جۇلدىزارالىق كومەتانىڭ قۇرامىندا سۋ بولۋى مۇمكىن
اسپان دەنەسىنىڭ جىلدامدىعىن ەسەپتەپ، ونىڭ كۇن جۇيەسىنە عارىشتىڭ ارعى تۇكپىرىنەن كەلگەنىن انىقتاعان بولاتىن. ەندى عالىمدار The Astrophysical Journal Letters جۋرنالىنا بەرگەن ماقالاسىندا قۇيرىقتى جۇلدىزدىڭ سۋ بۋىن بولەتىنىن مالىمدەپ وتىر.
عارىش تۇبىنەن كەلگەن قۇيرىقتى جۇلدىز
2017 -جىلى ادامزات بالاسى العاش رەت كۇن جۇيەسىنە قوناقتاپ كەلگەن جۇلدىزارالىق كومەتانى بايقاعان. عالىمدار كۇننەن 38,5 ميلليون شاقىرىم قاشىقتىقتا (مەركۋري كۇننەن 58 ميلليون شاقىرىمدا ورنالاسقان) ۇشىپ وتكەن قۇيرىقتى جۇلدىزعا «Oumuamua» دەگەن اتاۋ بەردى. كەيىن بەلگىلى بولعانداي بۇل اسپان دەنەسى كادىمگى جارتاس بولىپ شىقتى. ال 2I/Borisov - وزگە جۇلدىز جۇيەسىنەن كەلگەن تولىققاندى قۇيرىقتى جۇلدىز. ادام بالاسى بايقاعان ەكىنشى جۇلدىزارالىق كومەتانىڭ زاماناۋي عىلىمعا اسەرى مەن بەرەرى كوپ. ونى زەرتتەۋ ارقىلى كۇن جۇيەسىنەن وزگە جۇيەدەگى عالامشارلاردىڭ ءتۇزىلۋى، حيميالىق قۇرامى جانە پلانەتالىق قۇرىلىس شاڭ- توزاڭدارىنىڭ تۇسىنىگىن قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولادى. 2I/Borisov كومەتاسى كۇندى اينالا ۇشىپ ءجۇر. دەگەنمەن ۋاقىت وتە ءبىزدىڭ جۇلدىزدان الشاقتاپ كەلەدى. 2020 -جىلدىڭ ورتاسىندا قۇيرىقتى جۇلدىز شامامەن 500 ميلليون شاقىرىمدا يۋپيتەردىڭ ماڭىنان ءوتىپ، قايتا جۇلدىزارالىق كەڭىستىككە ۇشادى. كەلەسى جۇلدىزدى جۇيەگە جەتۋ ءۇشىن اسپان دەنەسى ءالى ميلليونداعان جىل سەرۋەندەيدى. كومەتانىڭ جىلدامدىعى ساعاتىنا 177 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايدى. دەگەنمەن عالىمدار حاببل تەلەسكوبىنىڭ ونى تۇسىرۋگە قاۋقارلى ەكەنىن ايتادى. وسىعان دەيىن زەرتتەلگەن كومەتالاردىڭ باسىم بولىگى كۇن جۇيەسىن قورشاعان وورتا بۇلتىنىڭ (نەپتۋن وربيتاسىنان كەيىن ورنالاسقان كويپەر بەلدەۋى) مۇز بولشەكتەرىنىڭ ساقيناسىنان تۇزىلگەن. بوريسوۆ پەن وۋمۋامۋا كومەتالارى عىلىمداعى جۇلدىزارالىق قۇيرىقتى جۇلدىزداردىڭ جاڭا تۇسىنىگىن قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولادى. كۇن جۇيەسىنە تۇراقتى كەلەتىن جۇلدىزارالىق كومەتالاردىڭ باسىم بولىگى ءالسىز بولعاندىقتان ولاردى زەرتتەۋ قيىنعا سوعاتىن.
ۇشاتىن زاتتەكتەر
قايدان شىققان سۋ دەرسىز. عارىشتا سەرۋەندەپ جۇرگەن كومەتالاردىڭ ەرەكشەلىگى - ۇشاتىن زاتتەكتەر. عالامشاردىڭ ءتۇزىلۋ كەزىندە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن، ونىڭ فيزيكاسى مەن حيميالىق پروتسەسستەرىن قۇرايتىن ۇشاتىن زاتتەكتەر قۇيرىقتى جۇلدىزدىڭ مىزعىماس ءبىر بولىگى. قازىرگە دەيىن عالىمدار كۇن جۇيەسىندەگى ءبىرشاما كومەتالاردىڭ نەدەن تۇراتىنىن زەرتتەگەن. سول سەبەپتى ءبىزدىڭ جۇيەدەگە قانداي پروتسەسستەردىڭ بولعانىن بولجاي الادى. ال ەكزوپلانەتالار ءالى كۇنگە عالىمدار ءۇشىن جۇمباق كۇيىن ساقتاپ كەلەدى. ولاردى زەرتتەۋ عالامدا تىرشىلىكتىڭ قالاي پايدا بولعانىن تۇسىنۋگە كومەكتەسىنى انىق. كۇن جۇيەسىندەگى قۇيرىقتى جۇلدىزداردىڭ باسىم بولىگى سۋعا باي. كەيبىر زەرتتەۋگەلەرگە سايكەس، جەردەگى سۋ كومەتالار مەن استەرويدتاردىڭ قۇرامىنا ەنگەن. NASA- نىڭ گوددارد اتىنداعى عارىش ۇشۋ ورتالىعىنىڭ عالىمى ادام ماككەي مەن ونىڭ ارىپتەستەرى جۇلدىزارالىق كومەتالاردى زەرتتەپ، قۇرامىنداعى سۋدىڭ قانشالىقتى ەكەنىن قولعا الدى. ولار نيۋ- مەكسيكوداعى استروفيزيكالىق زەرتتەۋ كونسورتسيۋمىنداعى (ARC) زاماناۋي ARCES قۇرىلعىسىنىڭ كومەگىمەن كومەتادا سۋ بار ەكەنىن انىقتاعان.
2I/Borisov كومەتاسىنىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟
كومەتا اشىلعاننان بەرى ەكى ايعا سوزىلعان زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسىندە جۇلدىزارالىق قۇيرىقتى جۇلدىز سيانيد، ەكى اتومدى كومىرتەك جانە كۇن جۇيەسىندەگى كومەتالاردا كەڭىنەن تارالعان وزگە ەكى زاتتى شىعاراتىنى بەلگىلى بولدى. وسى ارقىلى ول كۇن جۇيەسىندەگى وزگە كومەتالارعا ۇقسايتىنى انىقتالدى. دەگەنمەن عالىمدار ازىرگە ناقتى ءبىر جاۋاپتى ايتۋعا ەرتە ەكەنىن ايتادى. ءالى دە زەرتتەۋلەر قاجەت. 2I/Borisov بىزگە تانىس كومەتالارعا ۇقساس بولۋى كۇن جۇيەسىنىڭ ءتۇزىلۋى ەرەكشە ەمەس ەكەنىن اڭعارتادى. بۇل دەگەنىمىز عالامدا كۇنگە ۇقساس جۇلدىزدار مەن جۇيەلەردىڭ بار ەكەنىن بىلۋگە بولادى. 2I/Borisov كومەتاسى كۇنگە 2 -جەلتوقسان كۇنى جاقىنداي تۇسەدى.
Massaget.kz
