بالعىنبەك يماشيەۆ: جۇرت ورازا ۇستاعانىن ماقتانىش ساناپ، جەلىگە اۋىزاشارداعى سۋرەتىن سالادى

بۇدان بولەك، قازاق تىلىندە بارىنە تۇسىنىكتى سوزدەردى اراب تىلىندە جازاتىندار دا بارشىلىق.

بۇل ءوزىڭنىڭ ۇلتتىق بولمىسىڭنان جەرىنۋ مە، الدە وزگەگە ەلىكتەۋدىڭ بەلگىلى ءبىر كەزەڭى مە؟ بۇل تۋرالى ەۆرازيا ارناسى حابارلايدى.

"ءار مۇسىلمان ءاربىر امالىن ءوزى ءۇشىن جاسايدى، تەك ورازانى مەن ءۇشىن ۇستايدى" - دەگەن سوزدەر قۇراندا كەزدەسەدى.

 ورازا ادام مەن اللانىڭ اراسىنداعى سىر. ءبىراق نيەتىمدى بارلىعى كورسە ەكەن، بىلسە ەكەن دەپ اۋىزاشاردان فوتو- ۆيدەو جۇكتەيتىندەردى ينتەرنەتتەن كۇندە كورىپ ءجۇرمىز. اقىن بالعىنبەك يماش "مۇنداي قادامعا بارماس بۇرىن، فوتوڭدى ينستاگرامعا سالماس بۇرىن ويلانۋ كەرەك" دەيدى.

 "ءبىر قىلجىلتاتىن نارسە. وسى ورازا ۇستاعانىن ريا قىلىپ، بولماسا اۋىزاشار بەرىپ جاتقانىن، "مىنا جەردە اۋىز اشىپ جاتىرمىز" دەپ الەۋمەتتىك جەلىگە جارقىراتىپ سالا بەرگەن دۇرىس ەمەس دەپ ويلايمىن. ويتكەنى بىرەۋ اش، بىرەۋ توق. جالپى جەلىگە ىشكەن- جەگەنىن سالىپ وتىرۋ دۇرىس ەمەس دەپ ەسەپتەيمىن. ءارتۇرلى ادامدار بولۋى مۇمكىن. سوعان قولى جەتپەي وتىرعان الەۋمەتتىك از قامتىلعان، كوپبالالى بولۋى مۇمكىن"، - دەيدى بالعىنبەك يماش.

 فوتو ءوز الدىنا قازىر اينالاڭىزعا قاراساڭىز كوپتەگەن كافە- مەيرامحانالار "يفتار! يفتارعا كەلىڭىز!" - دەگەن سارىنداعى جارنامالارىن ءىلىپ قويعان. كورىپ جۇرگەن بولارسىز. "قۇداي- اۋ، قازاقتىڭ قاراپايىم اۋىزاشار دەگەن ءسوزى ازدىق ەتتى مە؟ " دەگەن وي كەلەدى.

"يفتاردىڭ دا ماعىناسى سول اۋىزاشار دەگەندى بىلدىرەدى. سوندىقتان جالپى وسى تىلدىك انىق وسى قوعامدا بالاماسى بولعاننان كەيىن، ەندى ءبىز ءوزىمىز قولدانعاندا "اۋىزاشارعا بارامىز، اۋىزاشارعا شاقىردى" دەگەندى قولدانامىز. سول دۇرىس پا دەپ ويلايمىن"، - دەيدى ازىرەت سۇلتان مەشىتىنى نايب يمامى قانات قىدرمين.

جاقىندا جەلىدەگى ءبىراز وقىرمانعا اتى جاقسى تانىس سامات نۇرتازا مىناداي جازبا قالدىردى. الدىمەن وقىپ، تانىسايىق:

 "ءبىزدىڭ ۇيدە اعايىندى ەكى بالا تۇرادى. اعاسى ارافات 5 جاستا، ءىنىسى مۋحامماد 3 جاستا. بۇگىن انالارى تەرەزەدەن "ارافات، سموتري زا مۋحاممادوم!"، "ارافات، مۋحامماد، دوموي!" دەپ شاقىرىپ جاتقانىن ەستىپ قالدىم. سوندا ماعان ءبىر وي كەلدى، ەر- رياد پەن باعدادتا، كاير مەن بەيرۋتتا بالالارىنىڭ ەسىمدەرىن "بەرىك"، "سەرىك"، "قانات"، "جانات"، "ولجاس"، "ورىنباسار"، "جاقسىبەك" دەپ قويعان اراب بار ما؟ ارينە "جوق" دەپ سەنىمدى ايتا الامىن. سوندا بۇل نە؟ ەلىكتەۋىشىلىك پە؟ رۋحاني- ءدىني قۇلدىق پا؟ الدە قازاقتا ەسىم جوق بولىپ، قاعىنان جەرىگەن بۋىن پايدا بولدى ما؟ ".

