باتىردىڭ ۇرپاعى نەگە ەز؟
راس، تاريحتىڭ تالاي قىسىلتاياڭىندا، تار جول، تايعاق كەشۋدە جالاڭ توسىمەن جول سالىپ، ەلىن- جەرىن سول باتىرلار قورعاپ قالدى. ولاردىڭ رۋحىنا اللانىڭ نۇرى جاۋسىن. ەگەر سول سان مىڭداعان بوزداقتاردىڭ قانىمەن، جانىمەن وسى جەر قورعالماعاندا، بۇگىنگى قازاق ەلى بار بولار ما ەدى، الدە جوق بولار ما ەدى؟ كىم بىلگەن؟ شاشاقتى نايزا قولعا العان، ەڭكۋ- ەڭكۋ جەر شالعان سول ارىستان جۇرەك ەرلەرىمىزدىڭ ارقاسىندا قازاق ХХI عاسىرعا امان جەتتى. ىرگەلى ەل بولدى. ءبىراق سول باتىرلارعا ءتان مىنەز، رۋح، ىرىلىك، جىگەر، نامىس بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ بويىندا بار ما؟ «ءاي، قايدام؟ » دەيسىڭ بۇگىنگى قازاقتىڭ بويكۇيەز، ىنجىقتاۋ تىرلىگىنە قاراپ تۇرىپ. سوندا «كوشپەندىلەردىڭ ۇرپاعىمىز، باتىرلاردىڭ تۇياعىمىز» دەگەن ماقتانىشقا تولى، بوسپە ءسوز قايدان شىقتى؟ «راسىندا، كەشەگى وتكەن اتا- بابالارىمىز شەتىنەن باتىر بولسا، بۇگىنگى نامىسسىز، بوركەمىك ۇرپاق قايدان پايدا بولدى؟ » دەگەن زاڭدى ساۋال الدىڭنان شىعادى. ءتىپتى ەلىمىز تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن سوڭ، اتا- تاريحتى بۇرمالاعان جالعان شەجىرە- جىلنامالار كوبەيدى. حالىق ءۇشىن كوك تيىن پايداسى بولماسا دا، ءار رۋ، ءار اۋىل، ءار اۋلەت بولسىن- بولماسىن «ارعى تەگىمىز جاۋعا شاپقان، باتىر بولعان- مىس» دەگەن شىندىعى، وتىرىگى ارالاس كىتاپتار جازدىرۋعا دەن قويدى. الايدا ودان بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ نامىسى مەن رۋحى قايرىلىپ كەتكەنى شامالى.
قازىر جاساعان ەرلىگى حالىققا اڭىز بولىپ قالعان ءبىرتۋار ەرلەردەن گورى، اتى- ءجونى بەلگىسىز باتىرلار كوبەيدى. ولار جونىندە اقپارات قۇرالدارى بەتىندە سالا- قۇلاش ماقالالار كوپ. ءبارى سايىپقىران، ءبارى ءباھادۇر. باتىرسىز حالىق جوق. ونى مويىندايمىز. ءبىراق اسىرەبوسپەلىككە ۇرىنۋدىڭ قاجەتى شامالى سەكىلدى. الدە كوكەيىمىزدىڭ تۇبىندە باسقا نارسە جاتىر ما؟ بۇگىنگى بوسبەلبەۋ ۇرپاقتى «اتا- بابالارىڭ سونداي ەر بولعان» دەپ نامىسىن قايراۋدىڭ ءبىر جولى ما ەكەن؟ قايدام؟ بەلگىلى جازۋشى دۋلات يسابەكوۆ بىلاي دەيدى: «ءبىز قازىر ءبىر ورىندى تاپتاپ، شەڭبەردەن شىعا الماي قالعانبىز. ءبىر تاقىرىپتا بىرنەشە شىعارما جازىلا باستادى. ءبىر- بىرىنە ۇقساس دۇنيەلەر تۋىنداۋدا. اينالىپ كەلىپ تاريحتى تارامدايمىز. باياعى قالماق، باياعى جوڭعار - اتىسىپ- شابىسىپ جاتقانىمىز. جازىلعان دۇنيەلەردەگى بارلىق قازاق باتىرلارى قالماق- جوڭعارلارمەن جەكپە- جەككە شىعادى دا، جەڭە بەرەدى. قازاق باتىرلارىنا قارسى تۇرار جاۋ جوق. سوندا ولار جەڭىلە بەرەتىن بولسا، قالاي ءبىزدى ەكى ءجۇز ەلۋ جىل قۇلدىقتا ۇستاپ كەلدى؟ سوعان كەيدە تاڭعالامىن. ءوزىمىزدى زورايتىپ كورسەتەمىز دەپ تىم اسىرەلەپ كەتەتىن جەرلەرىمىز كوپ. قاجەت جەرىندە اشى دا بولسا، اقيقاتىن جازعان ءجون- اۋ.
باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ءبىر ءسوزى ەسىمدە. ستۋدەنت كەزىمىزدە كەزدەسۋ بولدى، سوندا باتىر اعامىز: «مەنى قورىقپايدى دەيدى ول وتىرىك. قورىقپايتىن ادام بولمايدى. ونداي جالاڭتوس ادام جاۋعا تىكە شابادى دا، قۇمالاقتاي عانا قورعاسىننان ولەدى دە قالادى. جەڭىس ءۇشىن ءتىرى سارباز كەرەك. مەن سوعىستا مىڭ رەت قورىقتىم. ويتكەنى قاراباسىمدى عانا ەمەس، قول استىمداعى جاۋىنگەرلەردى دە امان الىپ قالۋدىڭ جولدارىن ويلادىم. سول ءۇشىن جانىمدى شۇبەرەككە ءتۇيىپ ءجۇردىم» دەپ ەدى. «باتىرلىق دەگەن نە؟ » دەگەندى ويلاپ- ويلاپ، تولستويدان تاپتىم. «باتىرلىق دەگەن - قورقاتىن جەردە قورقا ءبىلۋ، شاباتىن جەردە شابا ءبىلۋ. قورقا بىلەتىن، قاۋىپتى سەزىنە بىلەتىن ادام عانا باتىر بولادى» دەيدى تولستوي. دۇرىس. بۇعان قوسىلامىن. سوندىقتان «اينالامدا وتكەنگە كۋا بولعان ەشكىم جوق» دەپ تاريحي وقيعالاردى وڭدى- سولدى بۇرىپ، كوسىلتە بەرۋگە بولماس.
باتىرلىق تۋرالى جىرلارىمىزدى، داستاندارىمىزدى، نە بولماسا تاريحي كىتاپتارىمىزدى وقىپ وتىرساڭ، بابالارىمىز كىلەڭ «سەن تۇر دا، مەن اتايىن» دەيتىن باتىر، سايىپقىران. ال قازىرگى ۇرپاعى كەرىسىنشە. بۇگەجەك، ىنجىق، نامىسسىز. وسى تۇرعىدان كەلگەندە كەيدە ويلايمىن، ارتىق ايتسام، كەشىرىم وتىنەمىن، ءبىز شىن باتىرلاردىڭ ۇرپاعىمىز با، الدە اۋىل اراسىندا ءبىر- بىرىمەن قىرىلىسىپ جۇرگەن بارىمتاشىلاردىڭ ۇرپاعىمىز با دەپ. بالكىم، «باتىر» دەپ جۇرگەندەرىمىزدىڭ كوبى اۋىل اراسىنداعى باسبۇزارلار شىعار. جۇرت «باتىر، باتىر» دەگەن سوڭ اتى شىعىپ كەتكەن. ويتكەنى مەن دە اۋىلدا ءوستىم. اۋىلدىڭ تەنتەك جىگىتتەرىن «ەر ەكەن، باتىر ەكەن» دەپ قولپاشتاپ جاتادى. باتىر دەپ جۇرگەندەرىمىزدىڭ كوبى سوندايلار ەمەس پە ەكەن؟ كىم ءبىلسىن؟ ارىستان جۇرەك باتىرلاردىڭ ۇرپاعى ەز، جالتاق، قورقاق بولماۋى ءتيىس ەدى؟ » . بۇعان ءبىزدىڭ الىپ- قوسارىمىز جوق. جازۋشىدان اسىرىپ ايتۋ مۇمكىن ەمەس.
«ايقىن»
