قازاقستاندا ەركەكتەر ۇرادى، ايەلدەر كونەدى. نەلىكتەن؟

جۇمىس ۋاقىتى ۇزارىپ، جۇيكەنى توزدىراتىن كەپتەلىستەردىڭ سانى ارتتى.

ءۇي مەن ازىق- تۇلىكتىڭ باعاسى دا جىل ساناپ ءوستى. حالىق دوللارلاپ العان نەسيەسىن جابا الماي الەك. ايەلدەر ەرىمەن قاتار جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر.

بالا تاربيەسى دە كوپ جاعدايدا وسى نازىك جاندىلارعا ارتىلدى. مۇنىڭ بارلىعى كۇيزەلىستىڭ تۋۋىنا سەبەپشى مىسالدار عانا. ال سالدارى ادام ايتسا نانعىسىز. كەلىن مەن ەنە ءبىر-ءبىرىنىڭ «مەنىن» سىيلاۋدان قالدى. بۇل «ەكى وتتىڭ» اراسىندا ەر ازامات پەن بالالار ءجۇر. پسيحولوگيالىق قىسىمعا شىداماعان ەركەكتەر ايەلدەردى فيزيكالىق كۇش قولدانۋ ارقىلى جازالاسا، بالالاردىڭ جايى تىم باسقا. ولار ناشاقور بولىپ، ىشىمدىككە سالىنۋدا. جارىق دۇنيەمەن قوشتاسۋدى ءجون كورگەندەر دە از ەمەس. وسى ورايدا، Stan.kz ءتىلشىسى پسيحواناليتيك اننا قۇدياروۆامەن سۇحباتتاستى. ماماننان تاقىرىپقا قاتىستى پايدالى كەڭەستەر الدى.

- ءجيى قويىلاتىن سۇراقتان باستايىن. ەر ازاماتتاردى قول كوتەرۋگە نە ماجبۇرلەيدى؟

- ءسىزدى جاۋابىممەن قانشالىقتى قاناعاتتاندىراتىنىمدى بىلمەيمىن. ءبىراق تاقىرىپتى باسقا جاعىنان باستاعىم كەلىپ وتىر. ءوزىڭىز دە بىلەسىز، تاياقتىڭ ەكى ۇشى بولادى. كوبىنەسە ەركەك ايەلگە زورلىق- زومبىلىق كورسەتىپ، داۋىس كوتەرەدى. ارتى ءتىپتى قول جۇمساپ، ساباۋعا ۇلاسادى. ءبىراق كۇيەۋلەرىن ۇراتىن كەلىنشەكتەردىڭ دە بار ەكەنىن ۇمىتپايىق. جۇدىرىق جۇمساماسا دا، نازىك جاندىلاردىڭ «ءتىل» اتتى كۇشتى قارۋلارى بار. ادىلەتتى بولۋى ءۇشىن ەكى جاققا دا ءمىن تاعىپ، قاتار سىنايىق.

ارينە، بايان ماقسات قىزىنا نەمەسە وزگە دە ايەلدەرگە ەشبىر ەركەكتىڭ قول جۇمساۋعا قۇقىعى جوق. قازاقتا «ەكى جاستىڭ اراسىنا ەسى كەتكەن تۇسەدى» دەگەن اتالى ءسوز بار. دەسە دە، مەن ءدال قازىر كەرىسىنشە ەكى جاستىڭ اراسىنا ءتۇسۋدى ۇسىنامىن. ولار وتاۋ قۇرماس بۇرىن «سەن نەگە وسى قىزدى ءسۇيىپ قالدىڭ؟»، «سەن نەگە كوپ جىگىتتىڭ اراسىنان وسى ادامدى تاڭدادىڭ؟» دەگەن ساۋالدى قويۋىمىز كەرەك. وسىلاي ەتكەن كەزدە عانا ءبىز باقىتتى وتباسىلاردىڭ قاتارىن كوبەيتەمىز.

