سارى ارقا توسىندەگى «تەڭىز پاتشالىعى» قالاي سالىندى؟
«ازاتتىق» ءتىلشىسى استانا ورتاسىنداعى سۋ استى الەمىنىڭ قالتارىسىنا ءۇڭىلىپ كوردى.
دايىن تەڭىز سۋىن جۇرتتىڭ كوبى ويلايتىنداي مىڭداعان كيلومەتر جەردەن تاسىمايدى، ونى وكەاناريۋمدا دايىندايدى. وسى ماقسات ءۇشىن قىزىل جانە ءولى تەڭىز جاعالاۋلارىنان جىل سايىن 120 توننا تەڭىز تۇزىن ساتىپ الادى. سۋدى ميكروەلەمەنتتەرمەن بايىتۋدىڭ ەڭ قولايلى امالى وسى. وكەاناريۋم جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ جانە تەحنيكامەن جابدىقتاۋ جونىندەگى ينجەنەر الەكساندر كولباسوۆتىڭ سوزىنشە، وكەاناريۋم اشىلعاننان بەرگى 15 جىلدا ءتۇرلى تەڭىز تۇزىن قولدانىپ كورگەن. قۇرامى، باعاسى جاعىنان تۇز دا ءار ءتۇرلى بولىپ كەلەدى. ءبىراق قۇرامى تابيعي تەڭىز سۋىنا بارىنشا جۋىق تەڭىز سۋىن ازىرلەۋ ۇزاق ءارى بەينەتى كوپ پروتسەسس.
- ءبىز قىتايدىڭ ارزان تۇزىن دا قولدانىپ كوردىك، ءبىراق ونىڭ قۇرامىندا قاجەت ەلەمەنتتەردىڭ كوبى جوق ەكەن. تۇزدى اكەلىپ، وعان جەرگىلىكتى سۋدى بەيىمدەپ دايىندايمىز. بۇل ءۇشىن ءوزىمىزدىڭ سۋعا اەراتسيا (اۋامەن جەلدەتۋ - رەد.) جۇرگىزەمىز، حلوردان تازارتامىز، ءتيىستى تەمپەراتۋراعا دەيىن جىلىتىپ، تۇندىرامىز، سوسىن ءار ليترىنە 30 گرامنان ەسەپتەپ، تۇز قوسامىز. سوسىن بەلگىلى ءبىر ۋاقىت بويى ونى ارالاستىرىپ الىپ، ساقتايتىن كامەراعا جىبەرەمىز، كەيىن ونى تاعى جەلدەتىپ، سۇزگىدەن وتكىزەمىز، سودان كەيىن عانا نەگىزگى ىدىسقا اۋىستىرىپ قۇيامىز، - دەيدى الەكساندر كولباسوۆ تەڭىز سۋىن جاساۋ پروتسەسى تۋرالى.
الەكساندر كولباسوۆ - وسى قالانىڭ بايىرعى تۇرعىنى. جەرگىلىكتى ينجەنەرلىك- قۇرىلىس ينستيتۋىن بىتىرگەن سۋ تازارتۋ قوندىرعىلارى مامانى كەزىندە بوگەتتەرگە قۇياتىن بەتون شىعارۋمەن اينالىسقان. 2002 -جىلى «تەڭىز پاتشالىعى» تۋننەلى قابىرعالارىن اكريل شىنىدان جاساعان كەزدە ناسوس جابدىقتاردىڭ گيدراۆليكالىق پروبلەمالارىن شەشۋ، مىسالى، ناسوستاردىڭ دارىلداعان ءۇنىن ءوشىرىپ، شۋدى ازايتۋ ءۇشىن ونى كەڭەسشى رەتىندە وكەاناريۋمعا جۇمىسقا شاقىرعان. ونىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى ەكەنىن بايقاعان سوڭ وكەاناريۋمدا جۇمىس ىستەۋدى ۇسىنعان.
ول كەزدە وكەاناريۋم قۇرىلىسىندا كوپتەگەن شەتەلدىك - يتاليالىق، مالايزيالىق، اۆستراليالىق، جاڭا زەلانديالىق ماماندار جۇمىس ىستەگەن.
