قاننىڭ يسىنە ماس بولعان - اتامان اننەنكوۆ

بۇل كەزەڭنىڭ بۇلدىرشىندەرى دە ەرتە ەسەيدى. بۇلاي بولۋىنا، زاماننىڭ لەگىنە بايلانىستى ءتۇرلى الەۋمەتتىك جاعدايلار تۇرتكى بولدى. ال، قاراپايىم حالىقتى قورلىقپەن قىرىپ، جان تۇرشىگەرلىك وقيعالاردىڭ بولۋىنا نە اسەر ەتتى؟ قاننىڭ يسىنە قۇمارتقان قانىشەر اننەنكوۆتىڭ شەكارا ماڭىنداعى شەكتەن شىققان قىلمىستارى جايلى جازباي كەتپەسكە بولماس. پاتشا ۇكىمەتىنىڭ قۇلاعان، كەڭەس ۇكىمەتى ەندى قۇرىلىپ جاتقان كەز ەدى.

جەتىسۋ جەرىنە بۇرىنعى پاتشا ۇكىمەتىن ساقتاپ قالۋ ماقساتىمەن قازان توڭكەرىسىنەن كەيىن ءىرى قولباسشى، اتامان اننەنكوۆتىڭ وڭتۇستىك- شىعىس شەكارا ماڭىن بولشيەۆيكتەردەن تازارتۋ ءۇشىن كەلگەن كەزى. جەرگىلىكتى كونەكوز قاريالاردىڭ اڭگىمەسىن تىڭدار بولساق، اننەنكوۆ سۇڭعاق بويلى وتە سۇلۋ ادام بولعان. سىرت كوزگە مەيىرىمدى، ادال ادامعا ۇقساعانىمەن ىشكى جان دۇنيەسىندە ادام شوشىر ايۋاندىق ارام پيعىلدار بار.

اياۋشىلىق سەزىمى ولگەن، وتە قاتال، كىسى ءولتىرۋ دەگەندى قالىپتى جاعدايعا اينالدىرعان ونىڭ ىشىندە، قۇددى ادامزاتتا قايتارىلماي كەتكەن ەسەسى بارداي. الاكول وڭىرىندەگى كەڭەس ۇكىمەتىنە بۇيرەگى بۇرعان ادامداردى ازاپتاپ ءولتىرىپ، وسى ولكەدە 2 جىلداي ءوز بيلىگىن جۇرگىزگەن.

اننەنكوۆتىڭ جاۋىزدىعى ءبىر باسىنان اسىپ تۇسكەن. 1919 -جىلى اننەنكوۆ اندرەيەۆكا (بۇگىنگى قابانباي باتىر اۋىلى) اتتى مەكەنگە ەكى رەت شابۋىل جاسايدى. جەڭىسكە جەتپەگەن سوڭ، 16- ماۋسىمدا تەنتەك وزەنىن جاعالاپ وتىرىپ، تاۋدى اسىپ بارىپ سول تۇستاعى 5 اۋىلدى باسىپ الادى.

وسى جىلدىڭ جازىندا اننەنكوۆتىڭ بارلاۋ توبى جەرگىلىكتى ساتقىن كۋلاكتاردىڭ كومەگىمەن اۋدان ورتالىعى ءۇشارال قالاسىنداعى استىرتىن ۇيىمدى اشكەرەلەپ، 15 -شىلدە كۇنى ونىڭ مۇشەلەرىن اياۋسىز جازالاپتى. بۇلاردى قولعا تۇسىرگەننەن كەيىن قولدارىنا كۇرەك ۇستاتىپ ءوز كورلەرىن وزدەرىنە قازدىرىپ، تىرىدەي كومىپ ولتىرگەن. استىرتىن تاعى ءبىر توپتىڭ جەتەكشىسى ۆلاديمير مازين دەگەن ازاماتتى توسەك تارتىپ تۇرا الماي جاتقانىنا قاراماستان، مازيننەن اننەنكوۆ ءوزى جاۋاپ العان.