- ءسىز ايتىپ وتىرعان «پسيحولوگيالىق ۇيلەسىمدىلىكتى» انىقتاۋ قانشالىقتى ماڭىزدى؟

-  قازىر پسيحولوگيالىق ساۋاتتىلىقتى جان- جاقتى كوتەرۋ قاجەت. ال ۇيلەسىمدىلىكتىڭ ماڭىزدىلىعىنا قاتىستى كەلەسى مىسالدى كەلتىرەيىن. عارىشقا عارىشكەرلەردى اتتاندىرماس بۇرىن ولاردى ءتۇرلى پسيحولوگيالىق تەستىلەۋدەن وتكىزەدى. ياعني 20-30 ادامنىڭ اراسىنان 5-6 اي بىرگە جۇرگەن كەزدە ءبىر- بىرىمەن رەنجىسپەيتىن، توبەلەسىپ قالمايتىن ادامداردى تاڭدايدى. ال وتباسى دەگەنىمىز -  ءدال وسىنداي ساياحات. عارىشقا ساياحات بىرنەشە ايعا سوزىلسا، ءومىر ماڭگىلىككە ۇلاسادى. پسيحولوگيالىق ۇيلەسىم بولماعان جۇپتىڭ وتباسىندا باقىتسىز بالا دۇنيەگە كەلەدى. ەرتەڭ ەكى جاس ءومىر بويى ءبىر- ءبىرىن بالاعاتتايدى. اشۋعا بەرىلىپ ءبىرى ەكىنشىسىن ءولتىرىپ تە قويۋى مۇمكىن. نەگە وتباسى مۇشەلەرى كۇلىپ جۇرمەسكە؟! وكىنىشكە وراي، جاس جۇبايلار وتباسىن قۇرماس بۇرىن پسيحولوگيالىق ترەنينگتەرگە بارمايدى. ماعان كوبىنەسە الماتى، استانا سىندى قالالاردىڭ ساۋاتتى جاستارى عانا كەلەدى. جەكە ستاتيستيكام بويىنشا، 10 جۇپتىڭ 9 ى بىرگە بولادى. بىرەۋى ۇيلەسپەيتىندەرىن ءتۇسىنىپ، اجىراسىپ كەتەدى. مۇندايدا ءوزىمدى كىنالى سانامايمىن، كەرىسىنشە قۋانامىن. تويعا نەسيە الماي تۇرىپ، جىلايتىن بالا تاپپاي تۇرىپ ەكى كەمە ەكى جاققا كەتكەنى ءجون.

- عاشىقتارعا ارنالعان ترەنينگتەردە قانداي امال- تاسىلدەردى ءجيى قولداناسىزدار؟

-  بىرنەشە كۇنگە سوزىلاتىن ترەنينگتە ەكى جاستىڭ تاربيە العان وتباسىلارى تۋرالى سويلەسەمىز. ادەتتە بالا اكە- شەشەسىنىڭ جانجالداسىپ، توبەلەسىپ جۇرگەنىن كورەدى. ەرتەڭ سونى بەيسانالى تۇردە ءوزىنىڭ وتباسىنا الىپ كەلەدى. اكە- شەشەسى اجىراسقاندار ىشتەي وسى سەناريگە ۇمتىلادى. ال تاتۋ-ءتاتتى وتباسىندا ءومىر سۇرگەن بالا وزىنە داۋىس كوتەرگەن ادامدى قابىلداماۋى مۇمكىن. ىشتەي «مەنىڭ اكە- شەشەم بۇلاي جاساماۋشى ەدى عوي. ونىڭ ماعان داۋىس كوتەرىپ جاتقانى نەسى؟» دەپ ويلايدى. باسىندا بىرنەشە جىل ماحابباتتىڭ وتىمەن مۇنىڭ بارلىعى بىلىنبەيدى. ودان كەيىن قالىپتى تىرشىلىك باستالادى. جاس جۇبايلار ءبىر-بىرىنە تالاپ قويا باستايدى. بۇگىنگى ءومىرىن ءوزىنىڭ وتباسىمەن سالىستىرادى. ادەتتە كيكىلجىڭ قاراپايىم شايدان باستالادى. وسى ورايدا تەك ادامنىڭ پسيحولوگيالىق مادەنيەتتىلىگى كومەكتەسە الادى. كەز كەلگەن ادام «مەنىڭ اكە- شەشەم ءيت پەن مىسىق بولىپ ءومىر سۇرسە دە، مەنىڭ وتباسىمدا تەك باقىت بولادى» دەپ وزىنە ۋادە بەرۋى ءتيىس.

