شەتەلدەگى قازاق ءتىلدى ب ا ق- قا شولۋ: قىتايدا قازاقتىڭ اتاقتى بايىنا ارنالعان ەرەكشە مۋزەي بار - فوتو
«يراننىڭ قازىرگى ءداۋىر ادەبيەتى» اتتى كىتاپ قازاق تىلىندە جارىققا شىقتى - «فارس» اقپارات اگەنتتىگى
يران ەلىنىڭ اقپارات تاراتۋشى كوزدەرىنىڭ ءبىرى parstoday.com سايتىندا تانىمال يراندىق عالىم، دوكتور احماد حاتاميدىڭ «يراننىڭ قازىرگى ءداۋىر ادەبيەتى» اتتى كىتابى قازاق تىلىندە جارىققا شىققانى تۋرالى اقپارات جاريالاندى.
كىتاپتى پارسى تىلىنەن اۋدارىپ، پارسى ءتىلى مەن ادەبيەتىندە كەزدەسەتىن ەتنومادەني سوزدەرگە تۇسىنىك جازىپ، جالپى رەداكسياسىن باسقارعان - شىعىستانۋشى- يرانتانۋشى عالىم، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ايناش قاسىم.
«ەڭبەكتە پروزاداعى دجامالزادەنىڭ «يەكي بۋد، يەكي نابۋد» (ەرتە، ەرتە، ەرتەدە...) (1921 ج.) دەپ اتالاتىن نوۆەللالار جيناعى مەن پوەزياداعى نيما يۋشيدجدىڭ «عوعنوس» (جالىنقۇس) (1937 ج.) ولەڭىمەن باستالاتىن يراننىڭ قازىرگى ءداۋىر ادەبيەتى (1921-2011 ج. ج.) جايلى جان-جاقتى مالىمەتتەر جانە تانىمال جاڭاشىل اقىن-جازۋشىلاردىڭ ءومىرباياندارى ساياسي-الەۋمەتتىك وقيعالار توعىسىندا قامتىلعان.
شىعارمالارىنىڭ ۇزىندىلەرى ءتۇپ نۇسقا ءتىل - پارسى تىلىنەن قازاق تىلىنە تۇڭعىش رەت اۋدارىلىپ، وقىرمانعا ۇسىنىلىپ وتىر. كىتاپ زەرتتەۋشىلەرگە، سونىڭ ىشىندە، ادەبيەتتانۋشىلار مەن شىعىستانۋشىلارعا، فولكلورتانۋشىلارعا، ستۋدەنتتەر مەن ماگيسترانتتارعا، جالپى يران ادەبيەتىنە قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن وقىرماندارعا ارنالعان»، دەپ جازادى «فارس» اقپارات اگەنتتىگى.
موڭعوليا پرەزيدەنتى قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن بارادى - ulgiinews.mn
موڭعولياداعى ulgiinews.mn اقپاراتتىق پورتالى موڭعوليا پرەزيدەنتى تساحياگين ەلبەگدوج ماۋسىم ايىندا قازاق ەلىنە رەسمي ساپار جاسايتىنى تۋرالى اقپارات تاراتتى.
«الدىمىزداعى ماۋسىم ايىندا موڭعوليا پرەزيدەنتى تساحياگين ەلبەگدوج قازاق ەلىنە، ۇكىمەت باسى جارگالتۋلگىن ەردەنەبات رەسەيگە رەسمي ساپار جاسايدى.
بۇل تۋرالى ەل سىرتقى ىستەر ءمينيستىرى ءمونح-ورگيل كەشەگى وتكەن باسپا ءسوز ءماسليحاتى كەزىندە حابارلادى.
اتاپ ايتقاندا پرەزيدەنت تساحياگيين ەلبەگدوج كەلەر ايدىڭ 8-9 ى كۇنى قازاق ەلىنىڭ استاناسى استانا قالاسىندا بولاتىن شاڭحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەمەلەكەت باسشىلارىنىڭ كەزەكتى كەزدەسۋىنە قاتىسادى.
ال ۇكىمەت باسى جارگالتۋلگىن ەردەنەبات رەسەي ەلىنىڭ ۇكىمەت باسشىسىنىڭ شاقىرۋىمەن سانكت-پەتەربۋرگتا بولاتىن حالىقارالىق ەكونوميكالىق فورۋمعا بارماق»، دەپ جازادى دەرەككوز.
