جالقاۋلىقتى قالاي جەڭەمىز؟

كەرىسىنشە: «جوق. مەن شارشاپ تۇرعان جوقپىن. مەن السىزدەردەن بولۋعا ءتيىستى ەمەسپىن» دەگەن سەكىلدى سەرگەكتىك سىيلايتىن ويلارعا ساناڭىزدى جەڭدىرىڭىز!

2. جالقاۋلىق -  جۇقپالى دەرت. ەگەر ادامنىڭ دوسى جالقاۋ بولسا، ول مىندەتتى تۇردە وعان جۇعادى ەكەن. پايعامبار (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «كىسى دوسىنىڭ دىنىندە» دەگەن ءسوزدى تەككە ايتپاعان. سول سەبەپتى، دوس تاڭداۋدا ەرەكشە مۇقياتتىلىق تانىتۋ كەرەك.

3. جالقاۋلىق پەن شارشاڭقىلىققا ۇرىنعان ادام اۋەلى تاڭ نامازىنا تۇرۋى كەرەك. سەبەبى اللا تاعالا قۇدسي حاديستە: «ەي، ادام ۇرپاعى! مەن ءۇشىن كۇننىڭ باسىندا ءتورت راكاعات ناماز وقى، مەن سەنى كۇننىڭ قالعان بولىگىندە (زۇلىمدىقتان، بالە- جالادان ...) قورعايمىن!» دەگەن.

4. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «ءيا، اللا! مەنىڭ قاۋىمىما تاڭەرتەڭگى ۋاقىتتا بەرەكە بەر!» دەپ دۇعا جاساعان. سوندىقتان جالقاۋلىقپەن كۇرەسكىسى كەلگەن ادام - تاڭ نامازىنان كەيىن ۇيىقتاماۋى شارت ەكەن. انىعىندا، وسى ۋاقىت ارالىعىنداعى ۇيقى ادامدى بوساڭدىققا، بەيجايلىلىققا اپاراتىن اۋرۋ سياقتى. ال ەگەر ۇيىقتاۋ قاجەت بولسا، كۇن شىققاننان كەيىن ۇيىقتاعانىڭ ابزالىراق.

5. تاڭعى ۋاقىتتاعى سەرگەكتىك پەن بەلسەندىلىك ادامعا ەرەكشە كۇش بەرەدى. سودان بولسا كەرەك دانا حالقىمىز «ەرتە تۇرعان ەركەكتىڭ ىرىسى ارتىق، ەرتە تۇرعان ايەلدىڭ ءبىر ءىسى ارتىق» دەگەن.

6. ەڭ نەگىزگى كەڭەستەردىڭ ءبىرى -  جالقاۋلىق دەرتىنەن ايىرىلۋ ءۇشىن ادام حاديستە كەلگەن «يا، اللا! السىزدىكتەن، جالقاۋلىقتان وزىڭە سىيىنامىن!» دەگەن دۇعانى ءجيى قايتالاۋى كەرەك.

7. «اقىلسىز ادام جەتىم» دەپ جانقۇتتى شەشەن ايتپاقشى، ءوزىڭىزدى-ءوزىڭىز جەتىمدىك كۇيگە سالماڭىز! ءوزىڭىزدى قولعا الىپ، امالدارىڭىزدى اقىلمەن تارازىلاپ، ارىڭىز الدىندا ەسەپ بەرىڭىز. ەرتەڭگى باراتىن جەرىڭىز تۋرالى ويلانىڭىز! اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «ناعىز اقىلدى -  ءاردايىم ءوز-ءوزىن ەسەپكە تارتىپ، ىزگى امالدار جاساپ، ولىمنەن كەيىنگى ومىرگە قامدانعان ادام. ال، ناعىز بەيشارا - ءناپسى قالاۋىنا ەرىپ ءجۇرىپ، اللاعا تىلەكتەرىن ايتاتىن ادام (و دۇنيەدە ىزىلەرمەن بولارمىن دەپ) اللانىڭ مەيىرىمىنەن ءۇمىت ەتكەن ادام)» دەگەن. (تيرميزي، يبن ءماجاھ، احماد).

8. تاماقتى مولشەردەن تىس كوپ جەۋدەن ساقتانىڭىز. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «ادام بالاسى اسقازاننان جامان ىدىس تولتىرعان ەمەس» دەگەن. ادام تاماقتى نەعۇرلىم كوپ جەسە، جالقاۋلىق تا سوعۇرلىم جەلكەسىنەن باسا تۇسەدى. تاماقتى كوپ جەسەڭىز، ءسىز ونى كوتەرەسىز، از جەسەڭىز، ول ءسىزدى كوتەرەتىنىن ۇمىتپاڭىز!

9. بىرەۋدى جۇمساۋدى ادەتكە اينالدىرماڭىز! ساحابالار ات ۇستىندە وتىرىپ، قامشىسىن ءتۇسىرىپ السا دا ونى كوتەرىپ بەرۋىن ەشكىمنەن سۇرامايتىن بولعان. (مۋسليم).

10. بۇگىنگى ءىستى ەرتەڭگە قالدىرماڭىز! ءار كۇننىڭ ءوز ءىسى بار. «ەرىنشەكتىڭ ەرتەڭى بىتپەيدى» دەمەكشى، ەرىنشەككە بۇگىننەن ەرتەڭ وڭاي كورىنىپ تۇرادى. ال، ءوز ۋاقىتىندا جاسالماعان جۇمىس كوبەيە كەلە، ەڭسەڭىزدى باسىپ، ۋايىمىڭىزدى، شارشاڭقىلىعىڭىزدى ودان ءارى كۇشەيتەدى.

11. قولىڭىز بوساي قالسا، باسقا ءبىر پايدالى ىسپەن شۇعىلدانۋعا دەن قويعانىڭىز ابزال. سەبەبى، ادامنىڭ قابىلەتى ميدىڭ جۇمىس ىستەتۋىمەن، بويداعى قاننىڭ ءجۇرىسى ءتان قوزعالىسىمەن جاقسارا تۇسەدى دە ساناڭىزدا، بويىڭىزدا تاعى جۇمىس ىستەۋگە دەگەن بەلسەندىلىك ارتادى. اللا تاعالا: «بوساي قالساڭ جانە تىرىس، راببىڭا عانا بەل بايلا»، («شارح» سۇرەسى، 7-8-اياتتار) دەپ بۇيىرعان. سەبەبى، پەندەنىڭ ءوز ويلارىمەن، جۇمىسسىزدىقتا قالىپ قويۋى، ءناپسى مەن شايتاننىڭ جەتەگىندە كەتۋگە يتەرمەلەپ، ونى وپاتقا ۇشىراتۋى مۇمكىن. سوندىقتان دا پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «يا، اللا! مەنى، وزىممەن- ءوزىمدى قاس- قاعىم ساتكە دە قالدىرما!.. » (ءابۋ داۋد، احماد) دەپ دۇعا قىلۋدى ۇيرەتكەن.

12. پايدالى كىتاپتان قول ۇزبەۋگە تىرىسىڭىز. نەمەسە ءۇن تاسپالارعا جازىلعان ۋاعىزدار نە ساحابالاردىڭ ءومىرىن تىڭداڭىز. سەبەبى ءىلىم يماندى كۇشەيتەدى، تاقۋالىققا باستايدى، ىقىلاستى وياتادى، زەيىنىڭىزدى اشادى. عۇلامالار: «يسلام ءىلىمسىز ءومىر سۇرە المايدى» دەگەن.