جۋىردا ءبىر ايەل ءوزىنىڭ ءجونسىز شۋ شىعاراتىنىن ايتتى. ياعني، سانالى تۇردە بۇل جامان ادەتىنەن ارىلعىسى كەلەدى. ول ەنەسى مەن كۇيەۋىنە ءجونسىز داۋىس كوتەرەدى ەكەن. ءتىپتى كۇيەۋىنەن تاياق جەسە دە، بۇل ادەتىنەن ارىلماعان. ترەنينگ سوڭىندا بالالىق شاعىندا كوپ قيىندىق كورگەنىن انىقتادىق. كەلىنشەك قازىر اناسىنىڭ ارەكەتتەرىن قايتالاپ ءجۇر. ال ەنەسى مەن كۇيەۋى كىناسىز بولىپ شىقتى. وسى ورايدا پرەزيدەنتىمىزگە ايتار ارمان- تىلەگىم بار. ول كىسىمەن كەزدەسە قالسام، «پسيحولوگيالىق كونسۋلتاتسيادان وتۋگە كەلىسكەن ادامعا مەملەكەت قارجى ءبولسىنشى» دەيتىن ەدىم. سەبەبى، كوپ ادام سانالى تۇردە جانىن ەمدەتۋگە كەلە بەرمەيدى. بالكىم ءدال وسىنداي ۇتىمدى ۇسىنىستان كەيىن دۇرىس شەشىم قابىلدار. ترەنينگ 20, 100 ساعات بولۋى مۇمكىن. بالانى ساۋاتتى جازۋعا قالاي ۇيرەتسەك، وزىمىزگە پسيحولوگيالىق ساۋاتتىلىق ءدال سولاي قاجەت. وكىنىشكە وراي، قازاق تىلىندە پسيحولوگيادان پراكتيكالىق كىتاپتار تىم از. ونىڭ ۇستىنە ول جەردە جازىلعان تاسىلدەردى مامانسىز مەڭگەرۋ قيىن. ءسىز مەڭگەرگىڭىز كەلگەن تاقىرىپقا قاتىستى 1000 فيلم كورىپ، 1000 كىتاپ وقۋىڭىز مۇمكىن. ءبىراق، ءبارىبىر ونى ماماننىڭ كومەگىنسىز تولىق يگەرە المايسىز. مىسالى، ءتىس جۇلۋ تۋرالى كىتاپ وقىپ، وزدىگىنەن ءتىس جۇلىپ كەتكەن ادامدى كورمەدىم.

ايەلدەردەن بولەك، ءوز ايىبىن مويىندايتىن ەركەكتەر دە بار. جاقىندا 27 مەن 40 جاس ارالىعىنداعى ءۇش ازامات كەلدى. ۇشەۋى دە ايەلگە قول كوتەرۋ ادەتىنەن ارىلعىلارى كەلەتىندىكتەرىن جەتكىزدى. ءتىپتى، وزدەرىنىڭ حايۋان دارەجەسىنە دەيىن تۇسكەندىكتەرىن مويىندادى. ءبىرى اجىراسقان، ەكىنشىسى ءالى دە ايەلىمەن بىرگە، ءۇشىنشىسىنىڭ ايەلى قاشىپ كەتكەن. سوڭعى ايەلمەن دە ترەنينگ جۇرگىزدىك. ءبىراق بار ماسەلە جىگىتتىڭ وزىندە بولىپ شىقتى. بالا كۇنىندە جىگىتتىڭ اكە- شەشەسى اجىراسىپ كەتكەن ەكەن. بالانى اكەسى باي بولعاندىقتان، وزىنە الىپ قالعان. ارتىنشا بالاعا «سەنى اناڭ تاستاپ كەتكەن، ول جامان» سىندى اڭگىمەلەر ايتقان. وسىدان كەيىن جىگىت اناسىنان الا الماعان ءوشىن ايەلىنەن العان. مۇنىڭ بارلىعى بەيسانالى تۇردە جۇزەگە اسادى.

