جىراقتاعى قانداسىڭ اتامەكەنگە قاراپ جاۋتاڭداپ وتىرسا، جانىڭ قالاي جاي تابادى؟
استانا. قازاقپارات - ەل تىرلىگى، كوپ ۇلتتى قازاقستاننىڭ بىرلىگى مەن تىنىشتىعى جاتسام- تۇرسام كوكەيىمنەن كەتپەيتىن ماعان جالعاسىپ جاتقان قازاق كوشىنىڭ تاعدىرى ءتىپتى دە وڭاي سەزىلىپ تۇرماعانىن ايتقىم كەلەدى.
جىراقتاعى جۇرتىڭ تۋعان جەرگە جاۋتاڭداپ قاراپ وتىرسا، كىسىنىڭ جانى قالاي جاي تابادى؟ !
نۇرسۇلتان نازاربايەۆ، «ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» وي تولعاۋىنان
(«ەگەمەن قازاقستان» ، 8 - قاراشا، 2016 -جىل. )
ەلباسى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلىندا تاعدىردىڭ قيلى- قيلى كەزەڭدەرىندە كوزدەرىنەن قاندى جاستارىن سىعا وتىرىپ، ءوز تۋعان جەرلەرىنەن اۋا كوشىپ، قيىر جايلاپ، تارىداي شاشىلىپ، كەتكەن ءوز باۋىرلارىمىزدى ءوز اتاجۇرتىمىزعا قونىستاندىرىپ، قازاقتىڭ قايىرلى ۇلى كوشىن باستادى!
بۇل ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ءبىر ساۋاپتى ءىسى بولاتىن! ولاي دەۋىمىزدىڭ نەگىزگى ءبىر سەبەبى، ۇلى كوشتىڭ العاشقى لەگىمەن كەلگەن اق ساقالدى اعالارىمىزدىڭ اۋەجايدان تۇسە سالىپ، كوزدەرىنە پارلاعان جاستارىن تىيا الماي، قازاق جەرىنىڭ توپىراعىنا ماڭدايلارىن تيگىزىپ، سول قاسيەتتى توپىراقتى سۇيگەندەرىن دە، تاباندارىنىڭ ءوز اتاجۇرتىنا تيگەندىكتەرى ءۇشىن ءبىر اللاعا شۇكىرشىلىك ايتىپ، ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆقا جان جۇرەكتەرىنەن شىققان اق العىستارىن ايتىپ، اق باتالارىن بەرگەن ادام جانىن تولعانىسقا سالار جايدى دا كوزىمىز كورگەن بولاتىن.
«ەلگە ەل قوسىلسا - قۇت» دەپ بىلگەن حالقىمىزدىڭ قاسيەتتى قاعيداسىن جانە قازاقتىڭ قاسيەتتى توپىراعىن باسقىزباي قويعان زۇلىم ساياساتتىڭ قۇربانى بولىپ، ءىشقۇسا بولىپ جۇرگەن قازاقتاردىڭ شەرى مەن مۇڭىن ۇعا بىلگەن ەلباسى ءتىپتى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەلەڭ- الاڭ ءساتىنىڭ وزىندە، ياعني 1991 -جىلدىڭ 31 -جەلتوقسانى كۇنى قازاق راديوسى ارقىلى شەت ەلدەردەگى قانداستارىمىزعا ءۇن قاتىپ، ءسوز سويلەدى. «ول ءسوز جان جۇرەگىمنەن قايناپ شىققان ەدى» دەگەن ەلباسىنىڭ تۋعان حالقىنا دەگەن تازا دا مەيىرىمدى جۇرەگىنىڭ ايناسى بولاتىن. سونان سوڭ ىلە 1992 -جىلى دۇنيە ءجۇزى قازاقتارىنىڭ ءبىرىنشى قۇرىلتايى وتكىزىلىپ، سول ۇلى جيىندا نۇرسۇلتان نازاربايەۆ تاعى دا تەبىرەنىستى ءسوز سويلەپ:
- تاۋەلسىز قازاقستان داۋلەتىنە ساۋلەتى ساي قۋاتتى مەملەكەتكە اينالار. قازاق حالقى الەمدىك وركەنيەتكە قازىرگىدەن گورى قوماقتى ۇلەس قوسار. دالامىزدا دا، قالامىزدا دا شادىمان تۇرمىس، شات تىرلىك ورنار. بۇيىرتسا، بۇگىنگى قۇرىلتايعا قاتىسقان قادىرمەندى قوناقتارىمىزدىڭ ءوزى تۋعان قازاقستانىمىزدىڭ ءوسىپ- وركەندەگەنىنە تاياۋ جىلداردا- اق كۋا بولادى دەپ كامىل سەنەمىن!، - دەگەندى ايتىپ ەدى.