العاشقى كەلۋشى
استاناداعى «دۋمان» ويىن- ساۋىق ورتالىعى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ باستاماسىمەن سالىنعان. ول نىسان قۇرىلىسىن اي سايىن ءوزى بارىپ باقىلاپ تۇرعان. وكەاناريۋم 2003 -جىلعى مامىردىڭ 6-سىندا رەسمي تۇردە اشىلعان. 2017 -جىلى «دۋمان» ويىن- ساۋىق ورتالىعى وتباسىلىق دەمالىس ورتالىعىنا اينالىپ، اتاۋى AiLand دەپ وزگەردى. كەلىسىم- شارت بويىنشا، ونىڭ جۇمىسىن ءبىر جىل بويى جۇرگىزىپ، تۋىنداعان پروبلەمالاردى شەشىپ، جەرگىلىكتى قىزمەتكەرلەرگە جۇمىستىڭ قىر- سىرىن ۇيرەتۋگە ءتيىس بولعانىمەن، وكەاناريۋم اشىلعاننان كەيىن شەتەلدىك مامانداردىڭ ءبىرى قالماي كەتىپ قالعان.
- ءبىر جىل بويى، ياعني ءوز ماماندارىمىز ءبارىنىڭ قىر- سىرىن ۇيرەنگەنشە نىساننىڭ جۇمىسىن جۇرگىزۋى ءتيىس بولعانىمەن، تاجىريبەسى بار شەتەلدىك ماماندار كەتىپ قالعان سوڭ ءبىز جالعىز قالدىق. ءبىراق ولار بۇرىن تەڭىز، مۇحيت جاعالاۋىنداعى وكەاناريۋمدارمەن عانا جۇمىس ىستەگەن عوي، سوندىقتان جۇرەكسىندى. ال مىناۋ تەڭىز، مۇحيتتان شالعاي جاتقان ءتۇز دالانىڭ ورتاسىندا سالىنعان قۇرلىقتاعى وكەاناريۋم. شەتەلدىك ماماندار ءتۇز دالادان وكەاناريۋم سالۋعا بولادى دەگەنگە سەنگەن جوق. ت م د ەلدەرى ىشىندە مۇنداي وكەاناريۋمدى ءبىز ءبىرىنشى بولىپ سالدىق. بىزدەن كەيىن ۆلاديۆوستوك، پەتەربۋرگ، ۆورونەج، سوچي، ماسكەۋدە اشىلدى. كەيىن ولار تاجىريبەمىزبەن ءبولىسۋدى سۇراپ ءبىزدى شاقىراتىن بولدى. ۇيرەتۋ ءۇشىن ولارعا بارىپ جۇردىك، ال تاجىريبە جيناۋ ءۇشىن ولار بىزگە كەلىپ تۇردى. قازىر كەي قىزمەتكەرلەرىمىز پەتەربۋرگتە، سوچيدە جۇمىس ىستەپ ءجۇر، دەمەك، ت م د ەلدەرى ءۇشىن ءبىز وكەاناريۋم كادرلارىن دايارلايتىن ورىن بولىپ تۇرعانىمىز عوي، - دەپ ەسكە الادى الەكساندر كولباسوۆ.
ەنتۋزياستەردى جۇمىسقا شاقىرۋ
وكەاناريۋم ىسكە قوسىلعاننان كەيىن كادر پروبلەماسى شىققان. جەرگىلىكتى اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەت تۇشى سۋدا بالىق وسىرەتىن مامانداردى دايارلايدى. تەڭىز باعىتىندا جۇمىس ىستەيتىن ماماندىققا ولاردى ءىس جۇزىندە باۋلۋعا تۋرا كەلگەن. كادر تاپشىلىعى پروبلەماسىن بىردەڭە ەتىپ شەشۋ ءۇشىن باسشىلىق بالىق وسىرۋمەن اينالىسقان، ۇلكەن اكۆاريۋمدارى بار جانە بۇل كاسىپپەن باياعىدان اۋەستەنەتىن ادامداردى جۇمىسقا شاقىرىپ، حابارلاندىرۋ بەرگەن. حابارلاندىرۋ بويىنشا سەگىز ادام كەلگەن، ولار جاي اۋەسقوي جاندار ەمەس، بالىق ءوسىرۋدىڭ قىر- سىرىن جەتىك بىلەتىن ناعىز كاسىپقويلار بولىپ شىققان. ول كەزدە ينتەرنەت قازىرگىدەي دامىماعان، سوندىقتان كۇندەلىكتى جۇمىستا ولاردىڭ ءبىلىم- تاجىريبەسىنە جۇگىنۋدەن وزگە امال قالماعان. ولار وكەاناريۋمدا جۇمىس ىستەي باستاعان، ال بۇرىنعى اۋەس ىستەرى ەندى كاسىپكە اينالعان.
