شەتتەگى قازاققا ۇندەۋ جاريالاندى

دوڭگەلەك ۇستەلدە ۇلت مۇددەسى ءۇشىن قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ەل اعالارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى، شەتتەن كەلگەن قانداستار قاتىستى. نەگىزگى ماقساتى تارىداي شاشىلعان قانداستاردى قازاقستانعا قايتارۋ، تورتكۇل دۇنيەدەگى قازاقتىڭ باسىن كيەلى جەرگە جيناۋ ءۇشىن ەل بولاشاعىنا ماڭىزى زور ۇندەۋ قابىلداۋ.

 قازاق كوشىن جانداندىرۋعا ەرەكشە مۇمكىندىك بەرەتىن ماڭىزدى دوڭگەلەك ۇستەلدى اشىپ بەرگەن داۋرەن بابامۇراتوۆ شەتتەگى قازاقتىڭ جاعدايى مەن جيىننىڭ ماقساتىن ءتۇسىندىرىپ كەتتى:
« ءتۇرلى تاريحي كەزەڭدەردى باستان وتكەرگەن قازاقتى تاعدىر تالكەگى جەردىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىنە كەتۋگە ءماجبۇر ەتتى. تاۋەلسىزدىگىمىزدى العالى بەرى وتانىمىزعا ورالعان قانداستاردىڭ سانى 6,5 ميللوندى قۇرايدى. ايبىندى ازاتتىعىمىزدى الا سالا الاش بالاسىنىڭ ەلگە قايتۋى قارقىندى جۇرگىزىلگەنىمەن، ءالى كۇنگە دەيىن رەسەي، وزبەكستان، قىتاي، موڭعوليا، تۇركىمەنستان مەن يران، تۇركيا مەن اۋعانىستاندا مىڭنان ميلليونعا دەيىنگى وتانداستىرىمىز شەتتە ءجۇر. سوڭعى ۋاقىتتا اتامەكەنگە سىرتتان كەلەتىن قازاقتىڭ لەگى سايابىرسي باستاعان سەكىلدى. سەبەبى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قازاقستانعا 1 ميلليون قازاق ورالسا، قالعان 5 ميلليون قانداس جات جەردە ءجۇر. قوعام دا، ەل دە، بيلىك تە بۇل پروتسەستىڭ باياۋلاۋىن قالىپتى قابىلداپ، «سولاي بولۋى كەرەك» دەپ ساناۋعا جاقىن. اقيقاتىندا سىرتتاعى قازاقتىڭ تەك 15-18 پايىزى ەلگە ورالىپ ۇلگەرگەن. سوندىقتان دا نەگىزگى ورتاق مۇددە سىرتتاعى قانداستاردى ەلگە الىپ كەلۋ. ول ءۇشىن قازاق مەملەكەتى قانداستاردى ەلگە ورالتۋدىڭ شەشىمدەرىن تاۋىپ، ولارعا جاعداي جاساپ، ءتيىمدى ءارى ءتيىستى قارارلار قابىلداۋ قاجەت. سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى حالىق شەتتەگى قانداستارىمىزدى قۇشاق جايا قارسى الۋعا دايىن بولۋى كەرەك. سوندىقتان دا ەلىمىزدەگى حالىق تا، سىرتتاعى قانداستار دا قاشاندا قازاقتىڭ باسى بىرىگىپ، ءبارى ءبىر تۋدىڭ استىندا ءومىر ءسۇرۋى قاجەت ەكەنىن سەزىنىپ ءبىلۋى ءۇشىن بۇگىنگى جيىندى ۇيىمداستىرىپ وتىرمىز. بارشاڭىزبەن اقىلداسا وتىرىپ، شەتتەگى قانداستارعا قاتىستى ۇندەۋ قابىلدايىق» ، - دەدى.

