جۇرەك - سەزىمنىڭ باستاۋ كوزى
نۇر-سۇلتان. قازاقپارات - قازاقتىڭ عالامتانۋ جۇيەسىندە «جۇرەك» ءسوماتيزمىنىڭ الاتىن ءرولى ەرەكشە. ويتكەنى جۇرەك تەك قانا قاناينالىم مۇشەسى عانا ەمەس، سەزىم مەن ەموتسيانىڭ، سەنىم مەن يماننىڭ، رۋحاني جان دۇنيە مەن سۇيىسپەنشىلىكتىڭ قاينار كوزى، ورتالىعى.
قازاق حالىق تانىنداعى «جۇرەك» كونتسەپتىسىنىڭ كورىنىسىن انىقتاۋ ءۇشىن تۇراقتى تىركەستەردىڭ قانداي سەمانتيكالىق ايماق بويىنشا جۇمسالاتىندىعىن انىقتاپ العانىمىز ءجون.
قازاق حالقى جۇرەكتى سەزىم مەن ءارتۇرلى پسيحيكالىق كۇيدىڭ ورتالىعى رەتىندە تانيدى ءارى ادامنىڭ ادالدىق، قورقاقتىق، باتىلسىزدىق ءتارىزدى قاسيەتتەرىن بەلگىلەۋدە قولدانىلادى.
اۋەلدە ادام ءوزىنىڭ قۋانىش، رەنىش، قورقىنىش، اشۋ- ىزا، راقاتتانۋ، جاقسى كورۋ، جەك كورۋ ت. ب. سەزىمدەردىڭ جۇرەكتىڭ سوعىسى، ءلۇپىلى، دۇرسىلىمەن بايلانىسى بار دەپ بىلگەن. ءسويتىپ حالىق جۇرەكتى ءار الۋان سەزىمنىڭ باستاۋى، ياعني، «باستاۋ كوز» دەپ ەسەپتەگەن. ەپيكالىق شىعارمالاردا، اقىن- جىراۋلار شىعارماشىلىعىندا، پارەميولوگيزمدەر قۇرامىندا جۇرەكپەن بايلانىستى سوماتيزمدەردىڭ اسا مول ۇشىراسۋى دا، جۇرەك ۇعىمىنىڭ تۇرلىشە مەتافورلانۋى دا، مەتونيمياعا ۇشىراۋى دا سوندىقتان.
وسىلايشا «ادام» ءبۇتىن ۇعىم بولسا، جۇرەك «ءبۇتىننىڭ بولىگى» رەتىندە قولدانىلىپ، جوعارىدا اتالعانداي، سان الۋان سەشىمىنىڭ «باستاۋ كوزى» رەتىندە ۇعىنىلادى. مىسالى، عاشىق جۇرەك (عاشىق ادام) ، عاشىقتىق جۇرەكتىڭ امىرىمەن بولاتىن، جۇرەكتە بولاتىن سەزىم ەكەنىن باسا كورسەتۋ ءۇشىن عاشىق ادام دەمەي عاشىق جۇرەك دەيدى.
حالىق ساناسىدا جۇرەكتى ءار الۋان سەزىمنىڭ پايدا بولاتىن كوزى، ءارى تۇرعاى مەن مەكەنى دەپ ۇعىنۋىن وسى ۇعىمنىڭ مەتافورالانۋ ەرەكشەلىگىنەن بايقالادى. ادەتتە، ءبىرقالىپتى جاعدايدا ادامنىڭ سەزىمى سىرتقا شعىا بەرمەيدى دە، ەرەكشە (ەسترەمالدى) جاعدايدا نىساناعا اينالادى. جۇرەگى ۇشتى، جۇرەگى داۋالامادى دەپ، ادامدى بيلەگەن قورقىنىش، قايمىعۋ سەزىمىن جۇرەكپەن بايلانىستىرادى.
سول ءتارىزدى جاقسى كورۋ، ۇناتۋ سەزىمىن جۇرەكپەن بايلانىستىرىپ، «ەت جۇرەگى ەلجىرەدى، جۇرەگى جىلادى» دەسە، مەيرىمسىز، قاتىگەز ادامدى «جۇرەگى قاتال، جۇرەگى مۇز، قارا جۇرەك» دەپ جۇرەكپەن ۇشتاستىرادى. جۇرەكتى سان الۋان سەزىمىنىڭ «ورتاسى» دەپ بىلگەن ءجون.
سونداي- اق جۇرەك ءسوزىنىڭ ماعىناسى تىلدىك مەحانيزمدەر ارقىلى مەتافورالانا كەلىپ، قاتال جۇرەك، تاس جۇرەك، جۇرەگى مۇز، جۇرەگى جىبىمەدى ت. ب. اتاۋلار جەكە ادامنىڭ انتيمورالدىق قىرلارىمەن بايلانىستى باعالاۋىش ماندەگى ۇعىمدار رەتىندە قالىپتاسقان. ال جۇرەك تازالىعى، اق جۇرەكتىلىك، جۇرەك كىرشىكسىزدىگى، كەڭ جۇرەكتىك ت. ب. ءسوز ورامدارى ەتيكالىق- مورالدىق كاتەگوريالارعا قاتىستى الەۋمەتتىك ەتيكالىق مانگە يە ۇعىمداردىڭ اتاۋىنا اينالعان.
massaget.kz
