قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا قىز-كەلىنشەكتەر نەگە كوپ؟

ءومىر مەن ءولىم بەتتەسكەن ساتتە دە، قاۋىپ پەن قاتەر قاتار كەلگەن كەزدە دە ەر بىلەكتى، باتىر جۇرەكتى ايەلدەر بولعان. قازىرگى كەزدە دە قوعامدا مۇنداي جانداردى كەزدەستىرۋگە بولادى. دەي تۇرعانمەن، قىز بالانىڭ، جالپى ايەل زاتىنىڭ نازىك جاراتىلىس ەكەنى ءاردايىم ەستە تۇرادى.

قوعام جانە ادام بار جەردە، ءتۇرلى ماسەلەلەردىڭ تۋىندايتىنى اقيقات. قىلمىس تا سول ادامزاتتىڭ قولىمەن جاسالادى. بۇل رەتتە ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ ەڭبەگى ەلەۋگە تۇرارلىق. پوليتسيانىڭ سان- سالالى قىزمەتىنىڭ ىشىندە دە مامانداردىڭ اتقاراتىن ءتۇرلى مىندەتتەرى بار. الايدا، ءبىر قاراعاندا ايەل ازاماتتاردىڭ قاۋىپ پەن قاتەرگە تولى ىشكى ىستەر سالاسىندا قىزمەت اتقارۋى قۇپتاي قوياتىن جايت ەمەستەي كورىنەدى.

ماسەلەن، قىلمىس بولعان ورىنعا بارۋ، ونى اشۋعا اتسالىسۋ، قىلمىسكەرلەردى تەرگەۋ، سوت پروتسەسىنە قاتىسۋ سياقتى نارسەلەر ادام جۇرەگىنە سالماق تۇسىرەدى. ءتۇرلى ادامدارمەن سويلەسىپ، ءتۇرلى مىنەز كورسەتۋگە دە تۋرا كەلەدى.

بۇگىنگى تاڭدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا جۇمىس ىستەيتىن نازىكجاندىلار سانىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانى شىن. ءبىر عانا جامبىل وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنە قاراستى مەكەمەلەردە 213 قىز- كەلىنشەك قىزمەت اتقارادى ەكەن. ارينە، ولاردىڭ اراسىندا ۇزاق جىلدار بويى وسى سالانىڭ ىستىعىنا كۇيىپ، سۋىعىنا توڭىپ كەلە جاتقاندارى دا، قادامىن ەندى باسقاندارى دا بار.

ءبىراق قايبىرىمەن سۇحباتتاسا قالساڭىز، ولار بۇل سالانىڭ قيىن دا قاۋىپتى ەكەنىن ايتادى. جۇمىسى قيىن جانە وتە قاۋىپتى بولسا دا پوليتسيا پودپولكوۆنيگى سامال جۇمانبايەۆا جيىرما جىل بويى تالاس اۋداندىق پوليتسيا بولىمىندە تەرگەۋشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى.

ال ونىڭ باستى مىندەتى -  اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستاردى اشۋ. سامال كەنجەباي قىزى 1998 -جىلى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ قاراعاندى جوعارى مەكتەبىن بىتىرگەن سوڭ تالاس اۋدانىنا تەرگەۋشى بولىپ ورنالاسادى.

قىزمەتتىك جولى كىشى سەرجانت شەنىندە اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمى تەرگەۋ بولىمشەسىنىڭ تەرگەۋشىسى قىزمەتىنەن باستالدى. 2005 -جىلدىڭ مامىر ايىندا سامال جۇمانبايەۆا وسى بولىمشەنىڭ اعا تەرگەۋشىسى لاۋازىمىنا تاعايىندالىپ، كۇنى بۇگىنگە دەيىن پوليتسيا پودپولكوۆنيگى شەنىندە قىزمەت اتقارۋدا. «مەكتەپ جاسىنان بەرى تەرگەۋشى بولۋدى ارماندادىم. سوندىقتان 10-سىنىپتا وقىپ ءجۇرىپ، سول كەزدەرى قاراتاۋ قالالىق ىشكى ىستەر باسقارماسىنا كەلىپ، بىرتىندەپ تاجىريبە جيناقتاي باستادىم. ال مەنىڭ ءبىرىنشى تالىمگەرىم - اعا تەرگەۋشى قانات قۇلجانبەكوۆ بولدى»، -  دەيدى پودپولكوۆنيك.