شەتەلدىك وكەاناريۋمداردى ىسساپارمەن كوپ ارالاعان قىزمەتكەرلەر ا ق ش، جاپونيا، قىتايعا بارعان ساپارلارىنان كوپ كىتاپتار اكەلىپ، ولاردى اۋدارتىپ، كۇندەلىكتى جۇمىستا قولدانعان.
وكەاناريۋم جەرگىلىكتى اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتپەن كەلىسىم- شارتقا وتىرعان. ال كەيىن ونىڭ تۇلەكتەرى اراسىندا قاتاڭ ىرىكتەۋ جۇرگىزگەن. ءپان بويىنشا تەرەڭ ءبىلىمىن كورسەتىپ، سىناقتان وتكەندەردى بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن شەتەلگە جىبەرگەن. ويتكەنى وكەاناريۋم ءبىلىمدى، جوعارى بىلىكتى ماماندارعا ءزارۋ بولعان.
- مىسالى، "تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ" مامانى كەلىپ، ناسوس قويىپ بەرۋدى سۇرادى دەلىك. ال ودان اۋىسىم جيىلىگى، سۇزگى تۇرلەرى، سۋدىڭ سۇزگىدەن ءوتۋ جىلدامدىعى، تازارتۋ دارەجەسى، قانداي بالىققا ارنالعانىن، ىلعالدىلىعى قانداي ەكەنىن، بۇل ناسوستارعا قانداي قورعانىس كلاسىن قويۋ كەرەكتىگىن سۇرايدى. بۇل جەردە بارلىعى ءوزارا استاسىپ جاتقاندىقتان ءبىلىمىڭ بولماسا، بۇل جەردە جۇمىس ىستەي المايسىڭ، سوندىقتان مامانداردى تۇلەكتەردىڭ ءبىلىمىن ابدەن تەكسەرىپ بارىپ ىرىكتەيمىز. قىزمەتكەردىڭ بولماشى قاتەلىگىنىڭ كەسىرىنەن بالىقتار قىرىلىپ قالۋى مۇمكىن، - دەيدى الەكساندر كولباسوۆ.
ءۇش ميلليون ليتر سۋ
قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنتىڭ تۇلەگى اينۇر امانجولوۆانىڭ وكەاناريۋم زەرتحاناسىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىنە ءتورت جىل بولعان. لابورانت رەتىندە ول سۋدىڭ تەمپەراتۋراسى، ونداعى وتتەگى، نيتراتتار، اممياك مولشەرى تۋرالى مالىمەتتەر بەرەدى، ال تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسى ماماندارى مۇنىڭ ءبارىنىڭ سۋداعى كونتسەنتراتسياسىن مەجەلى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋى ءتيىس. وزدىگىنەن تازارتۋدى كۇشەيتۋ، سۋدى اۋىستىرۋ جانە وتتەگىن جىبەرۋ ءتارىزدى جۇمىس تۇرلەرى كوپ. سوندىقتان قىزمەتكەرلەردىڭ اتقاراتىن مىندەتتەرى ءبىر- بىرىمەن تىعىز بايلانىستى.
كۇنىنە ءۇش سۇڭگۋىر، ءۇش وكەاناريۋمشى جانە تىرشىلىك ەتۋ جۇيەسىن قامتاماسىز ەتەتىن ەكى مامان جۇمىس ىستەيدى. ولار نەگىزگى رەزەرۆۋارداعى ءۇش ميلليون ليتر سۋدىڭ، ياعني ءۇش مىڭ تەكشە مەتر سۋدىڭ جاي- كۇيىن باقىلايدى. مىسالى، پايدالانىلعان تەڭىز سۋىن تاسىپ شىعارۋ ءۇشىن سۋ تاسيتىن ءبىر مىڭ كولىك قاجەت. ءبىراق وكەاناريۋم ماماندارى تۇيىق سيكل جۇيەسىن قولدانىپ، پايدالانىلعان سۋ مەن تۇزدى بارىنشا كادەگە جاراتۋعا تىرىسادى. ال جارامسىز سۋدى حيميكاتتار مەن قالدىقتار توگەتىن ورىنعا كولىكپەن تاسيدى.