 -  پسيحولوگيالىق ۇيلەسىمنىڭ جوقتىعى قىز بەن جىگىت بولىپ ءجۇرىپ جۇرگەن كەزدە قالاي كورىنىس تابادى؟

- قازىر سۇيىكتىسىنە بوستاندىق بەرمەگەن قىز بولسىن، جىگىت بولسىن، ونى كەيىن دە بەرمەيدى. كەرىسىنشە زاڭدى قاعازدى الىپ العان سوڭ، «ومىرلىك تۇرمەگە» وتىرعىزادى. بۇگىنگى جاستاردىڭ ءومىرى الەۋمەتتىك جەلىمەن تىكەلەي بايلانىستى. كەيدە كليەنتتەرىم كەلىپ سۇيىكتىسىمەن لۇپىلگە نەمەسە سۋرەتكە بولا رەنجىسكەندەرىن ايتىپ جاتادى. ادام قاي كەزدە قىزعانادى؟ بىرىنشىدەن، ءوزىن سۇيىكتىسىنەن تومەن قويعان كەزدە. ەكىنشىدەن، بەيسانالى گوموسەكسۋاليزمگە جول بەرگەندە.

مىسالى، ءبىر جىگىت قىزىن قىزعاندى دەلىك. الگى جىگىت قىزىنان قىزعانىش وتىن تۋدىرعان ادام تۋرالى سۇراي باستايدى. بۇل جەردە بەيسانالى تۇردە جىگىت ەكىنشى ءبىر جىگىتكە قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىر. مۇندايدا ايىرىلىسقان ءجون. سەبەبى، پسيحولوگيالىق دەنى ساۋ جىگىت نەمەسە قىز مۇندايدا تەك قۋانۋى ءتيىس. سۇيىكتىسى ميلليارد ادامنىڭ ىشىنەن ونى تاڭداپ وتىر. كەي جىگىت سۇيىكتىسىنە الەۋمەتتىك جەلىگە كىرۋگە تىيىم سالىپ، حيدجاپ كيگىزىپ قويادى. بۇل - فەوداليزم. ياعني ادامنىڭ جەكە «مەنىن» سىيلاماۋ.

- پسيحواناليتيك ۆاديم زەلاند «ترانسەرفينگ رەالنوستي» اتتى ەڭبەگىندە ادامنىڭ ءومىرىن ايناعا تەڭەيدى. دالىرەك ايتساق، ومىردەن سەن تەك قالاعانىڭدى الاسىڭ. كەيدە ماعان ادامدار قۇربان بولعاندى، قۇلدىق پسيحولوگيامەن ءومىر ءسۇرۋدى وزدەرى تاڭدايدى دەگەن وي كەلەدى. مىسالى، سىزگە كەلمەس بۇرىن ينستاگرام جەلىسىندەگى «ءۇشبۋ حات» پاراقشاسىنا كەلگەن بىرنەشە حاتتى وقىپ شىقتىم. سول جەردە ايەلدەر قاتتى قينالسا دا، وتباسىلارىن بۇزبايتىندىقتارىن جازعان. بۇدان كىمگە، قانداي پايدا؟ مەنىڭشە، بۇل ءجاي عانا ءوزىڭنىڭ قالاۋىڭدى قاناعاتتاندىرۋدىڭ ءبىر ءتاسىلى. ال ولاردىڭ قالاۋى - قۇربان بولۋ، جۇرتتىڭ وزدەرىنە دەگەن جاناشىرلىعىن وياتۋ. الدە قاتەلەسىپ وتىرمىن با؟

- سىزگە اكەڭىز قول كوتەرگەن بە؟

- جوق.

- سىزگە اناڭىز قول كوتەرگەن بە؟

- جوق.

اتا- اناڭىز قول كوتەرمەگەن بولسا، مۇندايعا ءسىز ەشۋاقىتتا شىداي المايسىز. كەز كەلگەن وتباسىندا كيكىلجىڭ بولادى. ومىرىندە ءبىرىنشى رەت تاياق جەگەن قىز بىردەن سوتقا بارادى، قايىن جۇرتى مەن ءوز جۇرتىن جينايدى. اقىرىندا ءدال وسىنداي پسيحواناليتيكالىق ورتالىقتارعا كەلەدى. كۇيەۋى ايەلىنەن كەشىرىم سۇرايدى نەمەسە ايىرىلىسادى. كەشىرىم سۇراعان جاعدايدا، وقيعا ەكىنشى رەت قايتالانبايدى. ال ءسىز ايتىپ وتىرعان ادامدار قۇلدىق پسيحولوگيا نەمەسە مازوحيزم پسيحولوگياسىنا ۇيرەنگەن. ياعني اكە- شەشەلەرى ولاردى ۇرىپ- سوققان. كەت دەگەندە ءيت تە كەتەدى. كەتپەي قويعان ايەلدى ەركەكتىڭ ۇراتىنى انىق. ال ەگەر ادامدا نامىس پەن وزىنە دەگەن قۇرمەت بولماسا، وسىلاي شىداپ جۇرە بەرەدى.