قىتايداعى قازاق ستۋدەنتتەرى توعىزقۇمالاق ويىنىنىڭ ينتەرنەت نۇسقاسىن جاسادى - CCTV
بەيجىڭدە وقىپ جاتقان قازاق ستۋدەنتتەرى ۇلتتىق سپورتىمىز توعىزقۇمالاقتىڭ جاڭا ينتەرنەت نۇسقاسىن جاساپ شىقتى، دەپ حابارلايدى قىتايدىڭ CCTV تەلەارناسىنىڭ قازاق تىلىندە شىعاتىن kazakh.cctv.com سايتى.
قىتاي ورتالىق تەلەارناسى رەسمي سايتىنىڭ مالىمەتىنشە، قىتايلىق ستۋدەنتتەر بۇل جوبانى توعىزقۇمالاق دەپ اتالاتىن ارنايى پورتالعا ورنالاستىرىپ، قىتايداعى ءداستۇرلى ستۋدەنتتەر كورمەسىندە ۇسىنعان.
توعىزقۇمالاقتى ينتەرنەت ارقىلى قازاق ، اعىلشىن جانە قىتاي تىلدەرىندە ەركىن ويناۋعا بولادى. ويىننىڭ ەرەجەلەر ءۇش تىلدە انىق تۇسىندىرىلگەن. اتالمىش باعدارلاما نۇسقاسىندا ويىن بارىسىندا كەڭەس ايماعىن قۇرىپ، ءوزارا پىكىر الماسۋىنا تولىق مۇمكىندىك جاسالعان.
سونىمەن بىرگە باعدارلاماداعى ءار ۇپاي ساندارى، ويىنشىلاردىڭ جۇرىستەرى ويىن تاريحى رەتىندە جازىلىپ وتىرادى جانە وعان باعا بەرىلەدى.
قىتايداعى ونەرتاپقىش قانداستارىمىزدان قۇرالعان توعىزقۇمالاق زەرتتەۋ ۇجىمى بۇل جوبانى ونان ءارى جەتىلدىرە تۇسپەك. سول ارقىلى ەجەلدەن كەلە جاتقان ۇلتتىق ويىنىمىزدى جاڭا زامانعا بەيىمدەپ، جاستاردىڭ ساناسىنا سىڭىرۋگە نيەتتى.
قازاق قىزى بوكستان قىتايدىڭ ەڭ ءىرى جارىسىنا جولدامانى جەڭىپ الدى - «جەنمين جيباو» (People Daily)
قىتايداعى قازاقتار كوپ قونىستانعان ىلە ايماعى قۇلجا قالاسىنان شىققان تۇنىق بۇركىتباي قىزى قىتايدىڭ بوكستان ەڭ ءىرى مەملەكەتتىك جارىسىنا جولدامانى جەڭىپ الدى، دەپ حابارلايدى kazakh.people.com سايتى.
قازاق قىزى بۇل ءىرى جەتىستىگىنە 18- مامىردا قىتايدىڭ تيانجين قالاسىندا وتكەن 13- بۇكىل مەملەكەتتىك جارىسقا ىرىكتەۋ تۋرنيرىندە قول جەتكىزدى. ەندى ول 2017-جىلعى مەملەكەتتىك (18 جاستان 22 جاسقا دەيىنگى) جارىستا شىڭجاڭ قىزدارى اتىنان ونەر كورسەتپەك.
ايتا كەتەيىك، تۇنىق بۇركىتباي قىزى شىڭجاڭ ايەلدەرى اراسىنان قىتايدىڭ اتالمىش ءىرى جارىسىنا قاتىسقالى وتىرعان تۇڭعىش بوكسشى قىز.
تۇنىق بۇركىتباي قىزى 2016-جىلى قىزدار اراسىنداعى ەل بىرىنشىلىگىندە 60 كەلى سالماقتا باس جۇلدەمەن قاتار، ەڭ ۇزدىك جاس تالانت سىيلىعىنا يە بولدى.