سۋدى ادەتتە ءۇش ايدا ءبىر رەت، ءبىراق سۋدىڭ جالپى كولەمىنىڭ 10 پايىزىنا جۋىعىن عانا اۋىستىرادى. بۇل سۋدىڭ تەمپەراتۋراسىنا، بالىق سانىنا بايلانىستى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ەگەر سۋ تەمپەراتۋراسى كوتەرىلسە، اينالىم پروتسەستەرى دە كۇشەيىپ بالىقتار ءجيى قورەكتەنىپ، تيىسىنشە كوپ قالدىق بولە باستايدى.
اكۋلالار شوۋى
قازىرگى كەزدە وكەاناريۋمدا 36 ادام جۇمىس ىستەيدى. وكەاناريۋمداعى جاندىكتەردىڭ تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتۋشى تەحنيكالىق ءتيىس مامانداردان بولەك، سۇڭگۋىرلەر، وكەاناريۋمشىلار جانە «سۋ پەرىلەرى» بار.
سۇڭگۋىرلەر ەليتا ساناتىنا جاتاتىن قىزمەتكەرلەر سانالادى. وعان شىمىر دەنەلى جىگىتتەردى الادى. دەنى - سپورتشىلار. جۇمىستارى كۇردەلى. ولار وكەاناريۋمنىڭ تەرەڭدىگى بەس مەتر بولاتىن نەگىزگى رەزەرۆۋارىندا جۇمىس ىستەيدى. بالىقتاردى قورەكتەندىرۋ ءۇشىن سۋعا سۇڭگيدى. ال بالىقتىڭ ءار ءتۇرىن قورەكتەندىرۋ ءۇشىن ارنايى كەستە تۇزىلگەن. كەيدە ۆيتامينمەن بايىتىلعان قورەك بەرەدى. بالىقتاردى قورەكتەندىرگەن ءار جولى سۋعا سۇڭگىپ، رەزەرۆۋاردىڭ ءتۇبىن تازالالايدى. سۋ استىنداعى تاماق قالدىقتارىن، بالىقتاردىڭ ءناجىسىن ۆاكۋۋم تاسىلىمەن جيناپ، تازارتىپ وتىرادى. مۇنىڭ ءبارى سۇزگى جۇيەلەرى ارقىلى تازارتىلىپ، شەكتى مەجەگە دەيىن وزونمەن بايىتىلىپ، وكەاناريۋمعا قايتا جىبەرىلەدى. سۇڭگۋىرلەر سۋدىڭ استىندا تەحنيكالىق جۇمىستار دا اتقارادى. مىسالى، بەكىتكىشتەرگە ارنالعان ىلمەكتەر ورناتۋ ءۇشىن بۇرعىلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن.
سۇڭگۋىر يۆان ۆلاسكيننىڭ وكەاناريۋمدا جۇمىس ىستەگەنىنە ءتورت جىل بولىپتى. ول سپورتشى - ەسكەكپەن جۇزۋمەن اينالىسادى. اندرەي دۋبروۆسكي دە كوپ جىل ستاجى بار سۇڭگۋىر، سوندىقتان جىرتقىش اكۋلادان قورىقپايدى.
وكەاناريۋمشىلار بالىقتاردى قورەكتەندىرىپ، رەزەرۆۋاردىڭ ءتۇبىن تازالاپ قانا قويماي، اۋرۋ بالىقتاردى دا انىقتايدى. ولار بالىقتاردىڭ جاعدايىن، مىنەز- قۇلقىن زەرتتەپ (ادەتتەگىدەن وزگەشە مە)، قورەكتى قالاي جەيتىنىن باقىلايدى. ەگەر الدەبىر كۇمان تۋسا، ونداي بالىقتى وقشاۋلاپ، بەلگىلى ءبىر تاسىلمەن ەمدەيدى. ەمدەگەننەن كەيىن بالىقتى ورتاق رەزەرۆۋارعا قايتا جىبەرەدى.
سۇڭگۋىرلەر اكۋلالاردى قورەكتەندىرۋ ءساتىن شوۋ رەتىندە كورسەتەدى. قازىرگى كەزدە وكەاناريۋمدا اراسىندا ادامعا شابۋىل جاساۋى ىقتيمال قاۋىپتىلەرى دە بار بەس ءتۇرلى 13 اكۋلا تىرشىلىك ەتەدى.
