شام ەلىندەگى سوعىس وماردى تۇل جەتىم ەتتى

جۇزدەگەن قازاق وتباسى قارا جامىلدى. قانشاما انا ءىز-ءتۇسسىز كەتكەن پەرزەنتىنىڭ جولىن توسىپ ءجۇر. قولدا بار دەرەككە سۇيەنسەك، سيريا جەرىندە ءالى 380 نەن استام ەرەسەك، 500 دەي قازاق بالاسى ءجۇر.

بالا دەمەكشى ەڭ سوراقسى بۇل سوعىستان ەڭ كوپ زارداپ شەككەن سول بەيكۇنا بالالار. ويتكەنى ولار قايدا نە ءۇشىن بارا جاتقانىن بىلگەندە، سەزگەندە جوق. تەك اداسىپ جۇرگەن اتا-اناسىنا ەرىپ، قان مايدانعا تاپ بولدى. سول سوعىستىڭ ورتاسىندا دۇنيەگە كەلىپ، بەيبىت، بەيقام ءومىردىڭ نە ەكەنىن مۇلدەم بىلمەيتىن بۇلدىرشىندەر بار. كورگەن قيىندىعى ازداي سيريادان تۇل جەتىم بوپ كەلگەندەر دە از ەمەس. ومار سولاردىڭ ءبىرى. شام ەلىندە اتا-اناسىنان ايىرىلدى.

ەسىك قالاسىنىڭ تۇرعىنى 12 جاسار ومار سيريادا اتا-اناسىنان ماڭگى كوز جازىپ قالدى. اكە-شەشەسىمەن بىرگە ەلدەن كەتكەندە نەبارى 5 جاستا بولعان. بالا بولسا، قايدا تۇرىپ، قايدا بارعانى، قانداي قيىندىق كورگەنى ەسىندە قالىپتى. ايتۋىنشا، سيرياعا تۇركيا ارقىلى وتكەن. الدىمەن شاادات كەيىن راككا قالاسىندا تۇرعان.

«ول جاقتا سوعىس قاتتى ءجۇردى ارەڭ امان قالدىق. ءبىز ءبىر شاعىن اۋىلعا بارىپ باس ساۋعالادىق. كەيىن سول راككادا قالىپ قويعانداردىڭ ءبارى ءولىپ قالدى دەپ ەستىدىك. 151 راكەتا جىبەردى ءبارى قىرىلدى دەپ ايتتى. مىڭداعان ادام ءولدى. ال ءبىز كەتىپ قالدىق. قورىقتىق. الدىمىزدا نە كۇتىپ تۇر بىلمەدىك. بۇدان كەيىن، ابۋحامام قالاسىنا باردىق. وندا جەتى اي تۇرىپ، سوسىن حادجينگە كەلدىك وندا ەكى اي ءجۇرىپ، سوسىن كيشما قالاسىندا تۇردىق. ول جەردە وتە قيىن بولدى. تاماق مۇلدەم جوق، ادامدار ءشوپ جەدى. مەن دە جەدىم. بومبىلار كوپ ءتۇستى. مەن اناممەن كوشەدە كەلە جاتقاندا سنارياد ءتۇسىپ اناشىم سول جەردە كوز الدىمدا جارىلىپ، مەرت بولدى. مەن جاراقات الدىم. مىنا بەتىمدەگى تىرتىق سودان قالدى»، - دەپ ومار كوز جاسىنا ەرىك بەردى.

ومار اكەسىنەن كىشىرەك كەزىندە ايرىلىپتى. اناسى قايتىس بولعاننان كەيىن ايدالادا جالعىز قالعان. ءبىراز جىل جالعىز ءوزى كۇنەلتكەن. تەك ەلگە قايتۋ ءۇشىن كۇرتتەردىڭ لاگەرىنە كەلەر كەزدە ءبىر قازاق ايەلى قامقورلىعىنا الىپتى.

