قازاقستان پاۆيلونى: كۇننىڭ ىشىنە كىرىپ، ايدا سەرۋەن جاساۋعا بولادى

استانا. قازاقپارات - ەكسپو-2017 كورمەسى اياسىندا اشىلعان قازاقستان پاۆيلونىندا كۇن، جەل، سۋ، بيوماسسا، عارىش، ءتىپتى قوزعالىس ەنەرگياسىنىڭ وزىق ۇلگىلەرىمەن تانىسۋعا بولادى.

ءبىزدىڭ ەكپوزيتسيامىز ەڭ ۇلكەن عيماراتتا - شار- سفەرادا ورنالاسقان. قازاقپارات ءتىلشىسى وتاندىق پاۆيلوندى ءۇش ساعات بويى ارالادى. كورمەنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىنە دەيىن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ شەت مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىن ءدال سول جەردە تۇرىپ، قارسى العانىن اتاپ وتكەن ءجون. سەگىز قاباتتى عيماراتتىڭ ءىشى دە، سىرتى دا كوز تارتادى. ال ەكسپوزيتسيالارى كىرگەن ادامدى بىردەن بولاشاققا جەتەلەيدى. فۋتۋريستىك ليفتىلەر، شىنىدان جاسالعان كونسترۋكتسيالار، لازەرلىك شوۋلار مەن پروەكتسيالىق كورىنىستەر - ءبارى- ءبارى ادامزاتتىڭ بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن ىزدەپ، تابيعات بايلىقتارىن بارىنشا ساقتاۋعا دەگەن قۇلشىنىسىن، ەرەن ەڭبەگىن كوز الدىنا كەلتىرەدى.

 ال وسى سالاداعى تەحنولوگيالاردى كورگەندە الەمنىڭ قانشالىقتى جىلدام دامىپ جاتقانىن تۇسىنەسىڭ. قازاقستاندىق پاۆيلوننىڭ ءبىرىنشى قاباتىندا ەكى شاتىر تىگىپ قويعان. ەكسكۋرسيانى سول جەردەن باستاعان دۇرىس. ءبىرىنشى شاتىردا تۋريستەرگە ارنالعان سيقىرلى تاقتا قويىلعان. ول ارقىلى قازاقتىڭ سالت- داستۇرلەرىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بار. قولىڭدى سالتتىڭ ناقتى ءبىر اتاۋىنا تيگىزسەڭ بولدى، تاقتاداعى سۋرەتتەر قوزعالىپ، سويلەي باستايدى. ودان ارى قاراي وتكەندە قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىن، باتىس مەن شىعىسىن شارلاپ شىققانداي بولاسىن. پروەكسيا ارقىلى كۇمبەزگە تۇسىرىلگەن كورىنىستەر ارقىلى ۇلى دالانىڭ كەڭدىگىن سەزىنۋگە بولادى. ەكپوزيتسيانىڭ نەگىزگى ماقساتى - سامۇرىق قۇس تۋرالى شەجىرەنى كورسەتۋ. سول جەردە جەر مەن كوكتى بايلانىستىراتىن بايتەرەك پەن سامۇرىق قۇستىڭ التىن جۇمىرتقاسىنىڭ دەكوراتسياسى ورناتىلعان. سونداي- اق ەسىك قورعانىندا تابىلعان التىن ادامنىڭ كوشىرمەسى تۇر. ال ەكىنشى شاتىردا فۋتۋريستىك استاناعا ساپار جاسالادى. بۇدان بولەك، ءبىرىنشى قاباتتا قازاقستاندىق ونەرتاپقىشتار مەن ولاردىڭ ويلاپ تاپقان جاڭالىقتارى حالىقتىڭ نازارىنا شىعارىلىپ وتىر. ودان ارى قاراي كۋرچاتوۆتا تۇرعان «توكوماك» اتتى يادرولىق سينتەز قۇرىلعىسىنىڭ مودەلىن كورۋگە بولادى. ءتىپتى، ونداعى فيزيكالىق پروتسەستەرمەن ىشىنەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بار.

 پاۆيلوننىڭ ەكىنشى قاباتى تولىعىمەن سۋ ەنەرگياسىنا ارنالىپ وتىر. وندا ديىرمەننەن باستاپ قازىرگى وزىق تەحنولوگيالارعا دەيىنگى ونەرتابىستار قويىلعان. ءبىز بىلمەيتىن جوبالار دا بارشىلىق. ماسەلەن، بۇگىندە مۇحيتتىڭ جاعاسىندا تۇراتىن مەملەكەتتەر ول سۋدان ەنەرگيانى الۋدىڭ سان الۋان جولدارىن تاۋىپ، ىسكە اسىرىپ كەلەدى. ەڭ قىزىعى، ەنەرگيانى الۋ جولى ءبىر بولسا دا، ونى ىسكە اسىرۋ امالدارى ءبىر- بىرىنە ۇقسامايدى.

ماسەلەن، شوتلانديا، دانيا،  ۇلىبريتانيا سياقتى ەلدەر ارنايى قۇرىلعىلاردىڭ ارقاسىندا قۋات كوزدەرىن سۋدىڭ استىنان، ءتىپتى سۋدىڭ تولقىنىنان ءوندىرىپ كەلەدى. سونىڭ بارلىعىن ءوز كوزىمەن كورۋگە بولادى. ايتا كەتكەن ءجون، بۇگىندە الەم بويىنشا بالامالى قۋات كوزدەرىنىڭ 76 پايىزى سۋ ەنەرگياسىنان وندىرىلەدى.

