ب ۇ ۇ بالالار اشتىعىن تۇبەگەيلى جويماق. بۇل مۇمكىن بە؟

ب ۇ ۇ تۇراقتى دامۋ جوسپارىندا بالالار اشتىعى مەن ءولىم- ءجىتىمىن جويۋ تۋرالى ايتىلعان بولاتىن. جۋرنالدا جاريالانعان زەرتتەۋلەردە بالالار سانى مەن ايەلدەردىڭ ءبىلىم كورسەتكىشى ەسكەرىلگەن. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل ەكى فاكتور بالالار ءولىمىن بولدىرماۋدىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى بولىپ سانالادى. عالىمدار زەرتتەۋ جۇرگىزگەن كەزدە 51 مەملەكەتتەگى 2000-2015 -جىلدار ارالىعىنداعى جاعدايدى نازارعا الىپتى.

«مەملەكەتتەردە زەرتتەۋدە قولدانىلعان ەكى فاكتور بويىنشا جاقسى كورسەتكىشتەر بايقالسا، جاعداي جاقسى دەگەن ءسوز» ، - دەيدى ا ق ش- تاعى ۆاشينگتون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاھاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ بويىنشا زەرتتەۋشىسى، پروفەسسور سيمون حەي.

پروفەسسور حەي مەن ونىڭ كومانداسى افريكاداعى سوڭعى 15 جىلداعى ءبىلىم دەڭگەيى مەن بالالار ءوسىمى بويىنشا كارتا ازىرلەدى. وندا افريكا مەملەكەتتەرىنىڭ كوپشىلىگىندە، اسىرەسە، وڭتۇستىك پەن شىعىس ايماقتارىندا بالالار اشتىعىنىڭ كورسەتكىشى جاقسارىپ كەلە جاتقانىن كورسەتكەن. سونىمەن قاتار، كارتادا كەيبىر مەملەكەتتەر اراسىنداعى كورسەتكىشتەردىڭ تىم الشاق ەكەنى دە بايقالادى. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل كارتا ساياساتكەرلەرگە ءوز رەسۋرستارىن قاي جاققا كوبىرەك جۇمساۋ كەرەكتىگىن كورسەتە الادى.

بەيبىتشىلىك بويىنشا نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى جانە ب ۇ ۇ- نىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى كوفي اننان عالىمدار جاريالاعان كارتاعا بايلانىستى جاۋاپ بەرىپ، ماقالا جازدى.

«ناقتى مالىمەتتەر بولماسا، ءبىز سوقىر سياقتى ارەكەت ەتەمىز. ياعني، كورىنبەيتىن پروبلەمانى شەشۋ دە قيىن» ، - دەي كەلە ول مۇنداي كارتا بۇۇ قويعان ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن پايدالى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

وسى كۇنگە دەيىن افريكاداعى بالالار اشتىعى وسىنداي دەڭگەيدە تولىق زەرتتەلمەگەن. پروفەسسور ءحەيدىڭ ايتۋىنشا، قولجەتىمدى مالىمەت پەن ناقتى اقپارات افريكاداعى كومەككە مۇقتاج حالىققا كوبىرەك رەسۋرس جۇمساۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.

«بۇل كارتا اشتىققا قارسى كۇرەستە قۋاتتى قارۋىمىز بولا الادى. اشتىقتى جويۋ وڭاي ەمەس. ءبىراق افريكالىق كوشباسشىلار وسى كارتالار كومەگىمەن ستراتەگيالىق شەشىمدەر قابىلداپ، ارەكەت ەتە الادى» ، - دەدى ول.

Baq.kz