دۇنيەءجۇزى قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايىنا قاتىساتىن دەلەگاتتار مەن قوناقتار انىقتالدى
قۇرىلتاي باعدارلاماسىنىڭ نەگىزى ق ر پرەزيدەنتى، ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ "بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ" اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا ايتىلعان تۇجىرىمدامالىق يدەيالارىنا قۇرىلعان. دۇنيەءجۇزى قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايى ەلىمىزدىڭ قوعامدىق- ساياسي ومىرىندەگى ماڭىزدى وقيعا بولىپ سانالادى. ول 1992-2017 -جىلدار ارالىعىندا وتكەن بەس قۇرىلتايدىڭ ءوزارا ساباقتاستىعىنىڭ بار ەكەندىگىن كورسەتەدى جانە تاۋەلسىزدىك كەزەڭدەرىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ايتۋلى تابىستارعا، سونىڭ ىشىندە ەتنيكالىق كوشى- قون ساياساتىنىڭ جەتىستىكتەرىنە قول جەتكىزگەندىگىن پاش ەتەدى. قۇرىلتاي جۇمىسىنا بارلىعى 750 دەلەگاتتار مەن قوناقتار قاتىسادى، ونىڭ 350 ادامى الىس جانە جاقىن شەتەلدەردەگى الەمنىڭ 39 ەلىنەن كەلدى. قۇرىلتاي دەلەگاتتارى مەن قوناقتارىنىڭ 80 پايىزى مۇنداي ءىس- شاراعا العاش رەت قاتىسادى. 750 دەلەگاتتار مەن قوناقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى عىلىمي- شىعارماشىلىق جانە پەدوگوگيكالىق زيالىلار وكىلدەرى، بيزنەس، سپورت، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى سالالارىنىڭ ماماندارى، مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرى بولىپ سانالادى.
الدىڭعى ءتورت قۇرىلتايعا قاتىسپاعان الەمنىڭ سەگىز ەلىنەن V قۇرىلتايعا دەلەگاتتار مەن قوناقتار كەلىپ وتىر. ولاردىڭ قاتارىندا جاپونيا، كورەيا رەسپۋبليكاسى، يتاليا، يرلانديا، چەرنوگوريا، پولشا، ءازىربايجان، مولدوۆا ەلدەرى دە بار. قۇرىلتاي دەلەگاتتارى مەن قوناقتارىنىڭ 60 پايىزىن 35 جاسقا دەيىنگى جاستار قۇرايدى. ولار دەنى - ءتۇرلى ەلدەردەگى جانە قازاقستانداعى جاستار ۇيىمدارىنىڭ، ستۋدەنتتىك بىرلەستىكتەرىنىڭ كوشباسشىلارى، ماگيسترانتتار، دوكتورانتتار جانە جاس ماماندار. قۇرىلتاي اياسىندا تۇڭعىش رەت "نۇر وتان" پارتياسىنىڭ قولداۋىمەن "جاستار رۋحاني جاڭعىرۋدى قولدايدى" اتتى دۇنيەءجۇزى قازاق جاستارى كوشباسشىلارىنىڭ فورۋمى وتەدى.
قۇرىلتايعا شەتەلدەن كەلەتىن قانداستار قاتارىندا - مولدوۆا رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى، عالىم- ساياساتتانۋشى بوگدان كايدار ۇلى تسىرديا (كيىكبايەۆ) ، رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ تومسك وبلىسى گۋبەرناتورىنىڭ الەۋمەتتىك ساياسات جونىندەگى ورىنباسارى شىڭعىس اقاتايەۆ، ر ف- ءىنىڭ التاي رەسپۋبليكاسىنداعى تۋراتا اۋدانىنىڭ اكىمى امانجول ساحاريانوۆ، ومبى وبلىستىق التىنشى شاقىرىلعان زاڭ شىعارۋشى جينالىسىنىڭ دەپۋتاتى نۇرلان قارتابايەۆ، ورىنبور وبلىسىنداعى ورسك قالالىق كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى قۇرمامباي قۇماقبايەۆ، سانكت- پەتەربورداعى ايماقتىق ەكونوميكا جانە زاڭ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان ىسقاقوۆ، قىرعىزستان حالىقتارى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ەركىن بولەكبايەۆ، ماسكەۋدەن الاش وردا تاريحىنىڭ بەلگىلى زەرتتەۋشىسى، رەسەي جاراتىلىستانۋ اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت- مۇشەسى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى دينا كيسەليەۆا (امانجولوۆا) ، باتىس ءسىبىر قازاقتارىنىڭ ەتنوگرافيالىق جانە تۇرمىستىق مادەنيەتى جونىندەگى مونوگرافيالار اۆتورى، دوتسەنت شولپان احمەتوۆا ومبى قالاسىنان، اباي ولەڭدەرىن وزبەك تىلىنە اۋدارعان ءابدوللا رۇستەموۆ، تۇمەندىك بەلگىلى جۋرناليست، "كوشپەندىلەر" دەرەكتى كىتابىنىڭ اۆتورى قاليل قابدۋلۋاحيتوۆ بار. قۇرىلتايعا كەلەتىن اعىپار باكەي موڭعوليا اۋىلشارۋاشىلىعى عىلىمي اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە- پرەزيدەنتى، باۋىرجان ەرمەكبايەۆ قاراقالپاقستانداعى اۋداندىق سوتتىڭ ءتوراعاسى، گۇلسىم ماساقوۆا بەرليندەگى (گەرمانيا) گۋمبولد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ورتا ازيانى زەرتتەۋ ورتالىعى «قازاقستان تاريحى جانە قازاق ءتىلى» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەيدى.
