ءابدىۋاقاپ قارا: الاش ارىستارىن يدەولوگيالىق تۇرعىدا جىكتەمەۋىمىز كەرەك

 دەپ حابارلايدى «قازاقپارات» ح ا ا ءتىلشىسى.

پروفەسسور شوقايدىڭ ەڭبەگى تۋرالى «ەۋروپا ەلدەرىندەگى مۇستافا شوقايدىڭ تاۋەلسىزدىك ءۇشىن كۇرەسى جانە ونىڭ قۇرالدارى» اتتى بايانداماسىندا ايتىپ ءوتتى.

«مۇستافا شوقاي - 1917 -جىلدىڭ قازان ايىندا ىرگەتاسى قالانعان كەڭەس وداعىنا قارسى قازاق ەلى مەن ورتالىق ازيا حالىقتارىنىڭ تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەسىپ وتكەن تۇلعا. وكىنىشكە قاراي، كەڭەستىك كەزەڭدە مۇستافانى فاشيستەرمەن اۋىز جالاسقان وپاسىز قۇبىجىق رەتىندە كورسەتۋگە تىرىستى. قۇدايعا شۇكىر، تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن مۇنداي پىكىردەن ارىلىپ كەلەمىز. دەسە دە، بۇل پىكىردىڭ ءالى دە اسەرى مەن ىقپالى جوق ەمەس. سوندىقتان، ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسى بۇكىل زيالى قاۋىم مەن حالىقتى ءدۇر سىلكىندىردى. تاريحتى قايدا جاڭعىرتۋعا ءتيىسپىز»، - دەيدى پروفەسسور.

ءابدىۋاقاپ قارا قازاق حالقىنىڭ جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ كۇرەستەرى بويىنشا شوقايدىڭ ەڭبەگىنە توقتالدى.

«شوقايدىڭ ماقالالارى ورىس، تۇرىك، فرانتسۋز، اعىلشىن تىلدەرىندە جاريالاندى. فرانسۋز تىلىندەگى ماقالالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى پرومەتەي جۋرنالىنا شىقتى. شوقايدىڭ ورىس تىلىندەگى ماقالالارى سول كەزدىڭ وزىندە كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىنداعى حالىقتارعا اسەر ەتكەنىن كورەمىز. سوندىقتان، ستالين مۇنى بايقاپ، 1925 -جىلى 29 - مامىر كۇنى ەسكەرتۋ جاسايدى. ستاليننىڭ حاتىندا شوقايدىڭ يدەيالارىنا شەك قويۋ تاپسىرماسى بار ەدى. مىنە، وسىدان كەيىن شوقايعا شابۋىل باستالدى. وعان ەرگەندەرگە «شوقايشىل» دەگەن ايدار تاعىلدى»، - دەيدى ول.

پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا، كەڭەستىك بيلىك پەن يدەولوگياعا قارسى شوقايمەن بىرگە وزگە الاش ارىستارى دا تىنىمسىز كۇرەس جۇرگىزگەن.

«الاش ارىستارىنا قاتىستى «انانىڭ قىزمەتى زور، مىنانىكى از» دەپ بولشەكتەمەۋىمىز كەرەك. وتانعا ەڭبەك از بولسىن، كوپ بولسىن - ونىڭ ءبارى بىزگە قىمبات بولۋى كەرەك. ولاردى (الاش ارىستارى - اۆت) يدەولوگيالىق تۇرعىدا جىكتەمەۋىمىز كەرەك. اناۋ وڭشىل، مىناۋ سولشىل، اناۋ ۇلتشىل دەمەۋ كەرەك. باستى ولشەم - وتانعا ادالدىق، حالىققا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك. 1920-1941 -جىلدار ارالىعىندا 21 جىلعا جالعاسقان مۇستافا شوقايدىڭ كۇرەسىن زەرتتەي كەلە، ونىڭ باسپا سوزگە ەرەكشە ءمان بەرگەنىن ەرەكشە كورەمىز. ەۋروپالىق كوپتەگەن باسىلىمداردا كوپتەگەن ماقالالارى جاريالاندى. شوقاي وسى جانە باسقا دا ساياسي جۇمىستارىندا ەكى ۇيىمعا سۇيەندى. ونىڭ ءبىرى - تۇركىستان ۇلتتىق وداعى، ەكىنشىسى - پرومەتەي وداعى. مەنى كورگەندەر «مۇستافا شوقايدى نەگە كوپ ايتاسىز؟ تۋىسسىز با؟» دەپ سۇرايدى. ءبىراق، مەن حالىققا قىزمەت ەتسە، سونىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ تۋىسىمىز دەپ جاۋاپ بەرەمىن»، - دەيدى پروفەسسور.

اۆتور: ايان بەكەن ۇلى