 وسى ورايدا تولعاۋى توقسان ماسەلەنىڭ توبىقتاي ءتۇيىنىن شەشۋدە ويىپ الار ورنى بار ويىن قوسىپ، ۇندەۋدىڭ قابىلداۋىنا ۇلەس قوسۋعا كەلگەن قايراتكەر دوس كوشىم ءسوزدى جالعاستىردى:
«بۇگىنگى جينالىپ وتىرعان دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ ماقساتى بارشا قازاق حالقىنا ماڭىزى زور ۇندەۋ جاريالاۋ. بۇگىنگى ۇندەۋ قازاقتىڭ ۇندەۋى بولماق. ال بۇعان دەيىن ەلباسىمىز شەتتەگى قازاقتاردى ەلگە شاقىرۋ ماقساتىندا 1991 -جىلى ۇندەۋ جاريالاعان بولاتىن. ودان كەيىن بۇل تاقىرىپتا ۇندەۋ جاريالانعان جوق. ال بۇگىنگى باس قوسۋ شەت ەلدەگى قازاقتاردىڭ جاعدايىنان تۋىنداپ وتىرعان ماسەلە. كەز كەلگەن مەملەكەتتە باسقارۋ ورتالىقتارى بولعان ۋاقىتتا ءۇش ءتۇرلى دامىتۋدىڭ جولدارى بولدى. ءبىرىنشىسى، باسقارۋشى مەملەكەت قاراماعىنداعى ۇلتقا اۆتونوميالىق قۇقىق بەرەدى. ەكىنشىسى، ءوز ەلدەرىنە ءسىڭىرىپ الادى. قاراپايىم مىسال رەتىندە وزبەكستاندى كەلتىرۋگە بولادى. ال وتكەن عاسىردىڭ 80 -جىلدارىنان باستاپ ءۇشىنشى باعىت «تاڭداۋ قۇقىعى» پايدا بولدى. ياعني، ءاربىر ۇلت تۋعان جەرىنە قايتادى ما نەمەسە وزگە ەلدە ءومىر سۇرەدى مە قۇقىق جەكە وزىندە. قازىرگى ۋاقىتتا جاھاندانۋعا بايلانىستى ءاربىر مەملەكەت وزدەرىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن العاشقى ورىنعا قويىپ، يدەولوگياسىن جۇرگىزۋگە تىرىسىپ باعۋدا. قىتاي، وزبەكستان، رەسەي بولماسىن ءوز ءتىلىن، ءدىلىن، وركەنيەتىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋدا. ماسەلە ءتۇرلى اقپاراتتاردا بەرىلگەن شەتتەگى قازاقتىڭ جاعدايىن جوعارىدا اتاپ وتكەن يەلىكتەردەگى شارتتارعا ساي ەسكەرە وتىرىپ، ۇندەۋ جاريالاۋ. سوندىقتان دا ءبىز رەسپۋبليكالىق «بولاشاق» قوزعالىسىنىڭ باستاماسىمەن شەتتەگى قازاقتاردى ەلگە جيناۋ، باسىن بىرىكتىرۋ، بارلىق جاعدايلاردى ەسەپكە الا وتىرىپ ورىندى ويدى باسشىلىققا ۇسىنۋ. سونداي- اق، وزگە ەلدە جۇرگەن قازاقتىڭ باسى بىرىككەن جاعدايدا عانا ۇنگە ءۇن قوسىلىپ، كوبەيىپ، جەر ماسەلەسى دە، ەلگە ورالۋ ماسەلەسىدە وڭاي شەشىلەتىندىگىن ۇعىنۋىمىز قاجەت. ساليقالى، سالماقتى، سانالى جانە بارشا قانداستارىمىز ءۇشىن ماڭىزدى ۇندەۋ قابىلدايمىز دەپ سەنەم».

 ابدراشيت باكىر: بۇگىنگى جيىننىڭ ماڭىزى وتە زور. بۇل ۇندەۋ بۇگىنگى جاعدايدا عانا ەمەس، قازاق كەلەشەگىنىڭ كەمەلدەنۋى مەن جارقىن بولاشاعىنا جول اشاتىن باستاما بولماق. بۇل ورايدا ەلباسى ن. نازاربايەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋىنداعى» ايتىلعان ۇلتتىق قۇندىلىقتى، كودتى ساقتاۋ سىندى تاپسىرمالارىمەن سايكەس كەلەدى. سوندىقتان دا بۇگىنگى ۇندەۋدىڭ قابىلداۋىن قوس قولداپ قولداي وتىرىپ، بارشا شەتتەگى قانداستىڭ ەلگە ورالۋىنا قۇشاعىمىز اشىق ەكەندىگىن جەتكىزگىم كەلەدى. جيىندا وننان استام ادام ءسوز الىپ، ۇندەۋگە ءوز ۇسىنىستارىن ءبىلدىردى. شەتتەگى قازاققا ارنالعان ۇندەۋ سول ۇسىنىستارمەن تولىقتىرىلىپ، ساراپتالىپ، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا جاريالاناتىن بولادى.

http://arhar.kz