- وسى ماسەلەدە باتىس پەن شىعىس حالىقتارىن ءبىر- بىرىنە قاراما- قارسى قويۋعا بولا ما؟

- جوق. مۇنىڭ بارلىعى قاراپايىم ستەرەوتيپتەر عانا. باتىستا دا سانالى ازاماتتار نەمەسە وزدەرىن سىيلامايتىن ادامدار بار. ءبىر وتباسى تاتۋ- ءتاتتى ءومىر سۇرسە، ەندى ءبىرى ۇنەمى جاڭجالداسىپ جۇرەدى. ال بارلىعىنا تەك پسيحولوگيالىق ترەنينگتەر كومەكتەسە الادى. مىسالى، كولىك ايداپ ۇيرەنگىڭىز كەلدى دەلىك. ونى ينسترۋكتسياسىن وقىپ مەڭگەرىپ كەتۋ قيىن. قاسىڭىزدا مامان جانە كوپ تاجىريبە بولۋى كەرەك. ەلىمىزدە پسيحولوگتار از. ال ساپاسى ودان دا از.

- بايان ماقسات قىزىنىڭ وقيعاسىنا دەيىن دە، كەيىن دە ەر ادامداردى قاتاڭ جازالاۋ شارالارى قولدانىلىپ جاتىر. ايەلدەر ارىز جازىپ، كۇيەۋلەرىن بىردەن تۇرمەگە وتىرعىزۋعا تىرىسادى. ال وسى تۇرمە ادامدى قانشالىقتى وزگەرتەدى؟ بىرەۋدى سىناۋعا قاقىمىز جوق ەكەنىن بىلەمىن. ءبىراق، تۇرمەدەگە ازاماتتاردىڭ كوبىسى رەتسيديۆيست(بىرنەشە رەت قىلمىسكەر بولعاندار) دەپ ويلايمىن.

- ءسىز تۇرمە جۇيەسىنە جانە مەملەكەتىمىزدىڭ زاڭدارىنا سەنبەي وتىرسىز. مۇنداي سەنىمسىزدىك پەن قورقىنىش بايان حانىمدا دا بار شىعار. كەيدە ەركىندىك پەن بوستاندىقتان ايىرىلعان سوڭ كوپ نارسەنى باعالاي باستايسىڭ. تەرەڭ ويعا شومىپ، دۇرىس تا، بۇرىس شەشىمدەر قابىلدايسىڭ. قازىر تۇرمەدە ءدىن وكىلدەرى دە، پسيحولوگتار دا، وفيتسەرلەر دە وتىر. ال ولاردىڭ بولاشاقتا قانداي ادام بولىپ شىعاتىنى تەك وزدەرىنىڭ جانە جانىن ەمدەيتىن مامانداردىڭ قولىندا. بايان ماقسات قىزىنىڭ كۇيەۋىن رەتسيديۆيست دەگەن ويعا قيمايمىن.

ياعني ءسىز سەكىلدى ول تۇرمەدەن شىققان سوڭ بايان حانىمعا جاماندىق جاساۋى مۇمكىن دەپ ويلامايمىن. ويتكەنى ەكەۋىنىڭ اراسىندا تەك جامان دۇنيەلەردىڭ بولماعانىنا سەنىمدىمىن. جولداسىنىڭ جاقسى پسيحواناليتيكپەن جۇمىس ىستەۋگە شاماسى جەتەدى. تويدان كەيىن ىدىستى جاقسىلاپ جۋاسىز عوي؟ ءبىز دە ترەنينگ كەزىندە ءدال وسى تەحنيكانى پايدالانامىز. ءبىرىنشى، تاماقتىڭ قالدىقتارىن شىعارامىز. ەكىنشى فەيريمەن جۋىپ، سوڭىندا تازا سۋمەن شايقايمىز. سول كەزدە عانا ادام جاڭا ءومىر باستاي الادى. ول كىسىگە دە ءدال وسىنداي ءتاسىلدى پايدالانۋ كەرەك شىعار.