سوڭىندا ازاماتتىڭ قول- اياعىن بالتالاپ شاۋىپ، قۇلاعى مەن مۇرنىن كەسىپ، ءىشىن جارىپ، يەسىز دالاعا تاستاپ كەتكەن. «قازاق ءتىلى» گازەتى 1927 -جىلى 2 تامىزداعى سانىندا بىلاي دەپ جازدى: وسينوۆكا پوسەلكەسىندە اننەنكوۆ كىسىلەرى گرەچيحين دەگەن كرەستياندى ۇستاپ الىپ، ات قۇيرىعىنا بايلاپ، سول بەتىمەن تاۋ- تاسقا جىرتقىزىپ قويا بەرەدى. ءبىراق، گرەچيحين، قالاي ەكەنى بەلگىسىز، ءتىرى قالعان ەكەن. بايعۇستى قايتا ۇستاپ، كەۋدەسىن ويىپ، جۇرەگىن الىپ، ونى الىپ بارىپ «اس» دەپ، ايەلىنە بۇيرىق قىلادى. ايەلى جۇرەكتىڭ كۇيەۋىنىكى ەكەنىن بىلگەن سوڭ تالىپ قالىپ، سول بەتىمەن ول دا ءولىپتى. 15 جاستاعى جاس قىز بۇلاردان قورقىپ، جۇرەكتى اسىپ بۇزىقتارعا بەرگەندە، بۇزىقتار جيىركەنبەستەن جەپتى» .

1922 -جىلى اننەنكوۆ اسكەرى قىزىلداردان ءبىرجولاتا جەڭىلگەنىن سەزدى. ءسويتىپ، جان ساقتاۋدىڭ امالىن قىلماققا قىتاي شەكاراسىنداعى سەلتى جەرىنە ساربازدارىن جينايدى. ايلاسى تاۋسىلىپ، ەندى جەڭىستىڭ كەلمەيتىنىن بىلگەن اننەنكوۆ بارلىق سوعىس قۇرالدارىن ورمان تۇبىنە تىعىپ، ەش ءىز قالماس ءۇشىن ورماندى ورتەپ جىبەرەدى.

ءتىرى قالعان قانىشەرلەرىمەن بۇل مەكەندە جينالىس جاساپ: «ءبىز ۋاقىتشا جەڭىلىپ تۇرمىز، قايتا ورالامىز. قىتايدان كۇش، كومەك سۇرايمىز. باسقا جاقتان دا ارميا كەلەدى. كىمدە- كىم ەلگە قايتامىن دەسە رۇقسات، كەرەك بولعان كەزدە شاقىرتامىز» دەپ اسكەرىمەن قوش ايتىسادى. اننەنكوۆتا ايلا تاۋسىلسىن با؟ ! شىندالى دەگەن سايدىڭ قايتار جولىنا 4 بىردەي پۋلەمەت ورناتىپ، قارۋسىز قايتىپ بارا جاتقان 2000 عا جۋىق اسكەرىن ءوزى قىرىپ سالادى.

ءسويتىپ، شاعىن عانا توپپەن ءوزى قىتايعا اۋىپ، قاشىپ كەتەدى. كەتەرىندە تەكەلى تاۋىنىڭ بەتكەيىنە قارا تاسپەن «اتامان اننەنكوۆ» دەگەن ۇلكەن جازۋ قالدىرعان. بۇل جازۋ انىق كوزگە ۇرىپ تۇرماسا دا، مۇنارلاپ ءالى كۇنگە دەيىن كورىنەدى. وسى كەتكەننەن اننەنكوۆ بۇل مەكەنگە 7 جىلدان سوڭ قايتا ورالدى. ەل دۇرلىكتى، قورقىنىش قايتا بويدى بيلەدى.

ءبىراق، جەرگىلىكتى حالىقتىڭ باعىنا وراي ول بۇرىنعى شتاب باستىعى دەنيسوۆپەن بىرگە زاڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ قولىنا ءتۇستى.

زالىمنىڭ جان تۇرشىگەرلىك قىلمىستارى اشكەرەلەنگەننەن كەيىن سەمەي قالاسىندا سوت بولدى.

وسى سوتتىڭ بارىسىندا، قىتايدا 3 جىل تۇرمەدە وتىرعانىن، تۇرمەدەن شىققان سوڭ كاناداعا كەتپەك بولىپ، اقىرى كەيبىر ەميگرانتتارمەن ەلگە كەلگەنىن، وتكەن ىستەرىنە كەشىرىم سۇرايتىنىن ايتقان. مۇنداي زالىمدارعا ەشقانداي كەشىرىم جوق ەكەنىن كەسىپ ايتقان سوت ءوز شەشىمىن شىعاردى. ناتيجەسىندە، دەنيسوۆ پەن اننەنكوۆ زۇلىمدىقتارى ءۇشىن اتۋ جازاسىنا كەسىلدى.

Massaget.kz