ەلباسىنىڭ دۋالى اۋزىنان شىققان وسى ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ تاريحي اقيقاتقا اينالعاندىعىن ەندى كوز كورىپ، كوڭىل يلانا ءبىلدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلىندا قازاقستانعا 1 ميلليونعا جۋىق باۋىرلارىمىز ورالدى. ەل ىشىندە «ءوزىمىز جارىماي وتىرعاندا باۋىرسىنىپ، سولاردى شاقىرىپ نەمىز بار ەدى؟ » دەگەن قاڭقۋ ءسوز دە ايتىلماي قالمادى. الايدا، ەلباسى قانداستارىمىزدى ءوز اتاجۇرتتارىنا ورنالاستىرۋدى مەملەكەتتىك ساياسات دەڭگەيىنە كوتەرىپ، شىنايى قامقورلىق پەن جاناشىرلىق جاسادى ءالى دە جاساپ كەلەدى. «ارينە، جاڭادان جەرسىنۋ، بەيتانىس ورتاعا بىردەن بەيىمدەلۋ وڭاي بولماس. كەيدە قيىردان كەلگەن قانداستارىمىزدى جايلى ورنالاستىرۋدا جەكەلەگەن جاۋاپتى ادامداردىڭ تاراپىنان بولىپ جاتاتىن بويكۇيەزدىك پەن توعىشارلىق، جانىاشىماستىق پەن جاعدايدى باعالاي الماۋشىلىق كەزدەسىپ قالاتىنىن جاسىرۋعا بولمايدى. مۇنداعى تۇيتكىلدەر - مەملەكەتتىڭ قاتەسى ەمەس، كەيبىر شەنەۋنىكتەردىڭ تورەشىلدىگىنە بايلانىستى جاعدايلار. ءبىز بۇلاردىڭ بارىنە سىن كوزبەن قاراپ، تۇزەتىپ، كوڭىلگە تۇسكەن قاياۋدى جويۋعا كۇش سالاتىن بولامىز» ، - دەگەن ەلباسىنىڭ («ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» ، «ەگەمەن قازاقستان» ، 8 قاراشا، 2016 -جىل. ) وسى ايتقاندارىن زەردەلى كوڭىلمەن سارالاي بىلەيىك.
«كوڭىلگە تۇسكەن قاياۋدى» ، - دەيدى ەلباسى! مۇنى كىم ايتا الار؟ ! مۇنى كىم جانە دە نە ءۇشىن ايتىپ وتىر؟ ! اتاسى مەن ءدىنى باسقالاردى باۋىرىمىزعا باسىپ جىلىتا بىلسەك تە، ءوزىمىزدىڭ قانداستارىمىزعا كەلگەندە تارىلىپ، تاسبۇيرەك بولا قالعانىمىز دا كەزدەسپەي قالعان جوق. كەزدەستى، بولدى. سوندا دا الىستان ارىپ- اشىپ، اتاجۇرتىم دەپ كەلگەندەردىڭ كوڭىلىنە قاياۋ تۇسىردىك- اۋ دەگەندى ويلادىق پا؟ ! ەلباسى سول ءبىز تۇسىرگەن قاياۋدى ءبىلىپ، سوعان جانى اۋىرىپ وتىر. «كوڭىلگە تۇسكەن قاياۋدى جويۋعا كۇش سالاتىن بولامىز» ، - دەيدى تاعى دا! وسىنداي ءوز ەلىڭنەن، وسىنى ايتقان ءوز ەلباسىڭنان اينالساڭ بولماي ما؟ ! «ادالدىق - جان تازالىعى! ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ تۋعان حالقى مەن قازاق جەرىن مەكەندەپ وتىرعان بارشا ۇلتتار مەن ۇلىستارعا دەگەن جان تازالىعى، ادال سويلەيتىن پەيىلى مەن ادال كوڭىلى - ەلدىڭ باعى» ، - دەگەن بۇدان ءبىراز جىل بۇرىن ايتقان ءبىر پىكىرىمىزدىڭ قايىرادان ءبىر ويعا ورالعانى بولدى.
