ۇيعىر اۋدانىندا اتاۋى جوق اۋىل دا بار ەكەن... - وڭىرلىك باسپا سوزگە شولۋ

***

اينالايىن، سەنىڭ اتىڭ «اسەم» ەمەس، ءاسەم! - «سارى ارقا سامالى» گازەتى

«سارى ارقا سامالى» گازەتى اتى- ءجونىن ءالى كۇنگە دۇرىس جازا الماي، جازا الماي ەمەس- اۋ، جازعىسى كەلمەي جۇرگەندەر تۋرالى ماسەلە كوتەرگەن ەكەن. ماقالا اۆتورى بۇنداي كەسەلدەن ارىلا الماي جۇرگەندەردى «ماڭگۇرتتىك» دەپ باعالايدى. ءتىپتى مۇنى بۇگىنگى جاستاردىڭ عانا ەمەس، ۇستازداردىڭ بويىنداعى دەرت ەكەنىن جازادى اۆتور. «بۇگىندە قۇجات الۋ مەن قۇجات وزگەرتۋدەن وڭاي دۇنيە جوق. ياعني، جەڭىلدەتىلدى. نەگە بارىپ، كەزىندە كەتكەن «قيسىعىمىزدى» جونگە سالمايمىز؟ اتى- ءجونى بۇرمالانىپ جۇرگەن وسىنداي جاندارعا «بەتىڭ قيسىق» دەيىكشى باج ەتە قالادى. سوتقا سۇيرەۋدەن تايىنبايدى. ال ەسىمنىڭ شالالىعىن قايدا قويامىز؟» دەپ جازادى اۆتور.

ىسىراپ. ۋاقىتتىڭ ىسىرابى... - «ورتالىق قازاقستان» گازەتى

 ىسىراپتىڭ قاي- قايسىسى دا جاقسى ەمەس. «ورتالىق قازاقستان» گازەتىندەگى بۇل ماقالادا اسىرەسە ادامنىڭ ەڭ قىمبات ۋاقىتىنا قاتىستى ىسىراپ تۋرالى ايتىلىپتى. ال ءبىز ۋاقىتتى قالاي ىسىراپ ەتىپ ءجۇرمىز؟ بۇل جايىندا ءسوزىن ماقالا اۆتورى ۆيرتۋالدى الەمدە اداسىپ جۇرگەن اعايىنعا ارناعان ەكەن. «اراققا، تەمەكىگە، قۇمارويىنعا، ءتىپتى، زيناقورلىققا تاۋەلدى بولىپ قالعان ادام كەزدەسەدى. ول ءۇشىن مىناۋ «ءمانسىز ومىردە» سول ءوزى تاۋەلدى بولعان نارسەدەن باسقا قىزىق قالمايدى. سونداي سويقاننىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى - الەۋمەتتىك جەلى» دەيدى اۆتور. بۇل رەتتە ول الەۋمەتتىك جەلىنى «ادام ساناسىن ۋلاۋ ارقىلى قوعامعا تونگەن قاتەر» دەپ تەڭەيدى.

«وسى كۇنى قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىردىڭ كوبى ونسىز دا تەلەديدار مەن تەلەفونعا تەلمىرۋمەن وتەدى. ءبارى - ەلىكتەۋ مەن سولىقتاۋدىڭ سالدارى. ەسىل ۋاقىتتى باعالاي بىلمەگەندىكتەن! ەرىك- جىگەردىڭ وسالدىعىنان!» دەپ تۇيەدى اۆتور.

ءداستۇردى دىنگە قارسى قويۋ كىمگە قاجەت؟ - «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتى

 «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىندەگى ماقالاعا الەۋمەتتىك جەلىدە تالقىلانعان ءدىن توڭىرەگىندەگى ماسەلەلەر ارقاۋ بولعان ەكەن. اسىرەسە، جانازا جانە جەرلەۋ راسىمدەرىنە قاتىستى اۆتور ءوز پىكىرلەرىن العا تارتادى. «ءمايىتتى قايتىس بولعاننان سوڭ قانشا ۋاقىتتان شىعارعان ءجون» دەگەننەن باستاپ، جىرتىس تاراتۋعا دەيىنگى ايتىس- تارتىسى كوپ اڭگىمەگە قاتىستى ءوز پايىمىن كەلتىرەدى. مەشىتتەردە سىنالاتىن «قارالى ءۇي» داستارحانىنا قاتىستى دا ءوز ءۋاجىن العا تارتادى. قايتىس بولعان ۇلكەن، ابىرويلى كىسىلەردىڭ اسىن ات شاپتىرا بەرۋدىڭ ەش سوكەتتىگى جوقتىعىن ايتادى.

