بۇرىنعى پارسىلار - قازىرگى يران جۇرتى
نۇر-سۇلتان. قازاقپارات - تاريحتا اتى وزگەرگەن ەل، حالىق پەن قاۋىم از بولماعان. قازىرگى قازاقستاننىڭ دا بۇرىنعى اتاۋى - قازاق حاندىعى، وعان دەيىن التىن وردا، جوشى ۇلىسى، قاراحانيد مەملەكەتى، تۇركى قاعاناتى بولعانى بەلگىلى.
مۇنىڭ بارىندە ءبىر حالىق ءومىر سۇرگەنىمەن، كەيىن ولار ءبولىنىپ بولەك ۇلت پەن ۇلىس بولىپ قالىپتاستى. الايدا مىڭداعان جىلدىق تاريحى بار پارسى مەملەكەتىنىڭ تاعدىرى وزگەشە. بۇل حالىق تاريحتا ءىرى مەملەكەت قۇرا بىلگەن قاۋىم. كونە زاماندا ميديا اتانعان قۋاتتى مەملەكەت تە وسى - پارسىلاردىكى. ساق جەرىنە ەكى دۇركىن قالىڭ قولمەن اتتانىپ، ورتا ازيانى باعىندىرماق بولعان دا وسى - پارسىلار. ساق پاتشايىمى تۇمار حانشايىمنىڭ اسكەرىنەن جەڭىلگەن كير پاتشا مەن شارىق ەسىمدى جاۋىنگەردەن العان داريي پاتشا دا - تاريحتا قالعان اتاقتى پارسى كوسەمدەرى.
قازاقتار كەيىنگى پارسىلاردى قىزىلباس دەپ اتاعان. قالاي دەسەك تە، پارسىلار - كونە داۋىردەن بۇگىنگى كۇنگە دەيىن مىقتى، قۋانتتى، دەرجاۆا ەل قۇرا بىلگەن ايبىندى حالىق. ءبىراق نەگە تاريحتا جاۋجۇرەك پارسى اتاۋىمەن قالعان بۇل حالىق قازىر ءوزىن يران مەملەكەتىمىز دەپ اتايدى؟ قازىر تەك گەوگرافيادا پارسى شىعاناعى دەگەن اتاۋ عانا قالدى. پارسى ەلى 1935 -جىلى رەسمي تۇردە مەملەكەت اتاۋى وزگەرتىپ، يران دەگەن اتاۋعا كوشتى. ءبىراق «پارسى» اتاۋى الەم تىلدەرىنىڭ كوبىندە سول كۇيىندە ساقتالىپ قالعان راس، «پارسى كىلەمى» ، «پارسى مىسىعى» دەگەن اتاۋلار تانىس بولار. ال بۇل قاۋىمنىڭ «پارسى» اتاۋىنان باس تارتۋىنا تاريحي ساناسى سەبەپ بولدى. ويتكەنى پارسىلار وزدەرىن «پارسى» دەپ ەمەس، «ءارييدىڭ ۇرپاعىمىز» دەپ سانايدى. ال ولارعا پارسى اتاۋىن بەرىپ، ايدار تاققان كورشى قاۋىمدار بولاتىن. سولاردىڭ ءبىرى - گرەكتەر. گرەك تاريحشىسى گەرودوت «تاريح» كىتابىندا اريي قاۋىمىن «پارسى» دەپ اتاعان. پارسىلار مەن گرەكتەر ۇزاق جىل سوعىسقان ەلدەر. بۇل اتاۋدىڭ پارسىلارعا ۇناماسى حاق. ءبىراق قازىرگى اريي ۇرپاعىنىڭ ويىنشا، «پارسى» اتاۋى بۇكىل ەلدىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنەن حابار بەرە المايدى، پارسى دەگەن يراندا تۇرىپ جاتقان حالىقتاردىڭ ءبىرى عانا. ال ولاردىڭ بارلىعى ءبىر تەككە - اريي تەگىنە كەلىپ تىرەلەدى.
سوندىقتان مەملەكەتكە «اريي جەرى» ، «ەران» دەگەن ماعىنامەن ۇقساس «يران» دەگەن اتاۋدى قويۋدى ءجون ساناعان. باسىندا مەملەكەت اتاۋى وزگەرگەن كەزدە، جەرگىلىكتى حالىق قارسى بولعان. كەيىن يران شاحى 1959 -جىلى «يران» مەن «پارسى» اتاۋىن تەڭ دارەجەدە قولدانۋ جونىندە ۇكىم شىعارادى. ەكى اتاۋدىڭ مارتەبەسى تەڭەسكەندەي بولدى. ءبىراق ۋاقىت وتە كەلە شاعىن ءارى ايتۋعا جەڭىل «يران» اتاۋى باسىمدىق الا باستادى. بىلايشا ايتقاندا، قازىرگى پارسىلار «وزگەلەردىڭ» تاققان اتاۋىنان باس تارتىپ، تاريحي دەرەكتى قالپىنا كەلتىرگەندەي بولدى. بۇرىن پاتشا رەسەي قازاقتاردى «قىرعىزدار» دەپ اتاعانىن ۇمىتپاعان ءجون. بۇل دا سوعان ۇقساس وقيعا.
Massaget.kz