جاسىراتىنى جوق، ىشكى جانە سىرتقى كەيبىر اسەرلەردەن كوشتىڭ ءبىرازىراق توقتاپ قالا جازداعان ءساتى دە بولدى. مۇنى دا جاسىرمايمىز. اتاجۇرتقا ورالعاندارعا قازاقستان ازاماتتىعىن بەرۋدىڭ دە مەرزىمىن سوزىپ الدىق. ايتەۋىر بوگەسىننىڭ بولا بەرگەنى دە انىق. كەيىن ەلباسىنىڭ ايتۋىمەن پارلامەنت دەپۋتاتتارى بۇل ماسەلەنى زاڭدى تۇردە رەتتەدى. قازىر ازاماتتىق الۋدا ەش بوگەسىن بولىپ وتىرعان جوق. ءبىر تۇسكەن قاياۋ تۇزەتىلدى، تىگىسى جاتقىزىلدى.
سونداي ءبىر كەزەڭدەردە، ناقتىلاپ ايتار بولساق 2014 -جىلى كوكشەتاۋدا بايات جانات ۇلى دەگەن اسا قادىرلى جازۋشى اقساقالىمىز قايتىس بولىپ، مارقۇمدى جەرلەۋگە مونعولياداعى اعايىندارى مەن جەكجاتتارى كەلدى. قارسى الدىق، كۇتتىك. الىستاعى قانداستارىمىزدىڭ جاعدايلارىن سۇراستىرىپ، اڭگىمە- دۇكەن قۇردىق.
- شەتتەگى اعايىندار قازاقستان كوشتى توقتاتىپ تاستادى دەپ رەنجىپ جاتقان جوقسىزدار ما؟ - دەدى سول ارادا الدەكىم.
- جوق شىراعىم! ول نە دەگەنىڭ؟ ءوز وتانىنا ءوز بالاسى رەنجي مە ەكەن؟ ! - دەگەن ساليقالى اقساقالدىڭ اتالى سوزىنە ريزا بولدىم. كەڭىنەن تانىسىپ، نىسپىسىن سۇراپ، قويىن داپتەرىمە اتى- ءجونىن دە، « ءوز وتانىنا ءوز بالاسى رەنجي مە ەكەن؟ » - دەگەن ءسوزىن دە جازىپ قويعان ەدىم. وسى ءبىر اتالى ءسوزدى ايتقان ادام - موڭعوليا ازاماتى، قازاق قىزمەت وڭعىش ۇلى!
«اعايىنعا ارناپ كوپ نارسەنى ايتقىم- اق كەلەدى. الايدا، ىشتەگىنىڭ ءبارى سىرتقا شىعا بەرمەيدى عوي» ، - دەگەن ەلباسىنىڭ وسى ءبىر جۇرەك تۇكپىرىندەگى جان سىرىن ءوزىمىز سارالايتىن، ءوزىمىز زەردەلەيتىن، ءوزىمىز تۇسىنە الاتىن جاسقا جەتتىك. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلىندا جاقسىنى دا، جاماندى دا تانىدىق، كوزىمىز اشىلدى، كوڭىلگە كوپ جايدى تۇيدىك. ول ەڭ اۋەلى ەل بىرلىگىن ساقتاۋ! جەردىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋ! الاۋىزدىقتى قويىپ، ءبىراۋىزدى بولىپ ماڭگىلىك ەل بولۋدى ويلاۋ! ۇلىمىز نامىسسىز، قىزىمىز قىلىقسىز قالماسىندى ويلاۋ! ءتىلىمىز بەن ءدىنىمىزدى تازا ۇستاۋ! ەرىنبەي ەڭبەك ەتىپ، ءبىلىم مەن عىلىمدى مەڭگەرۋ جانە دە قازاقستاندى الەمنىڭ دامىعان وتىز مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا تۇرعىزۋ! بۇل دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىندا جۇرگەن ءار قازاق پەرزەنتىنىڭ ويلايتىنى بولۋى كەرەك.
الەمدەگى بار قازاق - ءبىر قازاق! ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ «ۇلى دالا ۇلاعاتتارىندا» ايتقان وسى ءبىر اۋىز ءسوزى ۇلتتىڭ ۇرانى، ماڭگىلىك ەل بولۋدى مۇرات ەتىپ وتىرعان حالقىمىزدىڭ بۇگىنگى دە، كەلەر ۇرپاقتارىنىڭ دا سانالارىندا سايراپ، جۇرەكتەرىندە جازىلىپ تۇرۋعا ءتيىستى بولماق كەرەك!
«الەمدەگى بار قازاق - ءبىر قازاق!.. » ەلباسىنىڭ بۇل ۇلاعاتى دوڭگەلەنگەن دۇنيەنىڭ جۇمىر جەرىن باسىپ جۇرگەن ءار قازاق بالاسىنىڭ ساناسىندا سايراپ تۇرار ءسوزى بولۋى كەرەك.
جابال ەرعاليەۆ، جازۋشى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى
