رەليكتى شاعالا الەمنىڭ تەك ەكى جەرىن مەكەندەيدى
استانا. قازاقپارات - وزەن- كولدىڭ جاعالاۋىن، تەڭىزدىڭ بۇيرا تولقىنىنىڭ بەينەسىن كوز الدىڭىزعا ەلەستەتسەڭىز، سول بەينەمەن قاتار جاعالاۋدىڭ اينالاسىنداعى تىرشىلىكتى كوز الدىڭىعا اكەلەتىن دىبىس تا قاتار ەستىلەدى.
جاعاعا اسىققان تولقىننىڭ ۇنىمەن ۇندەسىپ شىعاتىن، قيقۋعا باسقان قۇستاردىڭ داۋىسى. كول بەتىندەگى مايدا بالىقتاردى ازىق قىپ جۇرگەن اق شاعالالاردىڭ ءۇنى. توپتاسىپ تىرشىلىك كەشىپ، شۋىلداۋدان، استە، تىنبايتىن وسى ءبىر قۇستىڭ جايىندا قانداي ماعلۇمات بىلەمىز؟ باسقا قۇستىڭ جۇمىرتقاسىن ۇرلاپ جەيتىن شاعالالار الەمنىڭ بارلىق سۋلى ايماقتارىندا كەزدەسەدى. وزگەنىڭ ۇياسىن ويران قىلسا دا، ءوزىنىڭ بالاپانىن قىراعىلىقپەن قورعاپ، قاناتىن قاقتىرعانشا تىنىم تاپپايتىن شاعالالار جىلىنا 10-15 جۇمىرتقا باسادى. تەك سول 15 تەن تەك 2-3 ءىن عانا امان الىپ قالادى. وعان سەبەپ، جوعارىدا ايتقانداي، تىرشىلىك ءۇشىن كۇرەس، قۇستاردىڭ ءبىر- ءبىرىنىڭ جۇمىرتقاسىن ازىق قىلۋى. توپتاسىپ تىرشىلىك كەشەتىن ولاردىڭ 1 وتارىندا 10 مىڭنان اسا شاعالا بولادى ەكەن. شاعالا الەمدەگى ەڭ كوپ تارالعان قۇستاردىڭ قاتارىنا جاتسا دا، ولاردىڭ كەيبىر ءتۇرىنىڭ سانى مۇلدە از. الەمدىك قورعاۋعا الىنىپ، « قىزىل كىتاپقا» ەنگىزىلگەندەرى دە بار. سونىڭ ءبىرى - الەمنىڭ تەك ەكى جەرىن مەكەن ەتەتىن رەليكتى شاعالا.
الاكول ارالدارىنداعى قيا تاستاردىڭ اراسىنا ۇيا سالاتىن ول 1984 - جىلى جوعالىپ كەتۋ قاۋپى بار، سانى وتە از قۇس رەتىندە ك س ر و- نىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگىزىلگەن. قازىرگى ۋاقىتتاعى سانى، شامامەن 5 مىڭنان اسادى. مامىر ايىنىڭ ورتاسىندا الاكول ارالتوبەلەرىندە ۇيا سالىپ، بار- جوعى 1-4 جۇمىرتقا باسادى. بۇل جۇمىرتقادان جەتىلگەن بالاپان 40-45 كۇندە قاناتتانىپ، ءوز ەركىمەن ۇشا الاتىن حالگە جەتەدى. ولار، كوبىنە جاندىكتەرمەن، ۇساق مايشاباقتارمەن قورەكتەنەدى. اسىرەسە، ماسانى جاقسى قورىق ەتەدى. شاعالانىڭ بۇل ءتۇرى عىلىمعا ەڭ العاش رەت 1929 -جىلى ەنگىزىلدى. شۆەد ورنيتولوگى ەينار لەننبەرگ بۇل قۇستى موڭعوليا اۋماعىنداعى گوبي ءشولىنىڭ كولشىكتەرىنەن كەزدەستىرگەن. ءبىراق، رەليكتى شاعالا جايلى تۇجىرىمداماسى ءساتسىز اياقتالىپ، قاتە اقپارات رەتىندە قالىپ قويعان. شيرەك عاسىرداي ۋاقىت وتكەندە بۇل قۇس گوبي اۋماعىنان دا جوعالىپ، مۇلدەم كەزدەستىرمەي كەتەدى. وسىلايشا، مۇلدە جوعالىپ كەتكەن قۇستاردىڭ قاتارىنا قوسىلعالى جاتقان رەليكتى شاعالانى 1968 -جىلى قازاق ورنيتولوگى ەرنار اۋەزوۆ الاكول ارالدارىنان تابادى. عالىمنىڭ نۇسقاۋىمەن 1971 -جىلى بۇل قۇستى قورعاۋعا ارنالعان «رەليكتى شاعالا» ورنيتولوگيالىق قورىقشا ۇيىمداستىرىلدى. ول قورىقشا، كەيىن الاكول تابيعي قورىعىنىڭ اشىلۋىنا سەبەپكەر بولدى.
Massaget.kz