- ەلىمىزدە، قالامىزدا پسيحولوگياسىنا زاقىم كەلگەن ادامدارعا تەگىن كومەك كورسەتەتىن ورتالىقتار بار ما؟ جانە ولاردىڭ ساپاسى قانشالىقتى جاقسى؟

- ءبىزدىڭ قالامىزدا 20 شاقتى ورتالىق بار. كەيدە گرانتتارى ءبىتىپ قالاتىندىقتان، كۇشتەرى از دەسەك تە بولادى. ءبىراق شىن مانىندە ىزدەگەن ادام تابادى. قاجەت بولسا، 150 نومىرىنە حابارلاسسىن. ارينە، جاقسى ماماندار ەڭبەكتەرى ءۇشىن اقشا تالاپ ەتەدى. سەبەبى، ولاردىڭ وتباسى بار. مىسالى، مەن ترەنينگتىڭ ءبىر ساعاتى 1000 تەڭگە دەسەم، مىنا جەردە ۇزاق- سونار كەزەك بولارى ءسوزسىز. قىمباتىراق باعا ۇسىنۋ ارقىلى ءوزىمدى ساقتاندىرامىن. ءارى ءاردايىم باعاما ساي جۇمىس ىستەيمىن.

- اشۋدى قايتارۋعا باعىتتالعان امەريزاتسيا تەحنيكاسى تۋرالى تولىعىراق ايتىپ بەرسەڭىز.

-  بۇل تەحنيكانى ءتۇسىنىپ، قولدانۋ ءۇشىن ماماننىڭ كومەگى قاجەت. اشۋلانىپ تۇرعان ادام وپپونەنتىنەن قولداۋ مەن تۇسىنىستىكتى تالاپ ەتەدى. سول سەبەپتى، بىرەۋ سىزگە قاتتى اشۋلانىپ تۇرسە، تەك «ءيا، دۇرىس ايتاسىڭ»، «ءيا، ءدال ءوزى» دەپ قۇتىلعانىڭىز ءجون. كەيدە مۇندايعا پسيحولوگيالىق مادەنيەتى جەتپەيتىن ايەلدەر جانجالدى ورشىتەدى. ال ەگەر ايلامەن «ءيا» دەپ قۇتىلار بولساڭىز، جولداسىڭىزدىڭ قولىنداعى تاستى الىپ قۇدىققا تاستاعانمەن بىردەي بولاسىز. «ءيا» ءسوزىن جالعاۋلىق شىلاۋ رەتىندە قابىلداۋ قاجەت. جولداسىڭىز دا ادام بالاسى بولعاندىقتان، ەرتەسىندە وزدىگىنەن كەشىرىم سۇرايتىنى انىق.

- جانىمىزدا جۇرگەن ادامداردى وزگەرتۋگە قۇمار ەكەنىمىز جاسىرىن ەمەس. ولاردى ءوزىمىز سەكىلدى ءتۇرلى موتيۆاتسيالىق، پسيحولوگيالىق ترەنينگتەرگە قاتىستىرۋعا تىرىسقانىمىز قانشالىقتى دۇرىس؟ قارماقتى سۇراماسا، بالىق بەرەيىك پە؟

- ارينە، دۇرىس ەمەس. كەز كەلگەن شەشىمدى ادام وزدىگىنەن قابىلداۋى ءتيىس. ەگەر ءسىز بالىقتى بەرمەي قوياتىن بولساڭىز، ءبىر كۇنى جالىنىپ ءوزى كەلەدى. ەڭ باستىسى، ءسىزدىڭ بالىق بەرمەيتىنىڭىزدى ءبىلىپ، قارماقتى الۋعا ارەكەت جاسايدى. ال كەرىسىنشە جاساساق، ولاردىڭ ومىرىنە بالتا شابامىز. دايىن بالىقپەن كۇن كورۋگە ادەتتەنگەن ادام سوڭىندا ناشاقور نەمەسە ماسكۇنەم، كوشە قىزى بولىپ شىعادى.

