ا ق ش قارۋ-جاراق ساۋداسىندا وزگەلەردەن وزدى

ا ق ش سوڭعى بەس جىلدا قارۋ ساتۋدى ەداۋىر ارتتىرسا، رەسەيدىڭ ۇلەسى كەمىگەن. بۇل تۋرالى ستوكگولم حالىقارالىق بەيبىتشىلىكتى زەرتتەۋ ينستيتۋتى ەسەبىندە ايتىلعان.

ستوكگولم حالىقارالىق بەيبىتشىلىكتى زەرتتەۋ ينستيتۋتى (SIPRI) ناۋرىزدىڭ 11 ءى كۇنى جاريالاعان ەسەپتە 2014-2018-جىلدار ارالىعىندا ا ق ش- تىڭ قارۋ-جاراق ەكسپورتى كورسەتكىشى 36 پايىزعا ارتقانى ايتىلعان. وسىنىڭ الدىنداعى بەس جىلدىق كەزەڭدە بۇل كورسەتكىش 30 پايىز بولاتىن. قازىر ا ق ش قارۋ ساتۋدان وزگە ەلدەردەن ايتارلىقتاي وزىپ كەتتى.

«ا ق ش الەم بويىنشا قارۋ-جاراق ساتۋدان جەتەكشى ەل رەتىندە پوزيتسياسىن بۇرىنعىدان دا نىعايتتى، - دەيدى SIPRI- ءدىڭ قارۋ-جاراق جانە اسكەري شىعىندار باعدارلاماسى ديرەكتورى ود فلەرانت. - سوڭعى بەس جىلدا [ا ق ش] كەمىندە 98 ەلگە قارۋ-جاراق، سونىڭ ىشىندە اسكەري ۇشاقتار، شاعىن قاشىقتىققا ۇشاتىن قاناتتى جانە بالليستيكالىق زىمىراندار، قاشىقتان باسقارىلاتىن بومبالار ءتارىزدى قازىرگى زامانعى قارۋ تۇرلەرىن ساتتى».

SIPRI ەسەبىندە ۆاشينگتون مەن ماسكەۋدىڭ قارۋ-جاراق ەكسپورتى بويىنشا كورسەتكىشتەرىنىڭ الشاقتاي تۇسكەنى ايتىلعان.

«2014-2018-جىلدار ارالىعىندا ا ق ش- تىڭ نەگىزگى قارۋ-جاراق تۇرلەرى بويىنشا ەكسپورتى رەسەيدەن 75 پايىزعا ارتىق بولدى. 2009-2013-جىلدارى تەك 12 پايىز عانا كوپ بولاتىن» دەلىنگەن قۇجاتتا.

ا ق ش قارۋ- اراقتىڭ جارتىسىنان كوبىن (52 پايىزىن) تاياۋ شىعىسقا ساتقان.

SIPRI- ءدىڭ حابارلاۋىنشا، 2014-2018-جىلدارى رەسەيدىڭ قارۋ-جاراق ەكسپورتى 17 پايىزعا قىسقارعان. بۇعان ءۇندىستان مەن ۆەنەسۋەلانىڭ قارۋ ساتىپ الۋدى ازايتقانى اسەر ەتكەن.

قۇجاتتا قارۋ-جاراق ساتۋدان قازىر فرانسيا ءۇشىنشى ورىندا (الەمدىك كورسەتكىشتىڭ 6,8 پايىزى) ەكەنى ايتىلعان. ودان كەيىنگى ورىنداردا گەرمانيا (6,4 پايىز) مەن قىتاي (5,2 پايىز) تۇر.

بۇكىل الەم بويىنشا قارۋ-جاراق ساۋداسى كورسەتكىشىنىڭ 75 پايىزى وسى بەس ەلدىڭ ۇلەسىندە دەپ جازادى SIPRI. ەۋروپا وداعى ەلدەرىنىڭ جالپى ۇلەسى 27 پايىزدى قۇراعان.

اسكەري قارۋ-جاراق ساتىپ الۋدان ساۋد ارابياسى الەمدە الدىڭعى ورىنعا شىققان. سوڭعى بەس جىلدا بۇل ەل قارۋ ساتىپ الۋدى 192 پايىزعا ۇلعايتقان. مۇنىڭ الدىنداعى بەس جىلدىق كەزەڭدە الەم بويىنشا قارۋ يمپورتىنىڭ 4,3 پايىزى ەر-ريادتىڭ ۇلەسىندە بولسا، قازىر بۇل كورسەتكىش 12 پايىزعا جەتىپ وتىر.

«پارسى شىعاناعىنداعى كەي اراب مەملەكەتتەرى [اتالعان كەزەڭدە] قارۋ ساتىپ الۋدى كۇرت كوبەيتتى» دەيدى SIPRI.

«مۇنداي وسىمگە اسەر ەتكەن نەگىزگى سەبەپتەردىڭ اراسىندا ءبىر جاعىنان يران مەن ەكىنشى جاعىنان ساۋد ارابياسى جانە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى اراسىنداعى ءوزارا سەنىمسىزدىكتى اتاۋعا بولادى» دەيدى زەرتتەۋشىلەر.

بۇعان قوسا ولار كوپشىلىك يران مەن ساۋد ارابياسى اراسىنداعى جاناما سوعىسقا جاتقىزاتىن يەمەندەگى قارۋلى جانجالدى، سول ءتارىزدى ساۋد ارابياسى جەتەكشىلىگىندەگى اراب ەلدەرى كواليتسياسىنىڭ پارسى شىعاناعىنداعى شاعىن مەملەكەت - كاتارعا قارسى اسكەري ءىس-قيمىلدارىن اتاپ كورسەتكەن.

پاكىستان الەمدە قارۋ-جاراق ساتىپ الۋ كورسەتكىشى بويىنشا 11-ورىندا تۇر. ءبىراق بۇل ەل قارۋ ساتىپ الۋدى مۇنىڭ الدىنداعى بەس جىلدىق كەزەڭدەگى 4,8 پايىزدان 2,7 پايىزعا دەيىن كەمىتكەن. پاكىستان نەگىزىنەن قىتاي (70 پايىز)، ا ق ش (8,9) پەن رەسەيدەن (6 پايىز) قارۋ ساتىپ العان.

ونىڭ باسەكەلەسى ءۇندىستان بولسا قازىر الەمدە قارۋ ساتىپ الۋدان ەكىنشى ورىنداعى ەل سانالادى. ءۇندىستانعا رەسەي (58 پايىز)، يزرايل (15 پايىز) جانە ا ق ش (12 پايىز) قارۋ ساتقان.

SIPRI وتكەن جىلى جەلتوقساندا جاريالاعان ەسەبىندە ا ق ش كومپانيالارى 2017-جىلى 222,6 ميلليارد دوللاردىڭ قارۋىن ساتقانىن ايتقان بولاتىن. ال رەسەي جىل ىشىندە 37,7 ميلليارد دوللاردىڭ قارۋىن ساتقان.