بايان-ولگي ايماعى باسەكەگە قابىلەتتىلىك يندەكسىندە 10- ورىندا تۇر - kaznews.mn
موڭعولياداعى kaznews.mn جاڭالىقتار سايتى «ەزبوچستوۆ» - تاۋەلسىز زەرتتەۋ ورتالىعى موڭعوليا ايماقتارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىگىن باعالاعان جاڭا رەيتينگىن جاريا ەتتى.
«ايماقتاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىگى تۋرالى باياندامانى جىل سايىن «ەزبوچستوۆ» - تاۋەلسىز زەرتتەۋ ورتالىعى 2012-جىلدان بەرى شىعارىپ كەلەدى.
بۇل رەيتينگ ايماقتاردىڭ ءال-اۋقات الەۋەتىنە باعا بەرۋ سالاسىنداعى ەڭ بەدەلدى ساراپتاما بولىپ تابىلادى. 2016-جىلعى كورسەتكىشتەر بويىنشا قازاقتار شوعىرلى قونىستانىپ وتىرعان بايان- ولگي ايماعى موڭعوليادا باسەكەگە قابىلەتتىلىك يندەكسىندە 10- ورىندا تۇر. باتىس موڭعوليادا ۋۆس ايماعى 9- ورىنعا، حوۆد 12 ورىنعا جايعاسقان»، دەپ جازادى موڭعوليالىق باق.
جەميلە كىناجىنىڭ «قازاق تەاترىندا ايەل ماسەلەسى» اتتى كىتابى جارىق كوردى - ت ر ت اگەنتتىگى
ەۋرازيا جازۋشىلار وداعىندا گازي ۋنيۆەرسيتەتى زامانداس تۇركى تىلدەرى مەن ادەبيەتتەرى كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى جەميلە كىناجىنىڭ «قازاق تەاترىندا ايەل ماسەلەسى» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولىپ ءوتتى، دەپ حابارلايدى تۇركيا راديو تەلەديدار اگەنتتىگى سايتى.
ءىس-شاراعا قازاقستاننىڭ تۇركياداعى وكىلەتتى جانە توتەنشە ەلشىسى ابزال ساپاربەك ۇلى جانە ەۋرازيا جازۋشىلار وداعى ءتوراعاسى ياكۋب ومەروعلۋ، تۇرىكسوي وكىلى، جازۋشىلار، ۇستازدار مەن ستۋدەنتتەر قاتىسقان.
اتالمىش شارادا ءسوز سويلەگەن ەۋرازيا جازۋشىلار وداعىنىڭ ءتوراعاسى ياكۋب ومەروعلۋ ەۋرازيا جازۋشىلار وداعى جاريالاعان ادەبيەتتەردىڭ ەكى ەلدىڭ مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستارىن دامىتۋعا ۇلەس قوسقانىن ءبىلدىرىپ، ومەروعلۋ وداق قۇرىلعان كۇننەن بەرى 10 جىلدا قازاق ادەبيەتى جونىندە تۇرىك تىلىندە 20 دان استام كىتاپتىڭ جارىق كورگەنىن تىلگە تيەك ەتكەن.
ونىڭ ايتۋىنشا، «قازاق تەاترىندا ايەل ماسەلەسى» اتتى كىتابىندا اۆتور الاشورداشىل جازۋشىلاردىڭ 1920-1928-جىلدارىندا ساحناعا قويىلعان سپەكتاكلدارىنداعى «ايەل ۇعىمىن» زەرتتەپ، جالپى ايەل ماسەلەسىن اشقان.
«قازاقستاننىڭ تۇركياداعى وكىلەتتى جانە توتەنشە ەلشىسى ابزال ساپاربەك ۇلى وسى شارانىڭ جاڭا ەلشى رەتىندە تاعايىندالعاننان كەيىن انكارادا قاتىسقان العاشقى مادەني شارا ەكەنىن ايتتى. قازاق ادەبيەتى تۋىندىلارىنىڭ تۇرىك تىلىندە جارىق كورۋىندە ەۋرازيا جازۋشىلار وداعىنىڭ ەڭبەگىن جوعارى باعالادى» ، دەپ جازادى دەرەككوز.
قىتايدا قازاقتىڭ اتاقتى بايىنا ارنالعان ەرەكشە مۋزەي بار - «ىلە» گازەتى
قىتايدا شىعاتىن «ىلە» گازەتىندە جارقىن ءنۇرابىلدا ۇلىنىڭ «بارلىق باۋرايىنداعى تاعىلىمى تەرەڭ ورتالىق» اتتى ماقالاسى جارىق كوردى. ماقالادا سوعىس كەزىندە ۇشاق ساتىپ الىپ كومەككە اتاعان، قازاقتىڭ مىڭعىرتىپ مال ايداعان جومارت بايلارىنىڭ سوڭعىلارىنىڭ ءبىرى باسباي شولاق ۇلىنا ارنالىپ سالىنعان مۋزەي كەشەنى تۋرالى جازىلعان.
«قازاقتىڭ اتىمتاي جومارت بايى، قوعام قايراتكەرى باسباي شولاق ۇلىن قادىرلەپ ەسكە الىپ، جاس ۇرپاققا ونەگەسىن ءسىڭىرىپ، سىرتتان كەلەتىن تۋريستەرگە ەلدىك بولمىسىمىزدى دارىپتەيىك دەگەن ماقساتپەن 2006-جىلى جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ قامقورلىعىمەن شاعانتوعاي اۋدانىنىڭ ورتالىعىندا «باسباي مۋزەيى» شاڭىراق كوتەرگەن بولاتىن.
مۋزەي سول ۋاقىتتاردان بەرى الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلگەن تۋريستەرگە وزىندەگى بار قۇندىلىقتارىمەن رۋحاني ءنار سىيلاپ كەلەدى. مۇرجاي كەشەنىنىڭ كىرەبەرىس زالىنا ايگىلى تۇلعانىڭ مىستان قۇيىلعان ءمۇسىنى قويىلعان»، - دەلىنگەن ماقالادا.
ايتا كەتەرلىگى، مۋزەي سول داۋىردەگى تاريحي وقيعالار، باسباي بايدىڭ ءدۇيىم جۇرتتى جالت قاراتقان جومارتتىعى، وسكەن ولكەسىنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنى، تابيعاتى تۋرالى كوپتەگەن دەرەكتەردى ۇسىنعان.
«كەشەن «باسبايدىڭ ءومىر بايانى»، «ۇلتتىق سالت-ءداستۇر»، «تاۋ گۇلى»، «جەرگىلىكتى جەردىڭ بايلىق قاينارى»، «قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەر» سەكىلدى بەس شاعىن كورمە زالىنان قۇرالعان.
مۇرجاي سورەسىنە قويىلعان زەينوللا سانىكتىڭ «باسباي» اتتى رومانى مەن «باسباي تۋرالى اڭگىمە - جىرلار» كىتابى؛ سەرىكقازى مۇستافيننىڭ «باسباي تۋرالى دەرەكتى اڭگىمەلەر» جيناعى؛ ەلۋباي ءابىلقاسىم ۇلىنىڭ «باسباي» اتتى ەسسە كىتابى كوزىمىزگە وتتاي باسىلدى...»، - دەپ جازادى جارقىن ءنۇرابىلدا ۇلى اتالمىش ماقالاسىندا.
قازاقتىڭ قۇت دارىعان، بايتاق جاتقان ىرىستى دالاسىندا نەبىر داۋلەتى تاسىعان اتاقتى بايلاردىڭ بولعانى بەلگىلى. قازاق بايلارىنىڭ وتكەن قوعامداعى ورنى مەن مارتەبەسى، ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگى ءوز الدىنا ءبىر بولەك اڭگىمە.
سول بايلار كەشەگى كۇنگە دەيىن كوشپەلى حالىقتىڭ ورتاق جيعان قورى مەن قازىناسى بولىپ كەلدى. مىنە سونداي قازاقتىڭ مىڭعىرتىپ مال ايداعان جومارت بايلارىنىڭ سوڭعىلارىنىڭ ءبىرى باسباي شولاق ۇلى باپين.
وسىدان ءبىراز ۋاقىتتار بۇرىن قازاقپاراتتا «سوعىس كەزىندە ۇشاق ساتىپ الىپ كومەككە اتاعان قازاقتىڭ اتاقتى بايى» تۋرالى ماقالا جارىق كورگەن بولاتىن.
اۆتور: باقىتجول كاكەش