 «قازاق «ءبىر ولىدە، ءبىر تىرىدە»، «تورقالى تويدا، توپىراقتى ولىمدە» دەگەن دانا حالىق. وسى ەكى جيىندا كەۋدەسىندە جانى بار اعايىن- تۋىس، قۇدا- جەكجات، دوس- جاراننىڭ باسى ءبىر قوسىلاتىن بولۋى ءتيىس. باسى قوسىلۋ - بىرلىككە ۇمتىلۋ دەگەن ءسوز. سوندىقتان قارالى جيىن دا، وندا اتقارىلار ءدىني راسىمدەر مەن ۇلتتىق ءداستۇر- عۇرىپ تا - ءبارى- ءبارى قازاقتىڭ باسىن قوسۋعا، بىرىكتىرۋگە، ىنتىماققا قىزمەت ەتىپ كەلگەن. الدا دا سولاي بولا بەرمەك. ولار سونىسىمەن دە قۇندى! حاقيقي ءدىنىمىزدىڭ مىڭجىلدىقتار سورەسىنەن سۇرىپتالىپ جەتكەن اسىل سالت- ءداستۇرىمىزدى شەتكە ىسىرۋى بۇرىن بولعان ەمەس. ەندەشە، «ونبەيتىن داۋدى وسپەيتىن بالا قۋادىنىڭ» كەرىن كەلتىرمەيىك، قازاقتىڭ باسىن قوسپايتىن، اراسىن اشاتىن ماسەلەلەرگە جول بەرمەۋگە تىرىسايىق!» دەپ تۇيىندەيدى ماقالا اۆتورى.

ارالاس نەكە: شىنايى ماحاببات كورىنىسى مە، الدە... - «اتىراۋ» گازەتى

«اتىراۋ» گازەتىندەگى ماقالادا مىنانداي ستاتيستيكا كەلتىرىلەدى: جىل سايىن ءجۇز مىڭنان استام جۇپتىڭ نەكەسى تىركەلسە، ونىڭ ىشىندە جيىرما مىڭى - ارالاس نەكە. ماسەلەن، بىلتىر 3238 نەكە تىركەلسە، سونىڭ 123- ءى - شەتەلدىكتەرمەن قۇرىلعان وتاۋ ەكەن. مامانداردىڭ ءسوزى بويىنشا، كوپ رەتتە قازاقتارعا وزبەكستان، قاراقالپاقستان ەلىنىڭ ازاماتشالارى كەلىن بولادى، ال قازاق قىزدارى تۇرىك، اعىلشىن، ورىس، وزبەك، ۋكرايندەرگە تۇرمىسقا شىعادى ەكەن.

 «حالقىمىز ىقىلىم زاماننان بەرى وزگە ۇلتتان كەلىن تۇسىرگەن. شاپقىنشىلىق كەزدەرىندە جەڭىلىس تاپقان جاقتىڭ قىزدارىن تۇتقىنعا الىپ كەتۋ ءۇردىسى بەلەڭ العانى بەلگىلى. ال، ونىڭ بەر جاعىندا قازاق زيالىلارىنىڭ وزبەك، تاتاردىڭ ساۋاتتى بويجەتكەندەرىمەن باس قوسقانى دا تاريحتىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالىپ كەتتى. كەيىن وسى جاندار حالقىمىزعا ءسىڭىپ، جانى دا قازاق بولىپ كەتكەن. كەز كەلگەن ايماقتا مۇنداي وقيعالار كەزدەسەرى اقيقات. الايدا، اياداي عانا اۋىلدا الگى ادامنىڭ ۇلتى وزگە ەكەنىن ۇمىتىپ كەتتىك دەيتىندەر جەتىپ ارتىلادى. سالتتى دا ساقتاپ، وتباسىن دا ۇيىتىپ وتىرعان وسىنداي انالار قانشاما! ەندەشە كەيىنگى كەزدە اتالمىش ماسەلەنىڭ وزەكتى بولۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟» دەپ جازادى اۆتور.

 دەگەنمەن، مۇندا ماسەلە وزگە ۇلتقا قىز بەرۋدە بولىپ وتىر. ماقالادا وسى ماسەلە دە ءسوز بولادى. «ايتسە دە ارالاس نەكەگە بارۋدىڭ سەبەپتەرى دە سان الۋان. ءبىرى جالىندى ماحاببات دەسە، ەندى ءبىرى ماتەريالدىق جاعدايىن تۇزەۋ ءۇشىن بارعان باقاي ەسەپتىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتادى». اۆتور وسىنداي نەكە قۇرعان وتباسىلاردان دا پىكىر بەرگەن ەكەن.

