قىتايلىق ازامات بوكەي ورداسى تاريحي-مۋزەي كەشەنىن تاماشالاپ، ريزاشىلىعىن جاسىرا المادى
سونىڭ ىشىندە شەتەلدىك ازاماتتار دا بار. بۇل تۋرالى مۋزەي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نازىمگۇل ورازگەلديەۆا ءمالىم ەتتى، دەپ حابارلايدى «قازاقپارات» ءتىلشىسى.
ونىڭ ايتۋىنشا، جۋىردا رەسەي عىلىم اكادەمياسى دالا ينستيتۋتى ۋرال بولىمشەسىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرلەرى ستاسيس نورەيكا، رومان رۋحوۆ، ۆاديم پەترۋشيەۆپەن بىرگە گەرمانيادان يەنا قالاسىنداعى فريدريح شيللەر اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى توماس رودە (Thomas Rohde) كەلىپ، مۋزەي كەشەنىنىڭ ەكسپوزيتسيالارىن قاراپ، العىستارىن ءبىلدىرىپ كەتتى.
ولار باتىس قازاقستان جانە اتىراۋ وبلىستارىنىڭ تابيعاتىن، قازاق حالقىنىڭ تاريحى مەن تۇرمىس-سالتىن زەرتتەۋ ماقساتىندا ءجۇر ەكەن. سول سەكىلدى قىتايدىڭ گوڭ دجۋ قالاسىنداعى «قىتاي تەلەكوم» كومپانياسىنىڭ وكىلى ني گو شيان دەگەن ازامات ريزاشىلىعىن جاسىرا المادى.
ول مۋزەيدىڭ تىلەك كىتاپشاسىنا: «بۇگىنگى كورگەنىم ارقىلى قىتاي مەن قازاقستاننىڭ بايلانىسىنان تاريحي سايكەستىك تاۋىپ جاتىرمىن. قىتايدىڭ جىبەك جولىنا ۇقساستىق وتە كوپ. قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى دوستىق ماڭگى وشپەسىن، بىرگە وركەندەي بەرەيىك»، - دەگەن قولتاڭبا قالدىردى.
بۇدان باسقا كوپتەگەن تەلەارنالار مەن باق وكىلدەرى، بلوگەرلەر دە كەلىپ، بوكەي ورداسىنىڭ تاريحىنا قاتىستى ماتەريالدار الىپ كەتىپ جاتادى. بۇگىنگى تاڭدا 16 مىڭعا جۋىقتاعان جادىگەرلەر قورى تاقىرىپ بويىنشا بەس مۋزەيدە جۇيەلى تۇردە ورنالاستىرىلعان.
كەلۋشىلەر بوكەي ورداسى تاريحى مۋزەيىنەن جەرگىلىكتى تاريحتان تولىق ماعلۇمات السا، قازىرگى كەزدەگى، ياعني تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەلى ەلىمىزدىڭ تابىس-جەتىستىكتەرى تۋرالى اقپاراتتى تاۋەلسىزدىك مۋزەيىنەن تابادى. سونىمەن قاتار ⅩⅨ عاسىردان ساقتالعان قىزدار گيمنازياسى عيماراتىنداعى «بوكەي ورداسىندا حالىققا ءبىلىم بەرۋ» مۋزەيىنەن 1841-جىلى حان جاڭگىردىڭ باستاۋىمەن اشىلعان قازاق دالاسىنداعى تۇڭعىش ورىس-قازاق مەكتەبى، بوكەيدەگى ءبىلىم بەرۋ ءىسى جونىندە بىلە الادى. ال «تۇڭعىش قازاق كەڭەستىك باسپاحاناسى» مۋزەيىندە دالانىڭ تۇڭعىش قارلىعاشى، 1911-1913-جىلدارى جارىق كورگەن «قازاقستان» گازەتى مەن وردادا شىققان باسقا دا باسىلىمدار، قازاقستانداعى ءبىرىنشى باسپاحانا تۋرالى باياندالادى.
كەشەندەگى ەڭ قۇندى تاريحي-ارحيتەكتۋرالىق ەسكەرتكىش - حان سارايى. 1826-جىلدان باستاپ ءوز ورداسىن ورناتىپ، كوشپەلى حالىقتى وتىرىقشىلىققا باعىتتاعان حان جاڭگىردىڭ ءۇيى قازاقستاندا بۇگىنگە دەيىن ساقتالعان بىردەن-ءبىر حان ستاۆكاسى بولىپ تابىلادى.
حان ستاۆكاسىن، حان سارايىن تاماشالاۋعا رەسەي جانە باسقا دا ەلدەردەن قوناقتار ادەيىلەپ كەلەدى. ولار جاڭگىردىڭ ءۇيىن قازاق جەرىندەگى جاقسى ساقتالعان ۋسادبا دەپ ايرىقشا تاڭدانىس تانىتىپ، ەرەكشە كوڭىل- كۇيمەن ءىشىن ارالاپ شىعادى. «ەلباسىمىزدىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىنا سايكەس قازىرگى تاڭدا تۋريستەردى بۇرىنعىدان دا كوبىرەك تارتۋ ماقساتىندا بوكەي ورداسى تاريحي-مۋزەي كەشەنىن رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك ماڭىزى بار تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ تىزىمىنە، مەملەكەتتىك رەەسترگە انسامبل رەتىندە تىركەتۋ كوزدەلۋدە.
سونداي-اق مۋزەيدى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ «كاسپيي قاقپاسى» وڭىرلىك مادەني- تۋريستىك كلاستەرىنە كىرەتىن كەشەندى بوكەي ورداسى تاريحي، مادەني-ەتنوگرافيالىق قورىعىنا اينالدىرۋ، وسى اۋماقتا ۇلتتىق ەتنواۋىل قۇرۋ جانە ۇلگىلى ەتنواۋىل جوباسىن ازىرلەۋ، كەشەن عيماراتتارىن قايتا جاڭعىرتۋ، مۋزەيلەندىرۋ، جادىگەرلەر جيناقتاۋ سىندى جۇمىستار اتقارىلماقشى.
وتكەن جىلى حان ورداسى اۋىلىنا ر. سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى شىعىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرلەرى باستاعان توپ ارنايى كەلىپ، حان قورىمىنداعى 600-دەي قۇلپىتاستى زەرتتەپ، تىركەپ الدى.
بۇلار يسلام مادەنيەتىنىڭ جازبا ەسكەرتكىشتەرى قاتارىنا ەنگىزىلەدى. قورىمنان شىعىسقا قاراي 12 شاقىرىم جەردە ساعي، سۇلەيمەن حازىرەتتەردىڭ زيراتى ورنالاسقان. الداعى ۋاقىتتا وسىنداي كيەلى ورىنداردى دا تاريحي ەسكەرتكىشتەر رەتىندە كەڭىنەن زەرتتەۋ ويلاستىرىلۋدا»، - دەدى ن. ورازگەلديەۆا.
اۆتور: ەلجان ەرالى