 ءۇشىنشى قاباتتىڭ تاقىرىبى - «كينەتيكالىق ەنەرگيا» . ول جەردە قوزعالىستىڭ ارقاسىندا قۋات كوزدەرىنىڭ قالاي وندىرىلەتىنىن كورۋگە بولادى. ماسەلەن، «ەنەرگيا دوڭگەلەگى» دەگەن ەكپوزيتسيادا ەكى اكروبات ءبىر الىپ كونسترۋكتسيانى اينالدىرىپ، قۋات وندىرەدى. ال ارنايى ۆەلوسيپەدتەر الاڭىندا استانا كوشەلەرىمەن جارىسىپ قانا قويماي، كينەتيكالىق ەنەرگيانىڭ قالايشا پايدا بولاتىنىن كورۋگە بولادى.

 بۇدان بولەك، قوزعالىستان قۋات كوزدەرىن الۋدىڭ سان الۋان مىسالدارى كورسەتىلگەن. ماسەلەن، بۇگىندە سپورت الاڭدارىندا سپورتشىلار جۇگىرگەن كەزدە الاڭنىن استىنداعى ارنايى قۇرىلعىلار ارقىلى ەنەرگيا الۋعا بولادى ەكەن. سول سياقتى فيتنەستە تۇرعان جۇگىرۋ قوندىرعىلارىن جاي اينالدىرىپ قانا قويماي، ودان قۋات شىعارۋ جولدارى بارشىلىق. پاۆيلوننىڭ ءتورتىنشى قاباتىندا بيوماسسادان ەنەرگيا الۋدىڭ وزىق تاجىريبەسى تانىستىرىلادى. بيوديزەل، ەتونول، بيوكومىر جانە تاعى باسقا تازا وتىن تۇرلەرىن ءوندىرۋ جۇيەسى بار.

بەسىنشى قاباتتا جەل ەنەرگياسى جانە ونىڭ تاريحىنا ارنالعان ۇلكەن ەكپوزيتسيا اشىلىپ وتىر. الەمگە ايگىلى كۆادريگانىڭ ۇلگىسى دە وسىندا. بۇگىندە ءبىز جەل ەنەرگياسىن قاناتتارى بار ديىرمەننەن الۋعا بولادى دەپ ويلايمىز. الايدا ونى تىك تۇرعان دىڭگەكپەن دە وندىرۋگە مۇمكىندىك بار. سول دىڭگەكتىڭ ءبىر ۇلگىسى قازاقستان پاۆيلونىنان ورىن تاپتى. بۇدان بولەك، تورنادو گەنەراتورلارى دا بار. ال ارنايى زالدا قاتتى جەلدەن باستاپ سالقىن سامالعا دەيىنگى جەلدىڭ ءتۇر- ءتۇرىن سەزىنۋگە جاعداي جاسالعان.

 التىنشى قابات كۇن ەنەرگياسىنا ارنالعان. ول جەردە كۇن ەنەرگياسىمەن جۇرەتىن كولىكتەر، كۇن باتتارەيالارى بار كيىمدەر جانە تاعى باسقا وزىق تەحنولوگيالار بار. ەكپوزيتسيا ارقىلى كۇننىڭ ىشىنە كىرۋگە بولادى. وندا تاماشا پروەكتسيالىق كورىنىستەر ارقىلى كۇنگە عانا ەمەس، استاناعا دا ساياحات جاسالادى.

پاۆيلوننىڭ جەتىنشى قاباتى ادامدى عارىشقا «ۇشىرادى» . شەبەر جاسالعان دەكوراتسيالاردىڭ ارقاسىندا ايدا سەرۋەندەپ، عارىشكەرلەردىڭ ءومىر سالتى مەن تاعامدارىمەن تانىسۋعا بولادى. ەكپوزيتسيانىڭ اتاۋى دا سول - «ايدا سەرۋەندەۋ» .

بۇدان بولەك، حالىقارالىق عارىش ستانتسياسىنىڭ تولىق تاريحى بەرىلگەن. ال پلانەتارييدە جەر- جاھاننىڭ تاريحىن كۇمبەزدى پروەكتسيا ارقىلى كورۋگە مۇمكىندىك بار.

سەگىزىنشى قاباتقا شىققاندا وقيعانىڭ كۋلميناتسياسىنا جەتكەندەي بولاسىن. ول جەردەگى ەكپوزيتسيالار تولىعىمەن استانانىڭ بولاشاعىنا، قازاقتىڭ كەلەشەگىنە ارنالىپ وتىر. شىنىدان جاسالعان كوپىرمەن ءجۇرىپ، اياقتىڭ استىندا ءبىرىنشى قاباتقا دەيىنگى ارالىقتى كورۋگە بولادى. ايتا كەتەر ءجايت، قازاقستان پاۆيلونىندا ورناتىلعان ليفتىلەر وزگەشە جۇمىس ىستەيدى. ول جەردە تۇرعان قاباتتىڭ ءنومىرىن ەمەس، باراتىن قاباتتىڭ باستىرماسىن باسقان دۇرىس. سوندا ءليفتتى كوپ كۇتپەي، ەمىن- ەركىن جۇرۋگە بولادى. دەگەنمەن، كەلەسى قاباتقا شىعاتىن باسپالداقتار دا بار.

ريزابەك نۇسىپبەك ۇلى