ءار جاستاعى بالا قورقىنىشى

 كوپ جاعدايدا گەنەتيكالىق فاكتور نەگىزىندە بولاتىن قورقىنىش ءجيى كەزدەسەدى ەكەن. ياعني انا ارقىلى بەرىلەتىن قورقىنىش. جۇكىتىلىك كەزىندەگى انانىڭ قاراڭعىدان، قاتتى داۋىستان، جاندىكتەردەن، اۆتو كولىكتەن ت. ب. سەكىلدى قورقىنىشتارى ىشتەگى بالاعا تىكەلەي بەرىلەدى. قورقىنىش دەگەننىڭ ءوزى - ءبىر نارسەدەن جۇرەكسىنىپ سەسكەنگەندە، شوشىعاندا پايدا بولاتىن سەزىم، قاۋىپ- قاتەر، ۇرەي. فۋنكتسيالىق تۇرعىدان قورقىنىش سۋبەكتىگە الداعى قاۋىپ تۋرالى ەسكەرتۋ بولىپ تابىلادى.

 بالا بويىنداعى قورقىنىشىتى جەڭۋ ءۇشىن، ەڭ الدىمەن ونىڭ باستاۋ كوزىن انىقتاۋ كەرەك. كەيدە اتا- انالار ايتقانىمدى تىڭداتامىن نەمەسە تاربيەلەيمىن دەگەن ماقساتپەن ءوز پەرزەنتتەرىن وزدەرى قورقىتادى. ال وسىنىڭ سالدارىنان بالا جاسقانشاق بولىپ وسەدى. مىسالى، «سەن ەگەر قازىر تىنىش وتىرماساڭ، يتكە بەرىپ جىبەرەمىن» ، «جالماۋىز كەمپىر جەپ قويادى» دەگەن سەكىلدى سوزدەردىڭ ءوزى بالاعا قاتتى اسەر قالدىرادى. سوندىقتان اتا- انا مەن تاربيەشى ەڭ الدىمەن وزدەرىنىڭ سوزدەرىن وي- ەلەگىنەن وتكىزگەنى دۇرىس. سونىمەن قاتار، ۇيىقتار الدىندا اتا- انا ەرتەگىنىڭ ىشىندەگى جاعىمسىز كەيىپكەرلەردى ۇرەي تۋعىزىپ نەمەسە بالانى قورقىتىپ ايتۋىنا بولمايدى.

 كۇندەلىكتى شاشىلعان ويىنشىقتاردى بالاڭىزدان جيناستىرۋدى سۇراساڭىز، ءبىراق ول تىڭداماي نەمەسە سىزگە ەركەلەسە، ءسىز ونى ءوز ەركىمەن جيناۋى ءۇشىن: «دارىگەر اپايىڭدى شاقىرىپ، ۋكول سالدىرتامىن» نەمەسە «ويىنشىقتىڭ ءبارىن ارمانعا بەرىپ جىبەرەمىن» ، «قاراڭعىعا قاماپ قويامىن» ت. ب. سەكىلدى سەبەپتەر ايتىپ، بالانى قورقىتۋ ارقىلى ءوز دەگەنىڭىزگە جەتۋىڭىز مۇمكىن. الايدا سالدارىنان بالاڭىزدىڭ بويىندا شوشىنۋ، ەنۋرەز، تۇتىعىپ سويلەۋ، جالعىزدىق سەكىلدى قورقىنىشتار پايدا بولۋى مۇمكىن. وتباسىنداعى ۇرىس- كەرىس تە بالاعا ءوز كەرى اسەرىن تيگىزەدى. سوندىقتان ەڭ ءبىرىنشى ۇلكەندەر بالانىڭ بويىنداعى قورقىنىش پەن ۇرەيدەن ارىلتۋ ءۇشىن ءوز ىستەرىنە، سوزدەرىنە اباي بولۋى قاجەت.

 ەسى كىرە كەلە كىشكەنتاي ءبۇلدىرشىن مىنا ومىردەگىنىڭ ءبارىن ءبىلىپ، كورگىسى كەلەدى. ول اينالاداعى وزىنە تانىس ەمەس دۇنيەنىڭ ءبارىن سۇرايدى. بۇل نە؟ نەگە ولاي؟ ول كىم؟ نە ءۇشىن؟ ت. ب. سۇراقتار قويادى. مۇنداي جاعدايدا كوبىنە اتا- انالار بالاعا ءتۇسىندىرىپ ايتۋدىڭ ورنىنا، «بولمايدى، ول جەرگە بارما، ۇستاما، تيمە» دەپ بالانىڭ تىنىش وتىرعانىن قالايدى. «نەگە بولمايدى» دەگەن سۇراعىنا «بولمايدى، دەمەك بولمايدى!» دەپ ۇرىسۋى مۇمكىن. وسىدان بالانىڭ ويىندا ول دۇنيە تۋرالى جامان ويلار قالىپتاسادى. سوندىقتان اتا- انا كەرىسىنشە وزدەرىنىڭ كىشكەنتاي كەزىندە نەدەن قورىققانىن، ودان قالاي ارىلعانىن ايتسا، بالاعا ول ۇلكەن وڭ سەپتىگىن تيگىزەر ەدى جانە وزىنە دەگەن سەنىمى جوعارىلايدى.

بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى نەگىزگى قورقىنىشتىڭ تۇرلەرى: جاڭا تۋىلعان نارەستە: جاڭا ورتاداعى قورقىنىش؛ اناسىنان الىستاۋ قورقىنىشى؛ بوتەن ادامداردان قورقۋى.

 1 جاستان 3 جاسقا دەيىنگى بالالاردا: قاراڭعىدان قورقۋى؛ تۇنگى قورقىنىشتار؛ جالعىز قالىپ قويۋ قورقىنىشى.

 3 جاستان 5 جاسقا دەيىن: جالعىزدىق قورقىنىشى، ياعني ەشكىمنىڭ ەلەمەۋى؛ قاراڭعىلىق قورقىنىشى؛ تىنىش، تۇيىق ورتادان قورقۋى؛ قيال- عاجايىپ كەيىپكەرلەرىنەن قورقۋى.

 5 جاستان 7 جاسقا دەيىن: بەلگىلى ءبىر جاعدايعا بايلانىستى قورقىنىشتار. مىسالى: ءورت، تەرەڭدىك، ءتۇرلى اپاتتار، ت. ب.؛ اتا- انالارىنىڭ ۇرىسۋىنان، ۇرۋىنان قورقۋ؛ جانۋارلاردان قورقۋى؛ قورقىنىشتى تۇستەردەن قورقۋ؛ اتا- اناسىنان ايىرىلۋ قورقىنىشى؛ كەشىگىپ قالۋ قورقىنىشى؛ ءولىم قورقىنىشى؛ اۋرۋعا شالدىعىپ قالۋ قورقىنىشى. اتالعان قورقىنىشتاردىڭ بارلىعى ۋاقىت وتە كەلە جويىلادى. ويتكەنى بۇلار بەلگىلى ءبىر ۋاقىت اراسىندا عانا بولاتىن قورقىنىش، ۇرەيلەر. الايدا اتالمىش قورقىنىشتى ۋاقىت ەنشىسىنە قالدىرماي، ونىڭ بالا بويىندا ۇزاق ۋاقىت ساقتالىپ، بويىندا قالماۋى ءۇشىن اتا- انالار مەن تاربيەشىلەردىڭ قوسار ۇلەسى زور.

 بالا كەزىندە قالعان ۇرەي وسكەندە دە سىر بەرەدى. ونىڭ سوڭى ەرەسەك كەزدەگى پسيحولوگيالىق سىرقاتقا ۇلاسۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان ءوسىپ كەلە جاتقان بالانىڭ بويىندا ۇرەي- قورقىنىشى بولسا، وعان بىردەن كوڭىل ءبولىپ، بارىنشا ونى جەڭۋگە كومەكتەسۋ كەرەك. بالانىڭ بويىنداعى ۇرەي- قورقىنىشىن انىقتاۋدىڭ جانە ونى جەڭۋدىڭ بىرنەشە ءادىس- تاسىلدەرى بار. مىسالى، بالالارعا «قورقىنىشىمىزدى قاعاز بەتىنە ءتۇسىرۋ» اتتى سۋرەت سالۋ ساباعىن جۇرگىزۋگە بولادى. ساباق 30-40 مينۋت ۇزاقتىقتا بولۋى كەرەك. ەڭ ءبىرىنشى بالامەن جاقسى قارىم- قاتىناس ورناتىپ، الدىڭا الىپ نەمەسە تىزەڭە وتىرعىزىپ، قۇشاقتاپ وتىرىپ، اقىرىن سوزگە تارتۋ كەرەك. ءارتۇرلى سۇراقتاردان باستاپ، مىسالى، قاراڭعىدان قورقاسىڭ با؟ قاسقىردان قورقاسىڭ با؟ مىستان كەمپىردى قالاي دەپ ەلەستەتەسىڭ؟ ۋكولدان قورقاسىڭ با؟ بالاعا "يا" نەمەسە "جوق" دەپ جاۋاپ بەرەتىندەي قىسقا سۇراقتار قويعان ءجون، بىردەن بىرنەشە سۇراق قويۋعا بولمايدى. وسىنداي سۇراقتار ارقىلى بالانىڭ پسيحولوگياسىن ءبىرىنشى دايىنداپ الۋ كەرەك. بالا ءوزىنىڭ قورقىنىشىن ايتقاندا، قولىنا فلوماستەر نەمەسە اكۆارەل بوياۋىن بەرىپ، اق پاراققا سول نارسەنى سالۋدى سۇراڭىز. بالا بىردەن سۋرەتتى سالۋعا كەلىسپەۋى مۇمكىن، الايدا كەيىن جاتتىعۋلار اراسىندا، ويىن اراسىندا سالىپ بەرەدى. سۋرەتىن سالىپ بولعاننان كەيىن، وندا نە سالىنعانىن سۇراپ، ول تۋرالى باسقا نە بىلەتىنىن ايتىپ بەرۋىن سۇراڭىز. بۇل سۋرەت سالۋ ارقىلى بالا ءوزىنىڭ قورقاتىن كەيىپكەرىمەن بەتپە- بەت كەلەدى. ونىڭ سونداي قاتتى قورقىنىشتى نارسە ەمەس ەكەنىن تانىپ- ءبىلىپ، وزىنە جىلى قابىلداي الۋى كەرەك نەمەسە سالعان سۋرەتىن جىرتىپ، يا لاقتىرىپ جىبەرۋىنە دە بولادى. بۇل جاتتىعۋعا 1-2 اپتا ۋاقىت بولگەن دۇرىس. وسى ۋاقىت ىشىندە كوبىرەك ويىن ويناپ، بالانىڭ سەرگەك بولۋىن قاداعالاپ، ۇرىس- جانجالدان اۋلاق ۇستاڭىز. قورقىنىشىن قاعاز بەتىنە ءتۇسىرۋ ارقىلى ومىردە جوق، ءبىراق بالانىڭ وزىنە بولاتىنداي قورقىنىشتان، ەلەستەن ارىلتاسىز.