مۇندا كەلۋشىلەر اكۋلالاردى تاماقتاندىرۋ ءساتىن باقىلاعاندى جاقسى كورەدى. بۇعان قوسا، ولار، اسىرەسە بالالار «سۋ پەرىلەرى شوۋىن» قىزىعا تاماشالايدى.
«سۋ پەرىسى» شوۋى
اناستاسيا سوبورانىڭ «رۋسالكا» اتانىپ كەتكەنىنە ون جىل بولعان. ول كۇن سايىن سۋعا بەس مارتە 15 مينۋتقا سۇڭگىپ، بالىقتارمەن بىرگە نەشە ءتۇرلى شوۋ كورسەتەدى. بالالار ونىڭ سۋ استىنداعى پيرۋەتتەرى عانا ەمەس، وكەاناريۋمنىڭ قابىرعاسىنا جاقىن ءجۇزىپ كەلىپ، بۇلدىرشىندەرگە قولىن بۇلعاعانى نەمەسە تەڭىز جۇلدىزىن سىيلاعانىنا ءماز- ءمايرام بولادى.
وڭاي بولماعانىمەن، اناستاسيا جۇمىسىن جاقسى كورەدى. شوۋ كورسەتۋ ءۇشىن سۋعا سۇڭگۋدەن بولەك، ول وكەاناريۋستىڭ ادەتتەگى جۇمىسىن دا اتقارادى. سۋ وتە سۋىق، سوندىقتان كەز- كەلگەن ادام سۋ پەرىسى بولىپ جۇمىس ىستەي المايدى.
مۇندا جۇمىسقا ورنالاسقاننان بەرى اناستاسيا دەكرەتتىك دەمالىستا دا بولىپ كەلگەن. ونىڭ سوزىنشە، ونىمەن بىرگە ىستەيتىن ارىپتەسى اياعى اۋىر كەزىندە جەتى ايلىعىنا دەيىن «سۋ پەرىسى» بولىپ جۇمىس ىستەگەن. ول دا جۇمىسىن جاقسى كورەدى. ويتكەنى وكەاناريۋمعا كەلگەن بالالار ولاردى سۋ استىنداعى ەرتەگىنىڭ پەريزاتى رەتىندە قابىلدايدى. ولار جىرتقىش اكۋلانى ەمەس، كوبىنەسە ادەمى سۋ پەرىسىن كورۋ ءۇشىن كەلەدى.
ءار اي سايىن سۋ پەرىلەرىنە كوستيۋم تىگىلەدى. تىگىنشىلەر كيىمنىڭ جالت- جۇلت ەتكەن ادەمى عانا ەمەس، سۋ پەرىلەرىنە قولايلى بولۋى ءۇشىن دە تىرىسادى.
«ءبىز ولاردا قوناقتامىز»
وكەاناريۋم نەگىزگى ۇلكەن رەزەرۆۋار مەن كولەمى ءار ءتۇرلى 11 رەزەرۆۋارى بار ەكى كورمە وتەتىن بولىكتەن تۇرادى. وكەاناريۋمنىڭ ەڭ قىزىقتى بولىگى - تابانىنا تۋننەل تارتىلعان نەگىزگى رەزەرۆۋار. ونىڭ ۇزىندىعى 70 مەترگە جەتەدى، قابىرعالارى قالىڭدىعى جەتى سانتيمەتر بولاتىن اكريل شىنىدان جاسالعان. سۋ استى تۋننەلىمەن جىرتقىش اكۋلالاردان بىرنەشە سانتيمەتر جەردە وتكەن كەزدە كەلۋشىلەر وزدەرىن تەڭىز تۇبىندە جۇرگەندەي سەزىنەدى.
قىزمەتكەرلەرىنىڭ سوزىنشە، 15 جىلدا وكەاناريۋمدا ءبىر دە توتەنشە جاعداي بولماعان. ويتكەنى ولاردىڭ ءبارى قاتاڭ نۇسقاۋ العان.
- ولار بىزدە ەمەس، ءبىز ولاردا قوناقتامىز، - دەيدى وكەاناريۋم ينجەنەرى الەكساندر كولباسوۆ.