«جالعىزدىق دەگەن جامان ەكەن. اتا-انامدى ەشقاشان كورمەيتىنىمدى بىلسەم دە قاتتى ساعىندىم. قورىقتىم، جىلادىم. ولگىم كەلدى. جۇرەگىم قانجىلادى. سوزبەن ايتىپ جەتكىزە المايمىن. قايتىپ امان قالعانىمدى بىلمەيمىن. تاماق جوق بولعاننان كەيىن ءشوپ، ءشوپتىڭ تامىرىن جەدىم. جاتاتىن جەردە جوق. ەشكىم ۇيىنە كىرگىزبەيدى. دالادا قونىپ ءجۇردىم. اكوپتار قاۋىپتى ەمەس مينا تۇسسە امان قالامىن عوي دەپ سونداي شۇڭقىرلاردا ۇيىقتاپ ءجۇردىم. كەيدە ولگەن ادامداردىڭ قاسىندا تۇنەيتىنمىن. ءبىر كۇنى مەنى قازاق اپاي تاۋىپ الدى. سول كىسىنىڭ قاسىندا ءبىراز تۇردىم. سوسىن قازاقستانعا قايتارىپ جاتىر دەگەن ءسوزدى ەستىدىك. بىردەن سول لاگەرگە جەتۋگە ۇمتىلدىق. ول كەزدە دە جول بويىندا نەشە ءتۇرلى قيىندىقتارعا جولىقتىق»، - دەيدى ومار

سۇم سوعىس بالانىڭ بالالىعىن ۇرلاعانداي. قاقتىعىستا، قازا بولعان ادامداردىڭ سانىن ايتىپ ۇلكەندەرشە سويلەيدى. قيىندىق قاتايتادى دەسەدى. ال، سيرياداعى تىرشىلىك ولاردى قاتايتىپ قانا قويماي جۇرەكتەگى سەزىمىن دە سوندىرگەندەي. جاقىندارىنىڭ ءولىمى، جارىلىس، سوعىس تۋرالى ايتقاندا وماردىڭ جۇزىنەن دە، كوزدەرىنەن دە سالقىندىق سەزىلدى. قالاي دەسەكتە بەيكۇنا بالانىڭ ەش جازىعى جوق. ۇلكەندەردىڭ كىناسى...

قازىر ومارمەن پسيحولوگ مامان جۇمىس ىستەپ جاتىر.

«سيريادان ورالعان بالالاردىڭ بويىنان قاتىگەزدىكتى بايقاۋعا بولادى. سوعىس ولاردىڭ پسيحولوگياسىنا اسەر ەتكەن. وماردا دا سولاي. قازىر جاعدايى جاقسارىپ قالدى. باستاپقىداي ەمەس. بالالار تەك اقتى اق، قارانى قارا دەپ قارايدى. بيوپوليارنىە مىشلەنيە دەيدى عوي سونداي قالىپتاسقان. پوستراۆماتيكالىق سيندروم دەيدى. كەز كەلگەن ارتىق دىبىستان سەلك ەتەدى نەمەسە بۇرىشقا تىعىلادى. قاۋپسىز جەرگە جۇگىرىپ بارىپ تىعىلادى. ادامعا بىردەن سەنىمدىلىك تانىتپايدى. ولاردى وڭالتۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ول ۇزاق ۋاقىتتى تالاپ ەتەتىن پروتسەسس. ومارعا كەلەتىن بولساق وتە اقىلدى بالا، تەز وڭالۋعا ارەكەت جاساپ جاتىر»، - دەيدى پسيحولوگ ايبەك قىلىشبەك.

ومار ورنالاسقان كارانتين ورتالىعىندا ماماندار بالالارمەن 2-3 اي ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەيدى. ولارعا سويلەۋدى جازۋدى، وقۋدى، ءتىپتى داستارحانعا وتىرىپ قاسىق ۇستاپ تاماق ىشۋگە دەيىن ۇيرەتەدى.

«ماعان كىشكەنە قيىنداۋ ويتكەنى مەن قازاق ءتىلىن بىلمەيمىن سيريادا ەشكىم قازاقشا سويلەسپەيدى. اقىرىنداپ ۇيرەنىپ جاتىرمىن. وقىپ ءجۇرمىن. بولاشاقتا قازاق ءتىلىن جەتىك مەڭگەرەمىن دەپ ۇمىتتەنىمىن. ساباق وقىعان ۇنايدى»، - دەپ اڭگىمەسىن قورتىندىلادى ومار.

قازىر ومار تۋعان-تۋىستارىنىڭ قامقورلىعىندا. ولاردىڭ ماحاباتىنا بولەنىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا ەلىنە قىزمەت ەتكىسى كەلەدى.

ءبىز سيريادان ورالعان وماردىڭ باسىنان وتكەن قيىندىقتاردى جاريالاپ وتىرمىز. ومار سياقتى قانشاما قازاق بالاسى بار. ايتپاقشى كەيىپكەرىمىزدىڭ ەسىمى وزگەرتىلگەن. بۇل كىشكەنتاي بالانىڭ تاعدىرى ەشكىمدى بەيجاي قالدىرمايدى دەگەن ۇمىتتەمىز. وسى وقيعا جات اعىمنىڭ جەتەگىندە كەتكەن ۇلكەندەرگە ساباق بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىز.