قازاقستاندىق ماماندار رۋعا ءبولىنۋدىڭ ەڭ پايدالى تۇستارىن اتادى

استانا. قازاقپارات - قازاق حالقى قۇرىلعالى بەرى رۋعا ءبولىنىپ كەلەدى. مۇنىمەن قاتار، ءوزارا جەتى اتاعا دەيىن قىز الۋعا قاتاڭ تىيىم سالىنادى. وسى ورايدا، عالىمدار مەن دارىگەرلەر رۋعا ءبولىنۋدىڭ كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن قانداي پايداسى بار ەكەنىن تالداپ بەردى.

بۇل تۋرالى «پەندەمىز عوي» باعدارلاماسىندا ايتىلدى.

گۇلىم بەكجىگىتوۆا ەسىمدى بويجەتكەن رۋعا بولىنبەيتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. دەسە دە، تۇرمىسقا شىعار كەزدە بولاشاق جارىنان اتا- تەگى تۋرالى مىندەتتى تۇردە سۇراماق. «مەنىڭ رۋىم - نايمان. ءبىراق ءوزىم رۋعا بولىنگەندى ۇناتپايمىن. مەنىڭشە، جەتى اتاعا دەيىن قىز الىسۋعا بولمايدى. سول سەبەپتى، تۇرمىسقا شىعاردا نەمەسە قىز الار كەزدە رۋ كەرەك سياقتى. ءبىز - ءبىر قازاقپىز، ءبىر قانبىز. باستىسى سونى جادىمىزدان شىعارماۋىمىز كەرەك. ءوزىم تۇرمىسقا شىعار كەزدە جىگىتىمنەن رۋى تۋرالى مىندەتتى تۇردە سۇرايمىن. جەتى اتاسىن بىلمەگەن جەتەسىز دەمەكشى، شىققان تەگىم تۋرالى بارلىعىن بىلەمىن. ۇيىمدە قابىرعادا ءىلىنىپ تۇراتىن شەجىرەم بار» ، - دەيدى ول.

قازاقستاندىق تاريحشى بەرىك ءابدىعالي ۇلى رۋعا ءبولىنۋدىڭ پايدالى تۇستارى ايتىپ بەردى. مۇنىمەن قاتار، جۇزگە اكىمشىلىك باسقارۋدى رەتتەۋ ءۇشىن عانا بولىنگەندىكتەرىن جەتكىزدى.

«جالپى قازاق دەگەن ۇلتتىڭ ءوزى XVI عاسىردا رۋلاردان قۇرالعان. ءوزىنىڭ تاڭباسىن تاسقا قاشاپ سالا باستاعان. سودان بەرى قازاقتىڭ رۋلاردان قۇرىلاتىنى بارىنە ايان. قازاق بىردەن ءۇش جۇزگە ءبولىنىپ كەتكەن جوق. ول تەك كەيىن پايدا بولعان نارسە. XVII- XVIII عاسىرعا قاراي قازاقتىڭ جەرى كەڭەيىپ، اكىمشىلىك باسقارۋ جۇيەسىن ەنگىزۋگە تۋرا كەلدى. ياعني ۇلى ءجۇز، ورتا ءجۇز، كىشى ءجۇز دەگەندەر - اكىمشىلىك تۇسىنىكتەر. ولار «ب ق و، و ق و» سىندى ۇعىمدارمەن تەڭ. ال شەجىرە دەپ وتىرعانىمىز - اڭىز. ول بارلىعىمىزدىڭ ءبىر اتادان تاراعانىمىزدى ءبىلدىرىپ، بولىنبەۋگە شاقىرۋ ماقساتىندا جازىلعان. رۋدى سۇراۋ ارقىلى ادام ەڭ ءبىرىنشى تۋىسىن ىزدەيدى. بۇدان كەيىن «تۋىستىق جۇيە» دەگەن ۇعىم بار. ياعني قاي ادامنىڭ كىممەن قانداي قارىم- قاتىناستا ەكەنىن ءبىلۋ. مىسالى، قاسىمدا وتىرعان ايەل ناعاشىم بولسا، وعان ەركىن اشىلىپ سويلەي الامىن دەگەن سەكىلدى» ، - دەيدى تاريحشى.

ال پسيحولوگ مامان ءوز كەزەگىندە قازاق حالقى ەرتەدەن ۇستانىپ كەلە جاتقان زاڭدىلىقتاردىڭ ەندى عانا عىلىمدا زەرتتەلىپ جاتقانىن ايتتى.

« ءبىزدىڭ قازاق وتە اقىلدى، ادال ەل. پسيحولوگيالىق تۇرعىدان كوپ جاقسىلىق الۋعا بولادى. نەمىس پسيحولوگى بەرن حەلگەردىڭ ءادىسى بويىنشا، وتباسىن جۇيە رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى. ول جەردە «رۋدىڭ ماحابباتى» ، «رۋدىڭ ەنەرگياسى» دەگەن تۇسىنىكتەر بار. بارلىعى ءبىر- بىرىنەن كەلە جاتقان اتا- بابالارى تۋرالى ءبىلىپ وتىرادى. وسىلايشا، ولاردان ەنەرگيا الادى. وسىنى مەكتەپكە ءپان رەتىندە ەنگىزۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. ويتكەنى ءبىزدىڭ ءوزىمىزدىڭ جاقسى ۇسىنىستارىمىز بەن داستۇرلەرىمىز بار. پسيحولوگيادا گەنوگرامما دەگەن ءادىس بار. وسى ارقىلى ادامدار وزدەرىنىڭ قايدان شىققانىن انىقتايدى. ايەل ادام ءوزىنىڭ شەشەسىن سىيلاعان كەزدە عانا وتباسىندا بەرەكە بولادى. «اكەڭدى سىيلا، اناڭدى سىيلا» دەپ تەككە ايتىلمايدى» ، - دەيدى پسيحولوگ گۇلنار مۇسينا.

دارىگەر قاسىم شىنتاس تا رۋعا ءبولىنۋدىڭ، جەتى اتاعا دەيىن قىز الىسپاۋدىڭ تەك پايدالى تۇستارىنىڭ بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مۇنىمەن قاتار، شەتەلدىك عالىمداردىڭ حالقىمىزعا تامسانا قارايتىنىن جەتكىزدى.

 «رۋدىڭ گەنەتيكا سالاسىنداعى ماڭىزى وتە جوعارى. ياعني ءار رۋدا كەزدەسەتىن گەندىك اقاۋلار وتباسىندا مىقتى ۇرپاقتىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە كەدەرگى جاسايدى. تۋابىتكەن اقاۋلار ارتىنشا ءتۇرلى اۋرۋعا شالدىقتىرادى. وزبەكستان سىندى مەملەكەتتەردەگى وتباسىلاردىڭ℅ 25 ى تۇقىم قۋالايتىن اۋرۋلارعا شالدىققان. ويتكەنى بۇل وتباسىلار ءبىر كەزدەرى جەتى اتاعا دەيىن قىز الىسقان. ولار الىس ايماقتان قىز الۋ ساياساتىن ەندى عانا ۇستانىپ كەلە جاتىر. گەرمانيا عالىمدارى ءبىزدىڭ وسىلاي رۋعا بولىنۋىمىزگە تامسانا قارايدى» ، -  دەيدى ول.

 Stan.kz