قىزمەتكەرلەر وكەاناريۋم تۇرعىندارى ءۇشىن ولار بۇرىن مەكەندەگەن ورتاعا بارىنشا جۋىق ورتا جاسايدى. ويىن- ساۋىق ورتالىعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا، ولاردىڭ تەڭىزدە تىرشىلىك ەتۋ ەرەكشەلىگى ەسكەرىلمەسە، توتەنشە جاعداي بولىپ، اكۋلالار مەن قولتىراۋىندار وزدەرىن تاماقتاندىراتىن ادامعا شابۋىلدار ەدى. قىزمەتكەرلەر سۋ تەمپەراتۋراسىنىڭ ءتيىستى نورمادا بولۋىن، ءار بالىقتى ارنايى كەستەگە سايكەس تاماقتاندىرۋدى عانا قاداعالاپ قويماي، تەڭىز جاندىكتەرى ءجۇزىپ جۇرگەن بولمەنىڭ جارىعىن كەزەك جاعىپ، كۇن شىعاتىن جانە باتاتىن مەزگىلدى قولدان جاسايدى.
كولباسوۆتىڭ سوزىنشە، وكەاناريۋمدا تەڭىز جانۋارلارى ءولىپ قالاتىن جاعداي وتە سيرەك كەزدەسەدى. ولار كوبىنەسە ۇشاقپەن اكەلە جاتقاندا قىرىلادى. كەي بالىقتار ۇشۋعا، اتموسفەرالىق قىسىم مەن كليمات اۋىستىرۋعا شىدامايدى. ساتىپ الۋ تۋرالى كەلىسسوزدەر تالاي ايعا سوزىلادى. ساتىپ الماس بۇرىن ساتۋشىنىڭ سەنىمدى ەكەنىن، بالىقتار ۇستالعان ورتانى تەكسەرەدى، بالىقتىڭ دەنساۋلىعىن دا سول جەردە تەكسەرەدى، بالىقتاردىڭ بەيىمدەلۋ كەزەڭىنە ارناپ ىدىس پەن سۋ دايىنداپ وكەاناريۋمدا قابىلداپ الۋدى ۇيىمداستىرادى.
ولاردى قابىرعاسى بىرنەشە قاباتتان تۇراتىن ارنايى جاسالعان كونتەينەرلەرگە سالىپ اكەلەدى. تاسىمالداۋ كەزىندە جولعا ۋاقىت كەتىرمەس ءۇشىن تىكەلەي ۇشاتىن، ونىڭ ىشىندە چارتەرلىك رەيستەردى تاڭدايدى. بۇعان قوسا، الىس جاقتان بالىقتاردى قىس كەزىندە اكەلۋگە تىرىسادى.
استانادا تۋعان اكۋلا
قازىر وكەاناريۋمدا تىرشىلىك ەتەتىن ەكى مىڭعا جۋىق تەڭىز جاندىگىنىڭ 250-دەن اسا ءتۇرى بار. ەكسپوزيتسيالىق رەزەرۆۋارلاردا وڭتۇستىك امەريكا مەن وڭتۇستىك- شىعىس ازيانىڭ تۇشى سۋلارىندا تىرشىلىك ەتكەن بالىقتار بار. پيرانيا دەگەن ەت قورەكتى جىرتقىش بالىقتار، پاكۋ دەگەن «ۆەگەتاريان» بالىقتار دا وسىندا. بۇعان قوسا، تەڭىز جانە مۇحيت جاعالاۋىن مەكەندەيتىن تەڭىز جۇلدىزى، ساياق شايان، ومار سياقتى تەڭىز شاياندارىنىڭ سيرەك كەزدەسەتىن تۇرلەرى دە بار. تۇڭعيىق وكىلدەرى - اتبالىق، سيىربالىق، جاپوننىڭ جاۋىنگەر بالىعى، يتبالىق، اكتينيا سياقتى تۇرلەرى كەزدەسەدى. تاعى ءبىر رەزەرۆۋاردا تاسبالىق، قاناتتى بالىق، ۋلى ارىستان بالىق، جايرا سياقتى قاۋىپتى ماقلۇقتار تىرشىلىك ەتەدى.
كەلۋشىلەر كوبىنەسە مۇنداعى 13 اكۋلانى كورۋگە ىنتىق. سالماعى مەن تۇرقى اكۋلالاردان قالىسپايتىن «گۋبان» («سالپى ەرىن») بالىعى، تەڭىز الابۇعالارى ولارمەن ءبىر كەڭىستىكتە ءجۇزىپ ءجۇر.
وكەاناريۋمعا كەلۋشىلەر قابىلان- بالىقتار، مۋرەنا، موڭكە بالىق، تاسبالىق، "كلوۋن" بالىقتاردى دا تاماشالاعاندى جاقسى كورەدى. ەلدىڭ ءتۇرلى سۋ ايدىندارىنان اكەلىنگەن بالقاش جايىنى، كاسپي الابۇعاسى سياقتى قازاقستاندىق بالىقتار دا تىرشىلىك ەتەدى. تاياز سۋدا ءومىر سۇرەتىن بالىق تۇرلەرى دە كوپ. كەلۋشىلەر وڭتۇستىك افريكانىڭ قولتىراۋىندارى مەن ىشىندە قىزىل قۇلاق جانە سالماعى 180 كيلوگرامعا دەيىن جەتەتىن ازيادان اكەلىنگەن جاسىل ءتۇستى تاسباقالاردى تاماشالاعاندى جاقسى كورەدى. ولاردى «كوجەبالىق» دەپ تە اتايدى، ويتكەنى كەي ەلدەردە ولاردىڭ ەتىنەن كوجە پىسىرەدى.
اكۋلالار - ەڭ قىمبات بالىقتار. باعاسى - كوممەرتسيالىق قۇپيا. ءبىراق، ينجەنەردىڭ سوزىنشە، 2003 -جىلى ءبىر اكۋلانى 3500 دوللارعا ساتىپ العان كورىنەدى. اكۋلالار جاساندى ورتادا ۇزاق ءومىر سۇرمەيدى دەپ سانالادى، ءبىراق استانالىق وكەاناريۋمدا 15 جىلدان بەرى تىرشىلىك كەشىپ كەلە جاتقان اكۋلالار بار. ەركىندىكتەگى اكۋلالاردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى - 30 جىل.
جۇبىمەن ساتىپ العانىمەن، بالىقتار جاساندى ورتادا كوبەيمەيتىنى بەلگىلى. ءبىراق استانالىق وكەاناريۋمىندا ۇزىندىعى 50-70 سانتيمەترگە جەتەتىن مىسىق اكۋلالار قابىعى جوق، كون ءتارىزدى تەرىسى بار جۇمىرتقا تۋعان. اكۋلالار ولاردى تورعا نەمەسە جارتاسقا جابىسقاق لەنتامەن جاپسىرىپ قويادى. وكەاناريۋمشىلار ولاردى جيناپ الىپ، ارنايى اكۆاريۋمعا سالىپ، جەتىلۋ ءۇشىن جاعداي جاسايدى. ال ۇرىقتان كىشكەنتاي اكۋلاعا اينالعان كەزدە ولاردى ورتاق رەزەرۆۋارعا جىبەرەدى.
- كەزىندە بىزدە - ءتۇز دالانىڭ توسىندە وسىنداي عاجايىپ پايدا بولادى دەگەنگە ەشكىم سەنبەگەن ەدى. ءبىز سامال ىقشام اۋدانىنان وسى جەرگە دەيىن دالامەن، مۇز بولىپ قاتقان وزەننىڭ ۇستىمەن جۇرەتىنبىز، اينالا كوز توقتاتار بۇدىر جوق دالا بولاتىن، قاتتى جەل ۇشىرىپ تۇسىرەتىن، - دەپ ەسكە الادى الەكساندر كولباسوۆ. - ال قازىر وكەاناريۋم استانامىزدىڭ جاۋھارىنا اينالدى. بۇل - قازاقتىڭ سايىن دالاسىندا تۇراتىن ادامداردىڭ سۋ استى پاتشالىعىنىڭ تاماشا الەمىن ءوز كوزىممەن كورسەم عوي دەگەن ارمانىنىڭ ورىندالعانى. بۇل - ەلىمىزدىڭ مادەني فەنومەنى. ادامدار تەڭىز عاجايىبىن كورۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىنەن كەلەدى. بىزدە ءتىپتى كەي رومانتيكاشىل جاستار سۇڭگۋىر قىزمەتىن پايدالانىپ، نەكەسىن سۋ استىندا قيدىرادى.
گۇلبانۋ ابەنوۆا
www.azattyq.org