 بۇل پىكىرگە بايلانىستى وقىرمانداردىڭ ويى ەكىگە بولىنگەن. ءبىرى دۇرىس دەپ قولداسا، ەكىنشىلەرى بۇرىس دەپ قارسىلىق بىلدىرۋدە.

 "ارافات مۋحامەد دوموي دەيدى، بۇدان نە بايقاۋعا بولادى؟ ەسىمدەرىمىز ارابشا، ءتىلىمىز ورىسشا، ءتۇرىمىز مونگولويد. دياگنوز - ءبىز بۋرياتپىز"، - دەپ جازدى ەكىن ەسىمدى پىكىر جازۋشى.

 "كەڭەس داۋىرىنەن شىققاندا قازاقشىلىق دەپ دىنگە بۇرىلعاندى ايتتى حالىق. سوسىن ءتۇرلى ءتۇرلى وسىنداي ەسىمدەرگە قۇمار بولدى، ماعىناسىن ىزدەپ تاۋىپ. ەندى ەس جيىپ اراب ەسىمدەرىنەن ارىلۋ كەرەك ەكەنىن ءتۇسىنىپ جاتىر. تاتار باشقۇرت مولدالار كەلگەنگە دەيىن قازاق دالاسىنا، قاتتى بەلسەندى ارابقا ەلىكتەۋشىلىك بولماعان"، - دەيدى قايرات بيجان.

"مۇسىلمانشا ەسىمدەردىڭ ءبارى بۇرىن قازاق ءتىلىنىڭ زاڭدىلىعىنا بەيىمدەلىپ جاسالاتىن: مۇحامبەت، ماحامبەت، مۇقاعالي.. . سەبەبى اتالارىمىزدىڭ يممۋنينەتى كۇشتى بولعان عوي. ءتىپتى وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ءوزىن مەترەي (دميتري) قىلىپ جىبەرگەن. ال مۋحامماد (مۋھامماد) دەۋ ناعىز ارابشىلدىققا سالىنۋ، ءوز تىلىنەن بەزىنۋدىڭ ءبىر كورىنىسى سياقتى"، - دەيدى ارنۇر اسقاروۆ.

ەلىكتەۋ دەگەننەن شىعادى. مۇنداي كەزەڭدى ءبىزدىڭ ۇلت باسىنان وتكەردى. وعان دالەل كەشەگى كەڭەس زامانى.

 "قوعامدا يسلام ءدىنىن تاراتاتىن ادامداردىڭ سانى ارتقانىن، بەدەلى ارتىپ مەرەيى ۇستەم بولعانىعىنىڭ ايعاعى. 70  جىل بيلەگەن كەڭەس وداعىنىڭ تۇسىندا سوۆحوز، كولحوز، مەلس، كاتيۋشا، راكەتا، كوسموس دەگەن ادامداردى، وكتيابر، نويابر، سەنتيابر دەگەن ادامدار ءبىزدىڭ كورشىلەرىمىز بولدى. اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنىڭدەر دەپ جاتىر. ەرتەڭ ولار ءالى كىشكەنتاي. ول بۋىن ءوسىپ جەتىلسە ەرتەڭ سميت، توم، دجوناس، دجوردج دەگەن اتتاردىڭ شىعۋىنا مەن تولىق سەنىمدىمىن"، - دەيدى تاريحشى جۇمامۇرات ءشامشى.

 "ايتىپ اۋىز جيعانشا بولمادى" دەگەن ءسوز تىركەسى مىنا مىسالعا ءدال كەلىپ تۇرعانى- اي. ماتەريالدى ەفيرگە دايىنداپ جاتقاندا قاراعاندىدا ءبىر ءسابي دۇنيەگە كەلدى. اتا- اناسى ونىڭ اتىن دەينەريس دەپ قويىپتى.

تۇسىنبەي قالعاندار بولسا تارقاتىپ ايتايىن. دەينەريس دەگەن «يگرا پريستولوۆ» ، ياعني "تاقتار ويىنى" سەريالىنىڭ باستى كەيىپكەرلەرىنىڭ ءبىرى. سول ايداھارلار اناسىنىڭ قۇرمەتىنە قازاقستاندىق وتباسى بالاسىنىڭ اتىن ىرىمداپ قويعان بولار. الداعى ۋاقىتتا جۇمامۇرات ءشامشى ايتپاشقى دجون، توم، سيۋزان دەگەن ەسىمدەردى ەستىپ جاتساڭىز ەش تاڭعالماڭىز.