ەشتەڭە بىلمەيتىن دانىشپان

بۇل قاتەلىكتىڭ قۇربانى كەيىنىرەك ەسىمى بارلىق حالىقتار مەن ۇرپاقتار ءۇشىن دانىشپاندىق سيمۆولىنا اينالعان سوكرات ەدى. سوكرات ءبىزدىڭ زامانىمىزدان بۇرىنعى 470-469 -جىلدارى افينالىق ءمۇسىنشى سوفرينيكس پەن فەنەرەتتا جانۇياسىندا ومىرگە كەلگەن. پاتروكل ەسىمدى ءىنىسى، كسانتيپپا ەسىمدى جۇبايى، 3 ۇلى بولعان. كەيبىر جازبالاردا ونىڭ جۇپىنى عۇمىر كەشكەندىگى ايتىلادى. ۇستىنە ەسكى ماتادان تىگىلگەن كيىم كيىپ، جالاڭاياق جۇرگەن ەكەن. كوپ ۋاقىتىن كوشەلەردە ادامدارمەن سۇقباتتاسىپ وتكىزۋدى جاقسى كورگەن. كەز كەلگەن سۇقباتتاسىن تەرەڭ ماعىنالى سۇراقتار قويىپ، تىعىرىققا تىرەۋ ونىڭ سۇيىكتى ادەتتەرىنىڭ ءبىرى بولعان.

قايسىبىر مالىمەتتەردە ونىڭ الىپ- ساتارلىقپەن اينالىسقاندىعى، 3 سوعىسقا قاتىسقاندىعى ايتىلادى. ەڭ عاجابى سوكرات ومىرىندە قولىنا قالام ۇستاماعان جان. ونىڭ وسيەتتەرى مەن فيلوسوفيالىق ويلارىن كەيىن شاكىرتتەرى قاعازعا تۇسىرگەن. «مەن ەشتەڭەنى بىلمەيتىنىمدى بىلەمىن» دەگەن سوزدەر سوكراتتىڭ ومىرىندەگى ۇدايى ايتىپ جۇرەتىن ۇرانى بولعان. سوندىقتان بولار ول اقىلدى ادامداردى ىزدەيدى، ولارمەن سۇقباتتاسۋعا قاشان دا ىنتىق بولادى. الدىمەن، ول جوعارى لاۋازىمداعىلارمەن دوس بولۋعا ۇمتىلادى. ءبىراق ولاردىڭ مەنمەندىگى سوكراتتىڭ كۇلگىسىن كەلتىرەدى. «مەن ەشتەڭەنى بىلمەيتىنىمدى بىلەمىن، مىنالار سونى دا بىلمەيدى ەكەن» دەپ قاتتى سىنعا الادى. كەيىن سۇقباتتاستارىن اقىنداردىڭ ورتاسىنان ىزدەيدى. ءبىراق ول جەردەن دە وزىمەن تەڭ سويلەسەتىن ادام تاپپايدى. «ولار كاسىپتەرىن جاقسى بىلگەندىكتەن وزدەرىن اقىلدى سانايدى» دەيدى سوكرات. مىنە، وسىنداي ءبىلىمدارلىق دانىشپاننىڭ باسىنا تاياق بوپ تيەدى. ونىڭ ءبىلىمدارلىعى وزدەرىن اقىلدى سانايتىندارعا جاقپايدى. اسىرەسە، افينا بيلىك باسىنداعىلارىنىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزادى. قاراپايىم حالىقتىڭ كوزىن اشىپ، ولاردىڭ اراسىندا ابىرويى اسقاقتاپ بارا جاتقان سوكراتقا ۇكىمەتتىڭ ءوزى قارسى شىعادى.

 

سوكراتتى دەموكراتياعا قارسىلىقتا، جاستاردى تەرىس جولعا تۇسىرۋدە جانە حالىق سىيىنىپ كەلگەن قۇدايلاردى مەنسىنبەي، جاڭا قۇداي جاراتۋعا تالپىنعاندىقتان ايىپتاپ سوتقا بەرەدى. سوتتا انيت مەليت، لەكون ەسىمدى ادامدار دانىشپاندى قاتتى ايىپتاپ، سوتتان ءولىم جازاسىنا كەسۋدى سۇرايدى. دانىشپان بولسا، ءوزىن قورعاۋدىڭ ورنىنا ولاردى مازاق ەتەدى. 501 سوت مۇشەسىنىڭ 281 دانىشپانعا قارسى داۋىس بەرەدى. كەيىن قارسى داۋىس بەرۋشىلەر 361 گە جەتىپ سوكراتتى ءولىم جازاسىنا كەسەدى. سوت وتىرىسى بىتكەن سوڭ، دوستارى دانىشپانعا تۇرمەدەن شىعىپ قاشۋدى ۇسىنادى. «مەن، ءومىر بويى زاڭدى، مەملەكەتتى، وتاندى قۇرمەتتەپ وسى دارەجەگە جەتتىم. ەندى اجالعا بەتپە- بەت كەلگەندە نەگە ولاردى تاستاپ قاشۋىم كەرەك. ەگەر، زاڭ مەن ۇكىمەت ماعان ۇناماعان بولسا، بۇرىنىراق كەتۋىم كەرەك ەدى نەمەسە ولارعا قارسى كۇرەسۋىم كەرەك ەدى. مەن مۇنىڭ ءبىرىن دە ىستەمەدىم. ەندى زاڭعا مويىنسۇنۋىم كەرەك» دەيدى فيلوسوف.

ول ۋادەسىنە بەرىك ادام بولاتىن. ءبىراق، دانىشپاندى جەندەت ەمەس، ءوز ىقتيارىمەن ءبىر كەسە ۋ ءىشىپ زامانىمىزدان بۇرىنعى 399 -جىلى تۇرمەدە قايتىس بولادى. انتيكا داۋىرىندە ءوز ورتاسىنا سىيماعان دانىشپاننىڭ ايانىشتى تاعدىرى مىنە وسىلاي. افينا حالقى كەيىن قاتەلىككە بوي الدىرعانىن ءتۇسىندى. مەلەت ءولىم جازاسىنا كەسىلىپ، انيت پەن ليكون قالادان قۋىلادى. سوكراتقا قولا ءمۇسىن ورناتادى. ءبىراق، ەشكىم «حالايىق، ونى جالدامالى جەندەتتەر ەمەس، ءوزىمىز ولتىردىك ەمەس پە؟» دەگەن سۇراق ەشكىمنىڭ ويىنا دا كىرىپ شىقپادى. 

Massaget.kz