ساۋمال، شۇبات، جىلقى ەتى مەن بورسىق مايى - پروفەسسور ىندەتپەن كۇرەستىڭ ۇلتتىق ءادىسى جايلى

نۇر-سۇلتان. قازاقپارات - مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور ەربولات دالەنوۆ تەلەفون ارقىلى بايلانىسقانىمىزدا ىندەتپەن كۇرەستىڭ ۇلتتىق ءادىسى جايلى ايتىپ بەردى.

ونىڭ ايتۋىنشا ۇلتتىق تاعام مەن سۋسىن تۇرلەرىنىڭ دەنساۋلىققا پايداسىن اتا-بابالارىمىز بۇرىننان بىلگەن. بويىڭىزدا انتيدەنەنى قالىپتاستىراتىن ۇلتتىق تاعامدارىمىز جايلى سۇحباتتى نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.

«ەكى ماسەلە بار: ءبىرىنشىسى - ۆيرۋستى ادام اعزاسىنا كىرگىزبەۋ، ەكىنشىسى - ەنىپ كەتكەن جاعدايدا ونىڭ اۋىر اسەرىن بولدىرماۋ. بۇل - ۇلكەن جۇمىس. ەڭ الدىمەن ەپيدەميولوگيالىق قاتال رەجيمدى ساقتاۋ كەرەك. بۇل ءبىر. ونىڭ ءبارىن كوپ ايتتىق. ەكىنشىسى - كوروناۆيرۋستىڭ ادام اعزاسىنا ەنگەننەن كەيىن اسەر ەتۋ مەحانيزمدەرى بار. حالىق كوبىن بىلە بەرمەيدى. سول مەحانيزمدەرگە بايلانىستى ەشقانداي اسقىنۋ بولماۋ ءۇشىن الدىن الۋ كەرەك. ءۇشىنشىسى - اۋىرعان ادامداردى دۇرىستاپ ساۋىقتىرۋ كەرەك. ول وتە كۇردەلى، مازمۇندى جۇمىس»، - دەدى ەربولات دالەنوۆ. پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا ۆيرۋستى جەڭۋ ءۇشىن ەڭ بىرىنشىدەن ادام پوزيتيۆتى ءجۇرۋى ءتيىس. سەبەبى دەپرەسسيا مەن ۇرەي ونسىز دا اۋىرىپ تۇرعان ادامنىڭ ەڭسەسىن ءتىپتى ءتۇسىرىپ، اعزاسىن السىرەتۋى مۇمكىن.

«قۇدايعا شۇكىر، قازاقستاندا كوروناۆيرۋس جۇقتىرۋشىلاردىڭ 80 پايىزى اۋرۋدى جەڭىل تۇردە كوتەرۋدە. قالعانى ورتا جانە اۋىر دارەجەدە وتكەرىپ جاتىر. ونى دا ەمدەۋگە بولادى. جالپى كوروناۆيرۋستىڭ جەڭىل تۇرىمەن ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى قاڭتار، اقپان ايلارىنان بەرى اۋىرۋدا. پنيەۆمونيانىڭ جەڭىل ءتۇرى، برونحيتى بار - جالپى جەلتوقساننان باستالعان. ولاردىڭ ءبارى سىرقاتتانىپ، جازىلىپ، قازىر ولاردىڭ بويىندا يممۋنيتەت قالىپتاسىپ قالدى»، - دەگەن ەربولات دالەنوۆ ادامدار اۋىرسا اۋىرىپ، ۇجىمدىق يممۋنيتەت قالىپتاسۋى كەرەكتىگىن دە جەتكىزدى. پروفەسسور ايتسە دە «يممۋنيتەت پايدا بولدى، اۋىرا بەرەيىك» دەپ وتىرا بەرمەۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتەدى.

الدىن الۋ ءۇشىن ەپيدرەجيمدى قاتاڭ ساقتاعان دۇرىس.

«قازاق حالقىنىڭ مەنتاليتەتى تاماشا. ايتسە دە كەيبىر ماسەلەنى رەتتەي ءبىلۋىمىز كەرەك. ەكىنشىدەن دۇرىس تاماقتانۋ كەرەك. قازىر كوروناۆيرۋستىڭ ەڭ ءبىر اسەرى - ادام اعزاسىنا ەنگەننەن كەيىن قىلتامىرلاردىڭ ىشكى قاباتىنا بارىپ، سول جەردە قابىنۋ پروتسەسى ءورشيدى. قىلتامىرلاردىڭ كوبىسى وكپەدە. وكپە قابىنسا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى سۋرفاكتانت قاتپارىن قۇرتا باستايدى. ول مايلى قاتپار. وكپەگە ماي كەرەك. ەرتە كەزدە ءبىزدىڭ حالىق تۋبەركۋلەز نەمەسە تۇماۋ كەزىندە قويدىڭ قۇيرىعىن شىجعىرىپ بەرگەن، قىمىز ىشكىزىپ، بورسىقتىڭ مايىن ىشكىزگەن. وكپە - كوپتەگەن گارموننىڭ دەپوسى. سوندىقتان وكپە دۇرىس جۇمىس ىستەپ تۇرۋى ءۇشىن ماي كەرەك»، - دەگەن پروفەسسور بۇل اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جىلى سۋدى وتە كوپ ءىشۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.