ۇيعىر اۋدانىندا اتاۋى جوق اۋىل بار - «جەتىسۋ» گازەتى

«جەتىسۋ» گازەتىنىڭ رەداكسياسىنا ۇيعىر اۋدانىنان «اتاۋى جوق اۋىل» دەگەن اتپەن ءبىر قاۋىم ەلدىڭ مۇڭىن ارقالاعان حات كەلىپ تۇسكەن ەكەن. اتاۋى جوق اۋىلدى كوپشىلىك «كانال ۋچاسكەسى» دەپ ايتاتىن كورىنەدى. اتاۋى بىلاي تۇرسىن، ءبىر كەزدەگى ەلدى مەكەن قازىر قاراۋسىز قالعانداي. وسىعان بايلانىستى رەداكسيا حاتتى ۇيعىر اۋدانىنىڭ اكىمدىگىنە جولداپ، تۇسىنىكتەمە بەرۋىن سۇراپتى. ماقالادان سوڭ جەرگىلىكتى اتقامىنەرلەر كانال ۋچاسكەسىنە بارىپ، تۇرعىندارمەن كەزدەسۋ وتكىزگەن. بەلگىلى بولعانىنداي، ەلدى مەكەنگە اۋىل مارتەبەسى بەرىلمەگەندىكتەن قوردالانعان ماسەلەلەر، سونىڭ ىشىندە تازا اۋىزسۋمەن قامتۋدان باستاپ، مەكتەپ سالۋعا دەيىنگى پروبلەمالار دا بار بولىپ شىققان.

«قازىرگى كەزدە كانال ۋچاسكەسىندە 38 تۇرعىن ءۇي بار، قۇجاتتارى راسىمدەلگەن. تۇرعىن ءۇي سالۋعا جەر تەلىمىن الۋعا ءوتىنىش بەرگەن تۇرعىندار دا بار، ولار جالپى وكرۋگ بويىنشا تىزىمگە قويىلعان. جالپى كانالداعى تۇرعىندار سانى 186 ادام، ولاردىڭ ىشىندە 0-7 جاس ارالىعىنداعى 31 بالا بار. بۇل جەردە بۇگىنگى كۇنگە 4 «التىن القا»، 5 «كۇمىس القا» يەگەرلەرى بار. ياعني دەموگرافيالىق ءوسۋ دەڭگەيى بايقالادى» دەپ جازىلىپتى ماقالادا.

رۋعا ءبولىنۋ باق پا، سور ما - «نە حابار؟!» گازەتى

 ماقالادا «ترايباليزم» ماسەلەسى تالقىلانىپ، ونىڭ ءار ەلدەردەگى كورىنىسى سارالانىپتى. ورتالىق ازياداعى باۋىرلاس، كورشىلەس ەلدەردە ورىن العان ءبىرلى- جارىم مىسالدار كەلتىرىلگەن.

قازاقستانعا قاتىستى «رۋشىلدىقتىڭ ادامدار اراسىندا تۋىستىق قاتىناستاردىڭ جويىلماۋى مەن سول ارقىلى حالىقتىڭ ءوزىن- ءوزى ساقتاپ قالۋىنا جاعداي جاساعانىن» جازادى. پايىمىنشا، بۇل مەملەكەتتىك باسقارۋ قۇرىلىمىن وڭتايلاندىرۋعا دا سەپتىگىن تيگىزگەن. «قازىرگى ترايباليزمنىڭ كورىنىسى قازاقتار باسىم ورنالاسقان وبلىستاردا ءجيى بايقالادى. ە. الياروۆتىڭ زەرتتەۋىنە سايكەس، رەسپوندەنتتەردىڭ پىكىرىنشە، مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىندا 46 پايىز رۋعا بايلانىستى قىزمەتكە الىنۋىن دۇرىس دەپ ساناعان. ال ت. ۇمبەتاليەۆانىڭ زەرتتەۋى بويىنشا، قازاقتاردىڭ 75 پايىزى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردەن وزگە جۇمىس سالالارىندا ەشقانداي دا رۋلىققا قارامايتىنىن كورسەتكەن» دەپ جازادى اۆتور.

اۆتور: قانات مامەتقازى ۇلى