-  سوڭعى سۇراعىم... اين رەندتىڭ «وبەكتيۆيزم» فيلوسوفياسىنا كوزقاراسىڭىز قانداي؟ ول راتسيونالدىق ينديۆيدۋاليزمدى كوكسەپ، كوللەكتيۆيزمدى شەتكە ىسىراتىندىقتان، ونى ەكى قولىمدى كوتەرە وتىرىپ قولدايمىن. وسى فيلوسوفيانىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن وتباسى باقىتقا كەنەلەر ەدى دەپ ويلايمىن.

 -  فەوداليزم قازاق حاندىعى كەزىنەن كەلە جاتقان شىعار. قازاقتا ول زاماندا مال كوپ بولدى. ياعني «نە ءىشىپ، نە جەيمىن» دەگەن ۋايىم جوق. مال وزىمەن-ءوزى تۋىلىپ، كوبەيدى. فەوداليزمنەن سوتسياليزمگە سەكىردىك. ول جەردە دە ءبىز ءۇشىن بارلىعىن ۇكىمەت پەن پارتيا جاساپ وتىردى. بىزدەن تەك جاقسى وقۋ مەن ۇلگىلى ءتارتىپتى تالاپ ەتتى. باتىس حالقى كوپ جىل بۇرىن كاپيتاليزمگە كوشىپ، ونىڭ جەمىسىن جەپ جاتىر. پارتيا دا، ۇكىمەت تە جوق. قاناتى بار ادام عانا ۇشادى دەگەن قاعيدا قالىپتاستى. ال ءبىز كاپيتاليزمگە ەندى كەلدىك. دايىن دۇنيەگە ۇيرەنىپ قالعان سوڭ قيىن. مىسالى، مەن قازىر كوبىنەسە جەتىمدەر ءۇيىنىڭ بالالارىمەن جۇمىس ىستەيمىن. ولار «بۇگىن نەگە كولا از؟»، «ءبىزدىڭ كيىمىمىز نەگە ءبۇتىن ەمەس؟»  دەپ تالاپ قويۋدى عانا بىلەدى. ال بارلىعىنا ەڭبەكتەنۋ ارقىلى قول جەتكىزۋگە بولاتىنىن تۇسىنبەيدى. 18 دەن اسقان سوڭ بۇل بالالار ەڭبەكتەنۋگە يكەمسىز كەلەدى.

اراسىنان %100- دىڭ %5 ى جاقسى تاربيە الىپ شىقسا دا قۋانار ەدىم. جاڭالىقتاردا ايتىپ جاتقان جىگىتتىڭ دە جاعدايى وسىعان سايىپ وتىر. 23 جاستاعى جىگىت ءوز اناسىن كەزىندە تاستاپ كەتكەنى ءۇشىن سوتقا بەرگەن. دۇنيە- مۇلىك تالاپ ەتكەن. وزىنە بەرىلگەن جۇمىستى مەنسىنبەگەن. سەبەبىن سۇراعاندا، جەتىمدەر ۇيىندە وسكەندىكتەن، جوعارى جالاقىعا ساي ەكەنىن ايتقان. ادام بالاسىندا «سانالى ەگويزم»، «سانالى نارتسيسسيزم» دەگەن دۇنيەلەر بولۋى ءتيىس. مەن قازاق ۋنيۆەرسيتەتىن ءتامامداپ، قازاق اۋىلىندا وسكەن بالا «مەن» دەپ تۇرسا قۋانار ەدىم. قازاققا «ەگو» جەتىسپەيدى. «مەنى» جوق ادام وزگەنى سىيلامايدى دا، تۇسىنبەيدى دە. ەنەلەردىڭ كەلىندەرگە باقىراتىنى، كۇيەۋىنىڭ ايەلىن ولتىرە سالاتىنى وسىدان. ولاردا «بۇل مەنىڭ قۇلىم»، «قاجەت بولسا ولتىرە سالامىن» دەگەن وي قالىپتاسقان. باقىتتى بولۋىمىز ءۇشىن ىشكى مەنىمىزدى ءوسىرۋىمىز كەرەك.