دەلەگاتتار اراسىندا - رەسەي ەكىنشى مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ دەپۋتاتى، "الاشوردا" قوزعالىسى جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى، تۇرىكسىب تەمىرجولىن جوبالاۋ مەن سالۋدى بەلسەندى تۇردە جۇزەگە اسىرۋشى، قازاقتان شىققان تۇڭعىش تەمىرجولشى- ينجەنەر، قوعام قايراتكەرى مۇحامەدجان تىنىشپايەۆتىڭ نەمەرەسى، مەتاللتانۋ سالاسىنداعى فيلوسوفيا دوكتورى، كانادالىق اسقار شەيح- ءالى، اتاقتى ءدىنتانۋشى- عالىم حاليفا التايدىڭ فرانسيا جانە قازاقستاندا تۇراتىن ۇلدارى، تۇركياداعى كوللەدج ديرەكتورى ءوزتوپىراق سۇلەيمەن، وزبەكستان، موڭعوليا، رەسەيدىڭ ومبى وبلىسىنداعى، ا ق ش- تاعى (حيۋستون، تەحاس شتاتى) قازاق تىلىندەگى مەكتەپتەردىڭ ديرەكتورلارى مەن مۇعالىمدەرى، موڭعوليا مەن رەسەيدىڭ التاي رەسپۋبليكاسىنداعى قازاق مۇراجايلارىنىڭ ديرەكتورلارى، موڭعوليانىڭ بايان- ولگەي ايماعىنداعى م. قۇرمانحان اتىنداعى قازاق دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورى، موڭعول تەليەۆيدەنيەسىندەگى قازاق تىلىندەگى تۇڭعىش باعدارلاما اۆتورى، تاەكۆوندادان تۇركيا چەمپيونى، يراننىڭ ساري قالاسىنداعى قازاق دياسپوراسى اراسىنان شىققان تۇڭعىش ينجەنەر ايەل بار.
دەلەگاتتاردىڭ كوپشىلىگى قازاق ءتىلىن، ۇلتتىق سالت- داستۇرلەردى، بەكزاتتىق مادەني مۇرالاردى ساقتاۋ جانە ناسيحاتتاۋ، گەندەرلىك قوزعالىستى دامىتۋ جونىنەن شەتەلدەردەگى تانىمال قوعام قايراتكەرلەرى بولىپ تابىلادى. سونداي- اق، قۇرىلتايعا گەرمانيا، فرانسيا، وزبەكستان، رەسەي ەلدەرىندەگى ەتنومادەني قوزعالىستىڭ ارداگەرلەرى دە قاتىسادى. ولاردىڭ ىشىندە كەلننەن كەلگەن ءابدىراحمان چەتين، پاريجدەگى اقساقالدار كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى ابدۋلسامەت التاي، تاشكەنتتىك تاشبولات باباجانوۆ، لەنينگراد وبلىسى جانە سانكت- پەتەربور قالاسى قازاق قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى سارسەنعالي قۇسپانوۆ بار. اۋعانستان، تۇركيا، ا ق ش، گەرمانيا، فرانسيا، لاتۆيا، بەلورۋسسيا، قىرعىزستان، تاجىكستان، تۇرىكمەنستان، رەسەي مەن قازاقستان ەلدەرىنىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى دە قۇرىلتاي دەلەگاتتارى رەتىندە ءوز سالالارىنىڭ پروبلەمالارى تۋرالى وي بولىسپەك. قۇرىلتاي دەلەگاتتارىنىڭ ورتاسىندا رەسەي، موڭعوليا، قىرعىزستان جانە تۇركياداعى (العاش رەت) تانىمال جۋرناليستەر، اقپارات قۇرالدارىنىڭ (گازەت، جۋرنال، تەليەۆيدەنيە، راديو) رەداكتورلارى مەن باس رەداكتورلارى دا بار. تۇرىك تىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىعى كەڭەسى (تۇرىك كەڭەسى) باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ومەر كوجامەن، "تۇرىكسوي" حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى دۇيسەن قاسەيىنوۆ، شەتەلدىك ازىربايجاندارمەن جۇمىس جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتتىڭ ءتوراعاسى نازىم يبراگيموۆ (باكۋ ق. ) ، فرانتسيا قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى بەرلين يريشيەۆ (پاريج ق. ) ، موڭعول ەلشىسى دارەجەسىندەگى، دۇنيەجۇزىلىك موڭعول كونگرەسىنىڭ جەتەكشىسى داگۆا تساحيلگاان (ۇلان- باتىر ق. ) قۇرىلتايعا العاش رەت قۇرمەتتى قوناق رەتىندە شاقىرىلىپ وتىر.
قۇرىلتايعا دۋشانبەدەن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، رەسەي- تاجىكستان (سلاۆيان) ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، تاجىكستان قازاقتارىنىڭ تاريحى تۋرالى عىلىمي مونوگرافيانىڭ اۆتورى ابساتتور نۇراليەۆ قاتىسادى. سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى، ك س ر و حالىق ءارتىسى، ك س ر و مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى بيبىگۇل تولەگەنوۆا، قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى، قازاق ك س ر- ءىنىڭ حالىق جازۋشىسى ولجاس سۇلەيمەنوۆ، ك س ر و مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ يەگەرى مارفۋعا ايتقوجينا، ك س ر و حالىق ءارتىسى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى ءاسانالى ءاشىموۆ، تۇڭعىش قازاق عارىشكەرى، كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى توقتار اۋباكىروۆ، حالىق قاھارمانى، عارىشكەر تالعات مۇسابايەۆ، حالىق قاھارمانى، عارىشكەر ايدىن ايىمبەتوۆ، قازاق ك س ر- ءىنىڭ حالىق ءارتىسى جانە قازاقستان مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ يەگەرى روزا رىمبايەۆا، قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، ەڭبەك ەرى ايمان مۇساحودجايەۆا، وليمپيادا چەمپيوندارى قانات يسلام ، باقتيار ارتايەۆ، دانيار ەلەۋسىنوۆ، قازاقستان چەمپيونى اقجۇرەك تاڭاتاروۆ، ت. ب. قازىرگى اتاقتى سپورتشىلار، ۇزاق جىلعى ۇستازدىق جەمىستى قىزمەتى ءۇشىن ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى اتانعان اياگۇل ميرازوۆا دا قۇرىلتايدىڭ قۇرمەتتى قوناقتارى بولىپ تابىلادى.
دەلەگاتتار قاتارىندا - ەكونوميكا، عىلىم جانە ءبىلىم، مادەنيەت پەن سپورت، بيزنەستىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان بەلگىلى ورالماندار. ايتالىق، "قۇرمەت" وردەنىنىڭ يەگەرى، رەسەيلىك مۇنايشى قاينۋللا قاسەنوۆ، موڭعوليانىڭ حالىق ءارتىسى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اۆحيي حاۆلاش، فيزيك عالىم دوسان بايمولدا موڭعوليادان، فيلوسوف ەركين بايداروۆ وزبەكستاننان، شىعىستانۋشى يسلام جەمەنەي يراننان، قىتايدان كەلگەن اۋداندىق ماسليحات دەپۋتاتى ءبازىلحان ءابدىعاني، جۋرناليست قۇتماعامبەت قونىسباي قاراقالپاقستاننان، سۋرەتشى رىستان ءومىرزاق موڭعوليادان، كاسىپكەر نىعارباي تولەۋباي موڭعوليادان، وپەرا ءانشىسى تىلەۋبەك قوجان ۇلى، اقىندار الماس ساقبايەۆ پەن قايرات قۇلمۇحامەد قىتايدان جانە ت. ب. قونىس اۋدارعان. قۇرىلتاي جۇمىسىنا ق ر پارلامەنتىنىڭ سەنات جانە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى، مينيسترلىك پەن ۆەدومستۆالار باسشىلارى، ءتۇرلى پارتيالاردىڭ، قوعامدىق قوزعالىستاردىڭ كوشباسشىلارى، قازاقستانداعى ۇلتتىق- مادەني ورتالىقتاردىڭ باسشىلارى قاتىسادى. "نۇر وتان" پارتياسىنىڭ وكىلدەرى دە بۇل جيىنعا كەڭىنەن قاتىستىرىلماق. ۇلت كوشباسشىسى، دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورالقا ءتوراعاسى ن. ءا. نازاربايەۆتىڭ الەمگە ءماشھۇر بەدەلىنىڭ ناتيجەسىندە تاريحي وتاندارىنىڭ قول جەتكىزگەن تابىسىمەن تانىسۋعا دەگەن قۇشتارلىق قۇرىلتايعا كەلەتىن شەتەلدىك دەلەگاتتاردىڭ باسىن بىرىكتىرەدى.
شولۋشى: ايگەرىم تاۋباي«قامشى» سىلتەيدى