قىزمەت بارىسىندا تالاي قىلمىسكەردى تەرگەپ، تالاي قىلمىستى اشۋدا سامال كەنجەباي قىزى جاقسى كورسەتكىش كورسەتكەن. ءتىپتى قاۋىپ پەن قاتەرگە تولى تەرگەۋ بارىسىندا قاتالدىق تانىتۋعا دا تۋرا كەلەدى. ويتكەنى قىلمىستى مويىنداتۋ، ونىڭ سەبەبىن انىقتاۋ دا وڭاي ەمەس. مۇنداي كەزدە كوڭىلگە كىربىڭ، جۇرەككە سالماق تۇسەدى. سول ءۇشىن ول بوس ۋاقىتىن ادەمى گۇلدەردى وسىرۋگە ارنايدى. سونىمەن قاتار ونىڭ سۇيىكتى ءىسى دەتەكتيۆتىك جانرداعى كىتاپتاردى وقۋ ەكەنىن بىلدىك. بۇگىندە ءتورت بالانىڭ اناسى سامال جۇمانبايەۆا ادام بويىنداعى قايسارلىق قانا قيىندىقتى جەڭەدى دەگەن ۇستانىمدى ۇستانادى.

جالپى، بۇگىندە ورىن الىپ جاتقان ءتۇرلى جاعدايلاردى كورىپ وتىرىپ قىز بالالار نەگە قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا قىزمەت اتقارۋعا قۇمار دەپ ويلاناتىنىمىز راس. ەر ادامنىڭ وزىنە قاجىر مەن قايرات كەرەك بۇل سالانىڭ قالتارىسى مەن بۇلتارىسى دا كوپ. الايدا، تالعامعا تالاس جوق دەگەندەي، اركىمنىڭ ماماندىق تاڭداۋدا وزىنشە شەشىم شىعارۋىنا بولادى.

ال تاراز قالالىق №2 -پوليتسيا ءبولىمىنىڭ جەدەل كريميناليستيكا ءبولىمىنىڭ كريميناليسى، پوليتسيا كاپيتانى ماقپال رابي 2007-2011 -جىلدارى الماتى قالاسىنداعى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ اكادەمياسىن ءتامامداعان تاجىريبەلى مامان. ماڭعىستاۋ وبلىسى، ماڭعىستاۋ اۋدانىنىڭ وڭدى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن ماقپال 2012 -جىلدان بەرى وسى مەكەمەدە جۇمىس ىستەيدى.

ونىڭ نەگىزگى مىندەتى -  قانداي دا بولسىن وقيعا ورنىنا بارۋ، وعان قاتىسۋ. «مۇمكىندىك بولسا قىلمىستىڭ الدىن الۋ، قىلمىستى اشۋ، وقيعا ورنىنان الىنعان ايعاق زاتتاردىڭ سول ىسكە قاتىستىلىعىن انىقتاۋ ءبىزدىڭ مىندەت. جىل باسىنان بەرى ون شاقتى قىلمىس ورنىنا بارىپ ۇلگەردىك. مەرەكە كۇندەرى جۇمىس ەكى ەسەگە ارتادى. قيىندىقتار دا بولىپ تۇرادى. ومىرىمىزگە قاۋىپ تونەتىن كەزدەر دە كەزدەسەدى. ءبارى ادامنىڭ وزىنە بايلانىستى. كوپ نارسەنى جۇرەككە اۋىر الۋعا بولمايدى. وقۋدا جۇرگەنىمىزدە بىزگە مۇنىڭ ءبارىن ۇيرەتكەن»، دەيدى كاپيتان.

قىلمىس اشۋدىڭ دا وزىندىك قۇپياسى مەن ءتارتىبى بار. دەگەنمەن، قىزمەت بابىندا پوليتسەيلەرگە ورىنسىز دۇرلىگىپ قوڭىراۋ شالاتىندار دا كەزدەسەدى ەكەن. قوڭىراۋ تۇسكەن مەزەتتە ءتۇن دەمەي، كۇن دەمەي پوليتسەيلەر سول جەرگە جەتۋى ءتيىس. ماسەلەن، وتباسىلىق جانجال، ەكى ادامنىڭ توبەلەسى، ۇرلىق سياقتى قىلمىستاردان ادام ولىمىنە دەيىنگى وقيعالارعا ارالاسۋعا تۋرا كەلەدى. ماقپال رابي قازىرگى كەزدە پاتەر جانە اۆتوكولىك ۇرلىعىنىڭ كوبەيىپ كەتكەنىن ايتادى.

ادامنىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. كەيدە قوماقتى اقشا جوعالدى، توناپ كەتتى دەگەن جەلەۋمەن شاقىرىپ الىپ، سوڭىنان ولاي بولماي شىعاتىنى دا ءجيى كەزدەسىپ تۇرادى ەكەن. وسىنداي ساتتەردىڭ بارىندە وقيعا ورتاسىنان تابىلۋ، وعان ارالاسۋ، ونى انىقتاۋ قيىن. اسىرەسە ايەلدەر قاۋىمىنا مۇنىڭ اۋىر ەكەنى انىق. قاشاندا سۇلۋلىق پەن نازىكتىك سيمۆولى سانالاتىن قىز- كەلىنشەكتەر قاۋىمى راسىندا قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا نەگە كوپ ەكەن؟..

 حاميت ەسامان، «ەگەمەن قازاقستان»

جامبىل وبلىسى