 بالا بويىنداعى قورقىنىشتى جەڭۋگە سيۋجەتتى- رولدىك ويىندار دا كوپ كومەگىن تيگىزەدى. بالانىڭ بىلەتىن ەرتەگىسىندەگى جامان دا، جاقسى دا كەيىپكەرلەردىڭ ءرولىن ءوزى سومداعاننان كەيىن، بويىنداعى ۇزاق ۋاقىت ارىلا الماي جۇرگەن قورقىنىشىن جەڭە الادى. كۇندەلىكتى بالالاردىڭ وينايتىن «تىعىلىسپاق» ويىنى ارقىلى دا بالا قاراڭعىدان، جالعىز قالىپ قويۋدان، تىم- تىرىس بولمەلەردەن قورىقپايتىن بولادى. ءسىز تىعىلىپ، بالا ءسىزدى ىزدەسە، ونىڭ جەڭىپ، ويىندى جاقسى وينايتىنىن ايتىپ، ماداقتاپ قويۋ كەرەك نەمەسە ءسىز بالانى ىزدەپ، ول تىعىلىپ قالسا، ونى تابا الماي جەڭىلگەنىڭىزدى ايتىپ، جاقسى وينايتىنىن ايتۋ ارقىلى بالانىڭ كوڭىل- كۇيىن كوتەرىپ قويۋ قاجەت. وسىلايشا بالانىڭ قورقىنىشىن جەڭۋگە ۇيرەتۋگە بولادى. سونىمەن قاتار، مۇنداي جاعدايدا بالاعا قاۋىپسىز، تىنىش جاعداي جاساڭىز. ەسىڭىزدە بولسىن، بالانىڭ ءپوزيتيۆتى ءوسۋى ونىڭ اينالاداعى جاعدايىنا تىكەلەي بايلانىستى.

 وسى ايتىلعان قورقىنىشتاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن نەمەسە بالانىڭ الاڭداۋشىلىعىن جويۋ ءۇشىن اتا- انالارعا ايتىلار بىرنەشە كەڭەستەر: كوبىنە بالاعا ەركىندىك بەرىپ، ونىڭ دوستارىن شاقىرىپ، بىرگە ءتيىمدى ۋاقىت وتكىزۋىن قاداعالاڭىز؛

بالانى جىرتقىش اڭدارمەن، پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىمەن، دارىگەرلەرمەن قورقىتپاڭىز. ويتكەنى بىزگە ونىڭ ءمانى بولماسا دا، بالالار ونى شىن دەپ قابىلداۋى مۇمكىن؛

بالاڭىزبەن كوڭىلدى قارىم- قاتىناس ورناتىڭىز؛

كوبىرەك سۋرەت سالۋعا باۋلىڭىز؛ بالانى سول قالپىندا قابىلداپ، جاقسى كورىڭىز. ەشكىممەن سالىستىرماڭىز؛ وزىنە دەگەن وتباسىنىڭ جىلۋىن سەزىنۋى ءۇشىن بالاعا جاقسى دوس بولا ءبىلىڭىز.

Massaget.kz