ەربولات دالەنوۆ سونىمەن قاتار مال ەتىنىڭ سورپا- سۋىن دا ءجيى ءىشۋ دۇرىس دەيدى. تاعامنىڭ 50-60 پايىزى - مال ەتى، قالعانى - كوكونىس بولۋى ءتيىس.

«قويدىڭ، سيىر مەن جىلقى ەتىنىڭ سورپاسى، تاۋىق ەتى مەن بالىق - مىنە وسىلاردىڭ ءبارى دەنساۋلىققا پايدالى. اسىرەسە جىلقىنىڭ ەتىندە كوكونىستەگى ۆيتاميندەردىڭ ءبارى بار. قويدىڭ مايىندا دا، جىلقىنىڭ ەتىندە حولەستەرين وتە از. ەرتە كەزدەن قازاق نەگە قۇدالارىنا قۇيرىق باۋىر اساتقان؟ الدىمەن دەنساۋلىققا پايداسىن بىلگەن. وسىنىڭ ءبارى عىلىمي نەگىزدە دالەلدەنگەن. ءبىراق وسى تاعام تۇرلەرىن رەتىمەن تۇتىنعان ءجون. ادام قانداي كۇيدە؟ باۋىر نەمەسە جۇرەك اۋرۋى بار ما؟ ءاربىر ادامنىڭ دەنساۋلىق كۇيىن جەكە باقىلاپ، مولشەرىمەن بەرۋ كەرەك»، - دەيدى ول.

قازاقتىڭ ەرەك سۋسىنى - قىمىز. ەربولات دالەنوۆتىڭ سوزىنە سەنسەك قىمىز دا، شۇبات تا قابىنۋعا قارسى تۇرىپ، زات الماسۋ پروتسەسىن جاقسارتادى. ادامنىڭ رەاكتيۆتىلىگىن ارتتىرادى. قان اعىسىن كۇشەيتەدى.

«قىمىزدى تۇسكە تامان تاماقتان كەيىن ىشسەڭىز - وتە پايدالى. ال جاڭا عانا ساۋمالدىڭ قۇرامىنداعى قىشقىل مەن بەلوك، البۋميندەر مەن امينقىشقىلدارى - وسىلاردىڭ ءبارى انتيدەنەمىزدى تۋعىزادى. انتيدەنە ۆيرۋستارعا قارسى قىزمەت جاساپ، ولاردىڭ كۇشىن ازايتادى. مىنە سوندىقتان ىندەتتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قىمىزدى دا، شۇباتتى دا، ساۋمالدى دا ءىشۋ كەرەك. قازىر قالا شەتىندە بيە بايلاپ وتىرعان ازاماتتارعا كۇندە حالىق وشارىلىپ بارىپ، ءبىر كەسە ساۋمال ءۇشىن كەزەكككە تۇراتىنىن ەستىپ جاتىرمىن. ءبىراق ءبىر كەسەدەن كوپ ادامنىڭ ىشكەنى دۇرىس ەمەس. سوندىقتان عىلىمي نەگىزدە اكىمدىكتىڭ ارالاسۋىمەن دۇرىس جولعا قويىپ، گيگيەنالىق تالاپتاردى قاتاڭ ساقتاۋ كەرەك. ساۋمالدى دۇرىس ىشەتىن بولسا ول - بىردەن- ءبىر ەم»، - دەيدى پروفەسسور.

ەربولات دالەنوۆتىڭ سوزىنە ۇققانىمىزداي جىلقىنىڭ ەتى مەن قىمىزى، تۇيەنىڭ شۇباتى ادام اعزاسىنىڭ رەاكتيۆتىلىگىن ارتتىرىپ، قاننىڭ ۇيۋىن ازايتادى. باكتەريالاردى ولتىرەدى.

«ەرتەدەن بەرى حالقىمىز كوپتەگەن ىندەتتى باستان وتكەرگەن. قۇتىلعان. ءوزىنىڭ وسىنداي ۇلتتىق تاعامدارىنىڭ كومەگىمەن دە ونى ەڭسەرگەن. سوندىقتان بۇل ىندەتتەن دە قۇتىلامىز. كارانتين كەزىندە ۇيىمداستىرۋ شارالارىنىڭ ناشارلىعىنان وسىنداي قيىندىقپەن بەتپە- بەت كەلدىك. قازىر قۇدايعا شۇكىر ءبارى قولعا الىندى. ءبىرى «بۇل ساياسات»، ەكىنشىسى «جاي تۇماۋ» دەپ ءجۇرىپ، قازىرگى كۇيگە كەلدىك. ەشقانداي ساياسات جوق. كەشە عانا ءبىر كورشىمىز قايتىس بولدى. سوندا ءبىر جىگىت ەندى عانا «ويباي ءبىزدىڭ ەلدە كوروناۆيرۋس بار ەكەن عوي» دەپ جاعاسىن ۇستاپ تۇر. وسىندايدى قويۋ كەرەك. ساقتانىپ، كوشەدە ماسكانى كيىپ، قولدى ءجيى جۋىپ تۇرۋ كەرەك. ءيىلىپ سالەم بەرىڭىز. قۇشاقتاسۋدىڭ ازىرگە كەرەگى جوق. قۇراندا دا «ساقتانساڭ ساقتايمىن» دەگەن. اباي بولايىق»، - دەپ ءتۇيدى ەربولات دالەنوۆ.