەردلوۆ بولسا، ورداڭنان گۋريەۆكە ءبىر-اق تارت دەپ جەڭىستىك بەرمەيدى. ءتىپتى ءوزارا كەسىپ- ءپىشىپ قويعان، ءبىز بولساق، ءالىمحان ەكەۋمىز ءار سۇيەم جەردى دالەلدەپ، قازاقشا قويىلعان جەر اتاۋلارىن تىلگە تيەك ەتەمىز. نوعايلى زامانى جىراۋلارىنىڭ ولەڭدەرىن وقيمىز: اقىرى ۆلاديمير يليچ «ولاي بولسا مىنا جەر قازاقتىكى» دەپ قىزىل قارىنداشپەن قيعاش وزەنىن بويلاي كاسپيگە توتە شىقتى. بۇل ءبىز ءۇشىن سوڭعى ءۇمىت. ال، مەن ءۇشىن وسىعان دەيىن رەسەي تەرريتورياسىنا كىرىپ كەلگەن ەكىنشى تەڭىز جاعالاۋى وكرۋگى - تۋعان اۋىلىمنىڭ قازاقستان قۇرامىنا ماڭگىلىك ەنۋى ەدى. قۋانىشتان جۇرەگىم جارىلىپ كەتە جازدادى. ەكى كوزىم جاسقا تولى. «ەڭ بولماسا، وسىنىڭ ءوزى!» مەن شاپ بەرىپ، ءالىمحاندى قۇشاقتاي الدىم. ول بولسا «وكىنىش كوپ قوي، اعاتاي. وكىنىش» دەپ جىلاپ تۇردى.

قۇدايدان كۇشتىسىڭ بە، بارىمىزدان ايرىلىپ قالا جازدادىق قوي. كوزدەگى جاس تيىلار ەمەس، سوندا دا بولسا، قالتامداعى ورامالعا قولىمدى اپارمادىم، ويتكەنى ولگەندە ءبىر كورگەن قۋانىش جاسى ەدى...».

bairaq.kz